ANG PANGALANG GINAWA NILANG KATATAWANAN SA BUONG KLASE—HINDI NILA ALAM NA ANG LALAKING TINATAWAG NILANG “DIWA NG ANAK” AY MAY ISANG LIHIM NA BABAGO SA LAHAT NG AKALA NILA
Nang tawagin akong “Ate Chi-chi” sa unang araw ko sa bagong paaralan, hindi ako sumagot. Pero nang malaman kong pati ang guro namin ay nakikisali sa pangungutya, napagtanto kong mas malala pala ang haharapin ko kaysa sa inaasahan ko.
At ang pinakamasakit? Ginagawa nilang kawawa ang isang batang hindi naman nila kilala.
Ako si Isabella Reyes, bagong estudyante sa isang pribadong paaralan sa Quezon City.
Sa unang araw ng klase, isa-isang pinapapirmahan sa amin ang mga registration form.
Tahimik akong nagsusulat nang biglang tumayo si Trisha Mendoza, ang pinakamagandang babae sa klase at kilala bilang campus darling.
Advertisement
Itinaas niya ang papel ko.
“Isabella? Sigurado ba kayong hindi Isabel-la ang dati mong pangalan? O baka naman Isabel-la ang gusto mong itago?”
Nagtawanan ang mga kaklase namin.
Napakunot ang noo ko.
“Ano bang ibig mong sabihin?”
Tinakpan niya ang bibig habang nakangiti.
“Wala naman. Kasi ang pangalan mo, Isabella, tapos ang pangalan ng kapatid mong lalaki ay Victor. Parang halatang-halata naman kung sino ang paborito sa pamilya ninyo.”
Mas lumakas ang tawanan.
Isang lalaki sa likod ang sumabat.
“Baka naman lahat ng gamit ni Isabella, pag-aari rin ni Victor!”
Advertisement
Hindi ako kumibo.
Kamakailan lamang, mahigpit akong pinayuhan nina Mama at Papa na maging mapagpakumbaba sa bagong paaralan. Ayaw nilang magsimula ako ng gulo.
Kaya huminga ako nang malalim.
“Isabella ang pangalan ko mula nang ipinanganak ako.”
Umiling si Trisha na para bang naaawa sa akin.
“Hindi mo kailangang ikahiya. Maraming babae ang lumalaki sa pamilyang mas pinahahalagahan ang anak na lalaki. Gusto lang naman kitang tulungan.”
Hindi ko alam kung tatawa ba ako o maiinis.
Bago pa ako makasagot, dumating ang adviser naming si Ms. Clarissa Villanueva.
Advertisement
Nang makita niya ang registration form ko, nagtanong siya.
“Isabella Reyes. Ito ba ang legal name mo?”
“Opo, Ma’am.”
Tumango siya.
“Kung may dating pangalan ka, kailangan mong sabihin nang tama. Mahalaga ang impormasyon sa school records.”
“Wala po akong dating pangalan.”
Hindi na siya nagtanong.
Pero narinig kong bumulong si Trisha sa katabi niya.
“May mga bagay talagang ayaw aminin ng tao.”
Kinabukasan, nagsimula na ang tunay na pangungutya.
May nakaguhit sa ibabaw ng desk ko: isang batang lalaki na nakaupo sa trono, habang may babaeng nakaluhod sa harap niya.
Advertisement
Sa itaas ng lalaki nakasulat ang VICTOR.
Sa ibabaw naman ng babae ay ISABELLA.
Binura ko iyon nang walang sinasabi.
Pagdating ni Trisha, napabuntong-hininga siya.
“Isabella, hindi naman masama ang biro nila. Kung talagang hindi ganyan ang pamilya mo, bakit hindi mo ikuwento sa amin?”
Tumingin ako sa kanya.
“Bakit kailangan kong patunayan sa inyo kung paano ako mahalin ng pamilya ko?”
Natahimik siya sandali.
Pagkatapos, ngumiti ulit.
“Ang hirap mo namang tulungan.”
Hindi nagtagal, kumalat sa group chat ng klase ang isang post niya.
Advertisement
‘Mga Babaeng Lumaki sa Pamilyang Mas Pabor sa Anak na Lalaki: Paano Makakawala?’
May larawan iyon ng isang babaeng nakatayo sa likod ng kapatid niyang lalaki.
Hindi niya ako pinangalanan.
Pero halos lahat ng kaklase namin ay nag-tag sa akin.
May nagkomento:
‘Isabella, ikaw yata ang inspiration nito!’
‘Kumusta naman si Victor? Siya ba ang hari sa bahay ninyo?’
Hindi ako sumagot.
Pag-uwi ko, nadatnan ko ang kapatid kong si Victor na gumagawa ng assignment sa sala.
Labing-isang taong gulang pa lang siya.
Advertisement
Pagkakita sa akin, agad niyang inilapag ang lapis.
“Ate, may tinira akong chicken sandwich para sa iyo. Alam kong mahaba ang araw mo.”
Napangiti ako.
“Salamat, bunso.”
“Ate, okay lang ba sa bagong school mo?”
Saglit akong natahimik.
“Oo naman.”
Hindi ko kayang sabihin sa kanya na ginagamit ng mga kaklase ko ang pangalan niya para ipahiya ako.
Dahil wala siyang kasalanan.
Lumipas ang dalawang linggo.
Isang araw, inanunsiyo ni Ms. Clarissa na magkakaroon kami ng video presentation para sa school-wide activity na may temang Women, Identity, and Empowerment.
Advertisement
Agad na tumayo si Trisha.
“Ma’am, may idea po ako. Gusto kong gumawa tayo ng maikling pelikula tungkol sa isang babaeng hindi pinahahalagahan ng sariling pamilya dahil lalaki ang kapatid niya.”
Napatingin siya sa akin.
“May totoong halimbawa po tayo sa klase.”
Napahawak ako sa ballpen.
“Isabella, puwede ka bang maging bida?”
“Hindi.”
Nawala ang ngiti niya.
“Bakit? Gusto lang naman kitang tulungan.”
“Hindi mo alam ang buhay ko.”
“Hindi mo kailangang magpanggap na masaya. Alam naming lahat na mas pinapaboran si Victor sa pamilya ninyo.”
NAHULI NAMIN ANG CHILDHOOD FRIEND NG BOYFRIEND KO NA NAGNANAKAW NG GAMIT NA CONDOM PARA MAGKAROON NG BILYONARYONG ANAK!
TATLONG BUWAN MATAPOS NIYA AKONG HIWALAYAN PARA SA KABIT, NAWALAN SIYA NG ALAALA AT AKO ANG HINANAP SA OSPITAL!
ISANG ARAW BAGO ANG KASAL NIYA SA IBANG BABAE, PINALAYAS NIYA AKO—PERO NABUNTIS NIYA AKO AT MAY LIHIM AKONG NABUKING!
Tumayo ako.
“Trisha, ilang beses ko bang kailangang sabihin na wala kang alam tungkol sa amin?”
Biglang nagsalita si Ms. Clarissa.
“Isabella, huwag kang maging defensive. Maganda ang intensiyon ni Trisha. Hindi lahat ng estudyante ay may lakas ng loob na aminin ang ganitong problema.”
Napatingin ako sa guro.
Maging siya, naniwala na rin sa kuwentong gawa-gawa lamang ng isang kaklase ko.
Pagkatapos ng klase, ipinatawag ako ni Ms. Clarissa.
Sinabi niyang kailangan kong makipagtulungan sa paggawa ng video dahil bahagi iyon ng grade namin.
Advertisement
Tumanggi ako.
Ngunit hindi siya nakinig.
Sa halip, ipinakita niya sa akin ang draft ng script.
Nakasulat doon ang pangalan ko, ang pangalan ni Victor, at ang isang eksenang nagpapakitang pinipilit akong maglinis, magluto at magsilbi sa kapatid ko.
“Ma’am, hindi po totoo iyan.”
“Isabella, minsan kailangan nating harapin ang katotohanan.”
“Pero hindi po iyan ang katotohanan ko!”
Sa wakas, tumayo siya at malamig na nagsalita.
“Kung patuloy kang tatanggi, tatawagan ko ang mga magulang mo para mapag-usapan natin ang sitwasyon sa bahay ninyo.”
Advertisement
Natahimik ako.
Hindi dahil natakot ako.
Kundi dahil may naalala ako.
Noong gabing iyon, ipinakita ko kay Mama at Papa ang lahat ng nangyari.
Matagal silang hindi nagsalita.
Pagkatapos, tinawagan ni Papa ang isang tao.
Kinabukasan, habang abala ang buong klase sa paghahanda ng video, biglang pumasok si Ms. Clarissa.
Kasunod niya ang principal.
At sa likod ng principal ay isang lalaking may dalang makapal na folder.
Namuti ang mukha ni Trisha nang marinig niya ang sinabi ng principal.
“Class, itigil muna natin ang ginagawa natin. May isang mahalagang bagay tayong kailangang linawin tungkol kay Isabella Reyes.”
Advertisement
Binuksan ng lalaki ang folder at inilapag ang isang dokumento sa mesa.
Pagkatapos, tumingin siya kay Trisha.
“Bago natin ipagpatuloy ang pelikulang ito, gusto kong malaman mo kung bakit napakalaking pagkakamali ang ginawa mo.”
At nang banggitin niya ang pangalan ni Victor, tuluyang nawala ang ngiti ni Trisha.

PART 2 – FULL STORY PARA SA WEBSITE
“Ang batang si Victor Reyes na paulit-ulit ninyong ginagawang halimbawa ng paboritong anak ay hindi ang taong iniisip ninyo,” mahinahong sabi ng lalaki.
Nagsimulang magbulungan ang buong klase.
Advertisement
Si Trisha ay nakatayo sa tabi ng upuan niya, hawak ang script na ginawa niya para sa video.
“Sir, hindi ko po maintindihan,” sabi niya.
Hindi agad sumagot ang lalaki.
Ipinakilala siya ng principal bilang si Atty. Rafael Santos, legal representative ng pamilya Reyes.
Kasama niya ang isang opisyal mula sa school administration.
“Bago ako magsalita, gusto kong malaman kung sino ang gumawa ng script na ito.”
Itinaas ni Trisha ang kamay.
“Ako po. Pero para naman po iyon sa isang magandang adbokasiya.”
Advertisement
Kinuha ni Atty. Rafael ang script.
Binasa niya ang ilang linya.
Pagkatapos, tumingin siya sa adviser namin.
“Ms. Villanueva, sinuri ninyo ba kung totoo ang mga impormasyong ginamit sa proyektong ito?”
Napatigil ang guro.
“Ang alam ko po, may personal na sitwasyon ang estudyante. Gusto lamang naming matulungan siya.”
“May personal na sitwasyon ba talaga?”
Walang nakasagot.
Binuksan ni Atty. Rafael ang folder.
“Si Isabella Reyes ay anak nina Roberto at Elena Reyes. Ang ama niya ay isang kilalang pediatric surgeon, habang ang ina niya ay isang propesor sa isang unibersidad.”
Nagulat ang ilan sa mga kaklase ko.
Pero hindi iyon ang pinakamahalagang bahagi.
Ipinakita niya ang isang opisyal na dokumento.
“Ang pangalan ni Isabella ay hindi kailanman binago. Walang dating pangalan. Walang itinagong identity. At walang record na nagpapatunay sa mga paratang na ginawa ninyo.”
Tumayo si Trisha.
“Pero sir, ang kapatid niya po ay Victor. Hindi ba’t ibig sabihin—”
“Hindi.”
Isang salita lamang iyon, ngunit sapat para patahimikin ang silid.
“Hindi ninyo maaaring magpasya kung paano tinatrato ng isang pamilya ang kanilang mga anak batay lamang sa pangalan nila.”
Huminga nang malalim si Atty. Rafael.
“Gusto kong malaman ninyo kung sino si Victor.”
Tatlong taon bago ako lumipat sa paaralang iyon, nagkaroon ng malubhang karamdaman si Victor.
Nagsimula lamang iyon sa simpleng lagnat.
Pero matapos ang sunod-sunod na pagsusuri, natuklasan ng mga doktor na kailangan niya ng mahabang gamutan.
Dumaan siya sa mahirap na proseso.
May mga gabing hindi siya makatulog dahil sa sakit. May mga araw na ayaw niyang kumain. At may mga pagkakataong kailangan niyang manatili sa ospital nang ilang linggo.
Sa kabila nito, hindi siya nawalan ng pag-asa.
Ako ang palaging nasa tabi niya.
Kapag natatakot siya, binabasahan ko siya ng kuwento.
Kapag ayaw niyang kumain, gumagawa ako ng maliliit na eroplano mula sa tissue at sinasabi kong lilipad ang mga iyon kapag naubos niya ang pagkain.
Isang araw, tinanong niya ako:
“Ate, kapag gumaling ako, puwede ba kitang dalhan ng pagkain araw-araw?”
Natawa ako.
“Hindi ba dapat ako ang magdadala sa iyo?”
“Hindi. Gusto kong ako naman ang mag-alaga sa iyo.”
Niyakap ko siya.
Kaya nang unti-unti siyang gumaling, mas naging malapit kami sa isa’t isa.
Hindi siya lumaki bilang batang inaasahang pagsilbihan ng ate niya.
Lumaki siya bilang batang gustong suklian ang lahat ng pagmamahal na natanggap niya.
At iyon ang hindi alam ni Trisha.
Ang pangalan ni Victor ay hindi pinili para maging simbolo ng pagiging espesyal niya sa pamilya.
Pinili iyon dahil iyon ang pangalang gusto ng mga magulang namin.
Samantalang ang pangalan ko ay pinili dahil gusto nilang maging simbolo ako ng liwanag at pag-asa.
Pareho kaming minahal.
Walang mas mataas.
Walang mas mababa.
“Pero may isa pa akong gustong ipakita,” sabi ni Atty. Rafael.
Inilabas niya ang ilang printed screenshots.
Iyon ang mga post ni Trisha sa social media at mga mensahe sa group chat.
Nandoon ang mga komento tungkol sa akin.
Nandoon din ang draft ng video.
May ilang kaklase kaming napayuko.
“Hindi ko po alam na magiging ganito kalaki ang usapan,” mahinang sabi ng isang babae sa likod.
Tumingin si Atty. Rafael sa kanya.
“Ang isang maling biro ay maaaring magdulot ng matinding pinsala kapag paulit-ulit itong ginagawa. Mas lalo na kapag ang mga taong dapat gumabay ay nakikisali.”
Pagkatapos, hinarap niya si Ms. Clarissa.
“Alam ba ninyo na ilang beses nang ipinahayag ni Isabella na hindi totoo ang mga paratang?”
Hindi agad nakasagot ang guro.
“Opo, pero akala ko—”
“Akala ninyo? Bilang guro, hindi ba dapat ninyo munang alamin ang katotohanan bago husgahan ang estudyante?”
Namutla siya.
“Hindi ko naman po intensiyong saktan siya.”
“Pero nangyari iyon.”
Tahimik ang buong klase.
Sa unang pagkakataon, walang tumawa.
Tumayo si Trisha.
“Hindi ko naman po gustong ipahiya siya. Gusto ko lang ipakita na may mga batang babae na hindi patas ang pagtrato sa pamilya.”
Tumingin ako sa kanya.
“Kung iyon talaga ang gusto mong gawin, bakit hindi ka gumawa ng kuwentong hindi gumagamit ng pangalan ko?”
Napayuko siya.
“Bakit kailangan mong ipagpalagay na may inaapi sa pamilya ko kahit hindi mo naman kilala ang mga magulang ko?”
“Isabella, sorry kung—”
“Hindi pa ako tapos.”
Hindi ko kailangang sumigaw.
Sa wakas, nakikinig sila.
“Hindi mo alam kung ilang beses akong umuwi na ayaw nang pumasok kinabukasan. Hindi mo alam kung gaano kasakit marinig na ginagamit ang pangalan ng kapatid ko para insultuhin ako.”
Tumingin ako sa script sa kamay niya.
“At ang pinakamasakit, ginawa mo akong bida sa kuwentong hindi ko naman naranasan. Tapos tinawag mo iyong pagtulong.”
Walang sumagot.
“Hindi ako laban sa adbokasiya mo. Pero hindi mo puwedeng gamitin ang ibang tao para lang magmukhang mabuti sa harap ng lahat.”
Napaiyak ang isang kaklase namin.
Si Trisha naman ay hindi makatingin sa akin.
Nang matapos ang pagpupulong, ipinaalam ng principal ang mga hakbang ng paaralan.
Hindi na gagamitin ang video na ginawa ni Trisha.
Magkakaroon ng pormal na imbestigasyon tungkol sa pangungutya at paglabag sa privacy ng mga estudyante.
Si Ms. Clarissa ay inatasang dumaan sa evaluation at karagdagang professional guidance tungkol sa paghawak ng bullying cases.
Si Trisha naman ay kailangang magbigay ng pormal na paliwanag at humarap sa disciplinary process.
Hindi ako humiling na tanggalin siya sa paaralan.
Hindi ko rin gustong sirain ang kinabukasan niya.
Gusto ko lamang na maintindihan niyang may mga salitang hindi basta nawawala kapag binigkas na.
Bago umalis si Atty. Rafael, lumapit siya sa akin.
“Gusto ka nilang makausap ng mga magulang mo mamayang hapon.”
Tumango ako.
“Salamat po.”
Ngumiti siya.
“Ang tatay mo ang nagpilit na ikaw mismo ang magpasya kung gusto mong magsalita. Hindi niya gustong agawin sa iyo ang pagkakataong ipagtanggol ang sarili mo.”
Doon ako napangiti.
Iyon ang klase ng pagmamahal na hindi kailangang ipagsigawan.
Kinagabihan, habang kumakain kami sa bahay, tinanong ako ni Victor:
“Ate, bakit parang malungkot ka?”
Umiling ako.
“Hindi na. Medyo pagod lang.”
Inabot niya sa akin ang pinakamalaking piraso ng pritong manok.
“Ito sa iyo.”
Napatawa ako.
“Bakit naman?”
“Kasi ikaw ang ate ko.”
Tumingin siya sa akin na para bang iyon na ang pinakasimpleng paliwanag sa mundo.
Mula sa kusina, narinig namin si Mama.
“Victor, huwag mong ibigay lahat kay Ate mo. Kumain ka rin.”
“Ma, may isa pa naman!”
Napangiti si Papa habang nagbubukas ng tubig.
“Pareho kayong paborito namin. Huwag kayong mag-agawan.”
Sabay kaming natawa ni Victor.
At sa sandaling iyon, naisip kong sana ay makita iyon ng mga taong nag-akala na alam nila ang lahat tungkol sa pamilya namin.
Makalipas ang ilang araw, ipinatawag ako ni Trisha pagkatapos ng klase.
Nasa likod siya ng library, hawak ang isang maliit na notebook.
“Isabella.”
Huminto ako.
“May sasabihin ka?”
Tumango siya.
“Gusto kong humingi ng tawad.”
Hindi ako agad sumagot.
“Akala ko kasi, kapag may nakita akong isang bagay na kahawig ng mga nababasa ko tungkol sa discrimination, kailangan kong magsalita agad. Gusto kong maging taong ipinaglalaban ang mga babae.”
Tumingin siya sa akin.
“Pero hindi ko naisip na baka ako mismo ang nananakit sa taong sinasabi kong ipinagtatanggol ko.”
Tahimik akong nakinig.
“Hindi ko alam kung mapapatawad mo ako.”
“Hindi ko kailangang sagutin iyan ngayon,” sabi ko.
Tumango siya.
“Maiintindihan ko.”
Umalis ako nang hindi na lumilingon.
Hindi dahil galit pa rin ako.
Kundi dahil alam kong ang tunay na paghingi ng tawad ay hindi dapat sinusundan ng paghingi ng agarang kapatawaran.
Kailangan muna itong patunayan.
Makalipas ang isang buwan, nagkaroon kami ng bagong school project.
Ang tema ay Respect Begins With Listening.
Walang nagmungkahi na gamitin ang kuwento ko.
Sa halip, nagpasya ang klase na gumawa ng video tungkol sa iba’t ibang uri ng pamilya at kung bakit hindi natin dapat husgahan ang isang tao batay sa pangalan, kasarian, o katayuan sa buhay.
Ako ang hiniling nilang gumawa ng huling mensahe.
Huminga ako bago humarap sa camera.
“Hindi lahat ng babaeng may kapatid na lalaki ay inaapi. Hindi lahat ng tahimik ay walang lakas ng loob. At hindi lahat ng taong sinasabing tinutulungan ka ay tunay na nakikinig sa iyo.”
Saglit akong huminto.
“Kung gusto nating ipaglaban ang isang tao, magsimula tayo sa paggalang sa kanyang sariling kuwento.”
Nang matapos ang recording, pumalakpak ang mga kaklase ko.
Si Trisha ang unang pumalakpak.
Hindi na niya ako tinawag na kawawa.
Hindi na rin niya ako tinawag na inspirasyon.
Tinawag niya ako sa pangalan ko.
“Isabella, ang ganda ng sinabi mo.”
Ngumiti ako.
“Salamat.”
Noong gabing iyon, habang nakahiga ako, may natanggap akong mensahe mula kay Victor.
Victor: Ate, may tanong ako.
Ako: Ano iyon?
Victor: Kapag may nang-aasar sa pangalan ko, kailangan ko bang magalit?
Napangiti ako.
Ako: Hindi naman. Pero kailangan mong malaman kung kailan dapat magsalita.
Victor: Paano kung ikaw ang inaasar nila?
Saglit akong nag-isip bago sumagot.
Ako: Ipinagtatanggol ko ang sarili ko. Hindi dahil mahina ako, kundi dahil may karapatan akong igalang.
Maya-maya, sumagot siya.
Victor: Sige. Kapag may nang-asar sa ate ko, sasabihin kong tigilan nila. Mahal kita, Ate.
Napatawa ako habang pinupunasan ang gilid ng mata ko.
Ako: Mahal din kita, bunso.
Inilapag ko ang cellphone at tumingin sa kisame.
Hindi ko kailangang baguhin ang pangalan ko para patunayan ang halaga ko.
Hindi ko kailangang ikahiya ang kapatid ko para lang mapaniwala ang ibang tao na patas ang pamilya namin.
At higit sa lahat, hindi ko kailangang magkuwento ng sakit na hindi ko naman naranasan para lamang maging karapat-dapat na pakinggan.
Dahil ang pangalan ko ay Isabella Reyes.
Hindi ako biktima ng isang kuwentong ginawa ng ibang tao.
Ako ang may-ari ng sarili kong kuwento.
At wala akong obligasyong hayaan ang iba na isulat ang katapusan nito para sa akin.
WAKAS.
