Bahagi 3
Akala ko ligtas na kami nang makasakay sa bangka, pero nang buksan ko ang maleta ni Miguel, doon ko nalaman ang totoo tungkol sa pera at sa raid
Pag-akyat ko sa Sea Serpent, halos hindi ako makahinga. Nanginginig pa rin ang mga tuhod ko at basang-basa ang damit ko sa pawis at putik. Mahigpit kong yakap si Ana at si Milo, at ang maleta ay nakasiksik sa paanan ko na parang ayaw kong bitawan kahit isang segundo.
Ang lalaking naghihintay sa pier ay hindi nagsalita nang marami. Tinulungan niya lang akong umakyat, tinanggap ang maleta mula sa kamay ko, at itinuro ang isang sulok sa likod ng bangka kung saan kami puwedeng umupo. Hindi siya nagtanong ng pangalan ko. Hindi rin niya tinanong kung sino ang mga bata. Parang alam na niya ang lahat at ayaw na niyang dagdagan pa ang bigat ng gabi.
Umupo ako sa sahig na bakal, isinandal ang likod ko sa malamig na pader. Inilagay ko si Ana sa kaliwang braso ko at si Milo sa kanan. Ang amoy ng dagat ay humalo sa amoy ng gasolina at sa amoy ng dugo na kumapit pa rin sa damit ko. Sa unang pagkakataon sa loob ng pitong taon, narinig ko ang tunog ng alon na hindi sinasabayan ng sigaw o ng sampal.
Umandar ang bangka nang dahan-dahan. Lumayo kami sa pier. Lumayo kami sa mga ilaw ng Maynila. Sa likod namin, may mga pulang kislap pa ring kumikislap sa dilim, parang mga putok na hindi pa tumitigil. Pinikit ko ang mga mata ko at sinubukang huwag isipin kung ano ang nangyayari sa loob ng compound. Pero hindi ko magawa.
Nang medyo kumalma na ang alon, tiningnan ko ang maleta. Mabigat ito, at ang zipper nito ay bahagyang nakaawang dahil sa pagkahulog ko kanina. Marahan kong binuksan ito, gamit ang isang kamay lang, dahil ang kabilang kamay ko ay nakayakap kay Milo.
Sa loob, may mga nakatuping damit ng bata. Isang kumot na kulay dilaw na ako mismo ang nagtahi noon sa bodega. Sa ilalim ng kumot, may mga bungkos ng pera na nakabalot sa plastic. Maingat na nakatali, maayos na nakasalansan. Hindi ito basta itinapon lang. May nag-ayos nito nang may pag-iingat.
Binilang ko ang mga bungkos gamit ang mga daliri ko. Nanginginig ang mga kamay ko habang binubuksan ko ang isang plastic. ₱2.5 million. Iyon ang kabuuan. Dalawang milyon at limang daang libong piso. Hindi ko pa kailanman nahawakan ang ganoong kalaking pera. Sa loob ng compound, ang pera ay laging nasa kamay ng boss. Kami ay binibigyan lang ng tira-tira.
Napatitig ako sa pera. Hindi ako natuwa. Natakot ako. Ang pera ay hindi lang pera. Sa lugar na iyon, ang pera ay dugo. Bawat piso ay may kasamang sigaw, may kasamang takot, may kasamang buhay na nawala. At ngayon, nasa mga kamay ko ang perang iyon, at ang mga anak ko ang nakasandal sa dibdib ko.
Pero habang tinititigan ko ang pera, may naalala ako. Si Miguel ay laging nakasuot ng parehong lumang damit. Hindi siya bumibili ng bago. Hindi siya umiinom na tulad ng ibang tauhan ng boss. Hindi siya nagsusugal. Ang pagkain niya ay tulad lang ng pagkain namin. Kung may kinikita siya bilang kanang kamay ng boss, saan niya dinadala ang lahat ng iyon.
Doon ko naintindihan. Itinabi niya. Taon-taon, paisa-isang bungkos, itinabi niya para sa araw na ito. Hindi niya ito ninakaw sa isang gabi lang. Ipinon niya ito. Habang binubugbog niya ako sa araw, habang minumura niya ako sa harap ng iba, tahimik pala siyang nag-iipon para sa pagtakas namin.
Naalala ko ang sinabi ng boss noon. Ibinigay niya ako kay Miguel na parang basura. Noong una, inisip ko na basura talaga ang tingin sa akin. Pero ngayon, iniisip ko na baka iyon ang paraan para hindi na ako muling ibenta. Kapag mukha kang basura sa mata ng boss, hindi ka na niya pag-iinteresan. Kapag mukha kang pabigat, hindi ka na niya kukunin ulit.
Naalala ko rin kung paano ako tratuhin ni Miguel sa harap ng ibang tao. Malakas ang boses niya, puno ng paghamak. Pero kapag kami na lang, at tulog na ang mga bata, hindi siya nagsasalita. Tahimik lang siyang nakaupo sa sulok. Minsan, nakikita kong nakatingin siya sa kuna. Hindi pagmamahal ang tawag ko noon doon. Takot. Pag-aalala. Pagkalito. Ngayon, iniisip ko na baka iyon na nga ang pagmamahal na hindi niya alam kung paano ipakita.
At ang mukha ko. Isang taon na niyang hindi sinasaktan ang mukha ko. Sabi niya, baka magulat ang mga bata. Noon, inisip ko na pakitang-tao lang iyon. Ngayon, naisip ko na baka iyon ang tanging paraan na alam niya para protektahan ang mga bata mula sa takot. Hindi niya kayang pigilan ang sarili niya sa harap ng boss at ng ibang tauhan, pero kaya niyang pigilan ang kamay niya na dumapo sa mukha ko.
Ang daang aso ang pinakamalaking patunay. Ako ang nakakita sa daang iyon noong bagong dating ako. Ilang beses ko itong sinubukang gamitin. Ilang beses akong nabigo. Akala ko, binabantayan lang ako ni Miguel. Hindi ko naisip na siya mismo ang naglinis ng daang iyon. Siya ang nag-alis ng mga sanga. Siya ang nag-iwan ng puwang sa bakod. Hinihintay lang niya ang tamang gabi.
Lumapit ang lalaking naghihintay sa akin at marahang nagsalita. Sabi niya, tatlong gabi na siyang naghihintay sa pier. Sabi ni Miguel sa kanya, kung hindi ako dumating sa ikatlong gabi, umalis na siya. Pero kung dumating ako, ihatid niya ako sa Cebu nang walang tanong.
Sabi pa niya, bago ako dumating, bumalik si Miguel sa compound. Hindi siya tumakas kasama ko dahil kailangan niyang bumalik. Kailangan niyang harapin ang boss para magkaroon kami ng oras. Kailangan niyang pigilan ang mga tauhan na sundan ang daang aso hanggang sa makalayo kami. Hindi niya sinabi kung paano niya gagawin iyon. Hindi na rin nagtanong ang lalaki.
Nang marinig ko iyon, hindi ako nakaiyak nang malakas. Tumulo lang ang luha ko nang tahimik. Si Ana ay nakatingin sa akin, at marahan kong pinunasan ang mukha ko gamit ang laylayan ng damit ko. Ayaw kong makita ng mga bata na umiiyak ang nanay nila. Ayaw kong matakot sila.
Pinakain ko si Ana ng kaunting tubig mula sa bote na nasa maleta. Si Milo ay nagising at umiyak nang mahina, kaya kinarga ko siya at marahang inalog. Ang bangka ay umuugoy, at ang ugoy na iyon ay parang tumutulong para makatulog sila. Sa loob ng compound, ang ugoy ay laging may kasamang takot. Dito sa bangka, ang ugoy ay may kasamang pag-asa, kahit kaunti lang.
Pagsapit ng madaling-araw, narinig ko ang mga sirena mula sa malayo. Mahina lang, parang nanggagaling sa kabilang bahagi ng dagat. Hindi ko alam kung iyon ba ay simula ng raid na sinabi ni Miguel. Hindi ko alam kung sino ang inaresto, kung sino ang tumakas, kung sino ang nasaktan. Ang alam ko lang, nagsimula na ang araw na sinabi niyang walang mabubuhay.
Naisip ko ang ibang babae na naiwan sa compound. Ang mga babaeng katulad ko na niloko rin ng boyfriend, na kinuha rin ang passport, na ikinulong din. Naisip ko kung nakatakas ba sila. Naisip ko kung may nag-abot din ba sa kanila ng maleta at tiket. O kung sila ay naiwan pa rin sa loob, naghihintay ng raid na hindi nila alam.
Nakaramdam ako ng guilt. Bakit ako ang nakatakas. Bakit ang mga anak ko ang nabigyan ng tiket. Hindi ako espesyal. Hindi ako mas magaling. Ang pinagkaiba lang, may Miguel na nag-iwan ng daan para sa akin. At kahit hindi ko maintindihan ang lahat ng ginawa niya, hindi ko kayang kalimutan na ang pagtakas ko ay may kapalit.
Nang sumikat ang araw, nakita ko na ang Cebu. Hindi ito tulad ng Maynila. Mas tahimik, mas maliwanag, mas malawak ang langit. Ang pier ng Cebu ay maingay, maraming tao, maraming tindera, maraming bata na tumatakbo. Para akong nalunod sa ingay na iyon. Pitong taon akong nasanay sa katahimikan na may kasamang takot. Ngayon, ang ingay ay parang dagok sa tenga ko.
Bumaba ako ng bangka nang maingat, bitbit ang maleta at yakap ang kambal. Ang mga paa ko ay nanginginig pa rin. Ang bawat hakbang ay mabigat. Natatakot akong may biglang humila sa akin pabalik. Natatakot akong may sumigaw ng pangalan ko at sabihing bumalik ako sa compound.
Pero walang humila. Walang sumigaw. Naglakad lang ako, at ang mga tao ay naglakad lang din sa tabi ko, abala sa sarili nilang buhay.
Dumiretso ako sa barangay hall na malapit sa pier. Hindi ako nagtanong sa kung sinu-sino. Nagtanong lang ako sa isang babaeng nakaupo sa labas kung saan ang barangay hall. Itinuro niya ang isang maliit na gusali na kulay puti. Nagpasalamat ako at naglakad papunta roon.
Sa loob, may isang kawani na nakaupo sa likod ng mesa. Hindi ko siya kilala, at hindi ko siya tinuring na tagapagligtas. Siya ay kawani lang na gumagawa ng trabaho niya. Sinabi ko sa kanya na galing ako sa Maynila, na may dalawa akong anak, at kailangan ko ng tulong para makahanap ng ligtas na matutuluyan. Hindi ko sinabi ang lahat. Hindi ko sinabi ang tungkol sa pera. Sinabi ko lang na tumakas ako mula sa isang mapanganib na lugar.
Tiningnan niya ang mga bata, at nakita ko ang pag-aalala sa mga mata niya. Binigyan niya ako ng isang papel na may address ng isang maliit na paupahan na malapit sa simbahan. Sinabi niya na maraming nanay ang tumutuloy doon. Sinabi niya na kung kailangan ko ng tulong, bumalik lang ako. Tumango ako at nagpasalamat.
Naglakad ako papunta sa paupahan. Maliit lang ang kuwarto, may isang papag, may isang electric fan, may isang maliit na bintana na may liwanag. Pero malinis ito. Walang amoy ng dugo. Walang tunog ng sampal. Inilagay ko ang maleta sa sulok at inihiga ang mga bata sa papag. Si Ana ay agad na nakatulog. Si Milo ay nakatingin pa rin sa kisame, parang pinag-aaralan ang bagong mundo.
Naupo ako sa sahig at muling binuksan ang maleta. Binilang ko ulit ang pera. ₱2.5 million pa rin. Hindi ito nabawasan. Hindi ito nadagdagan. Ito pa rin ang perang iniwan ni Miguel. At sa sandaling iyon, nagdesisyon ako ng isang maliit pero mahalagang bagay.
Hindi ko ito gagastusin nang basta-basta. Hindi ko ito itatapon dahil lang sa takot na ito ay duguan. Hindi ko rin ito itatago nang parang ninakaw. Ilalagay ko ito sa isang bank account na nakapangalan sa akin, para sa mga bata. Para may patunay na ito ay para sa kinabukasan nila, hindi para sa pagtatago. Gusto kong maging malinis ang pera sa pamamagitan ng pagiging tapat tungkol dito.
Kinabukasan, pumunta ako sa police station sa Cebu. Nanginginig ang mga kamay ko habang naglalakad ako papasok. Sinabi ko sa pulis na galing ako sa isang compound sa Parañaque, na pitong taon akong ikinulong doon, na ang mister ko ay si Miguel Reyes, na kanang kamay ng boss. Sinabi ko na may raid na mangyayari, at gusto kong magbigay ng pahayag para makatulong sa ibang naiwan.
Hindi ako nagmadali. Sinabi ko ang lahat ng naaalala ko. Ang daang aso. Ang tiket. Ang bangka. Ang pera. Hindi ako nagdagdag ng hindi ko nakita. Hindi ako nag-imbento ng camera o ng kung ano. Ang sinabi ko lang ay ang totoo na naranasan ko.
Sinabi ng pulis na may raid na nga na nangyari sa Parañaque. Maraming inaresto. Ang boss ay nasa kustodiya na. Maraming babae ang nailigtas. Nang marinig ko iyon, napaupo ako. Hindi ko alam kung matutuwa ako o iiyak. Ang mga babaeng naiwan ay nailigtas na rin. Hindi lang ako.
Tinanong ko kung ano ang nangyari kay Miguel. Sabi ng pulis, hindi pa nila alam kung nasaan siya. May nagsabi na bumalik siya sa loob para harapin ang boss. May nagsabi na nasugatan siya. May nagsabi na tumakas siya. Walang malinaw. Ang malinaw lang, wala siya sa listahan ng mga patay. At wala rin siya sa listahan ng mga naaresto.
Nang gabing iyon, bumalik ako sa paupahan at tiningnan ang mga bata. Si Ana ay natutulog nang mahimbing, ang kamay niya ay nakapatong sa dibdib ni Milo. Si Milo ay humihilik nang mahina. Sa unang pagkakataon, hindi ako natakot na may kakatok sa pinto sa gitna ng gabi at kukuha sa kanila.
Pero masakit pa rin ang puso ko. Masakit dahil ang lalaking nanakit sa akin ay siya ring lalaking nagligtas sa akin. Masakit dahil hindi ko alam kung paano ko siya kamumuhian at pasasalamatan nang sabay. Masakit dahil ang mga anak ko ay may ama na hindi ko alam kung buhay pa o hindi.
Kinuha ko ang kumot na dilaw at ibinalot sa mga bata. Tinitigan ko ang mukha nila. Si Ana ay may mata ni Miguel. Si Milo ay may bibig ni Miguel. At doon ako natauhan. Hindi ko puwedeng burahin si Miguel sa kuwento nila na parang hindi siya nag-exist. Kailangan nilang malaman ang totoo balang araw. Na ang ama nila ay nagkamali, nasaktan ako, pero sa huli ay pinili niyang iligtas sila.
Nagdesisyon ako na kung darating si Miguel sa Cebu, haharapin ko siya. Hindi ako tatakbo. Hindi ako magtatago. Hihingi ako ng paliwanag. Hihingi ako ng pananagutan. At kung kailangan, ipaglalaban ko ang mga bata sa harap mismo ng pulis.
Bago ako matulog, nagpunta ako sa bangko malapit sa paupahan. Nagbukas ako ng bank account sa pangalan ko. Inilagay ko ang karamihan ng ₱2.5 million doon, at nag-iwan lang ako ng kaunting pera para sa pagkain at gatas ng mga bata. Humawak ako ng resibo at itinago ito sa loob ng maleta, sa ilalim ng kumot. Hindi para itago sa pulis. Para ipakita balang araw na ang perang ito ay para sa mga bata, at hindi ko ito ginamit para tumakas lang.
Pagbalik ko sa kuwarto, may kumatok. Hindi ako natakot tulad ng dati. Binuksan ko ang pinto nang dahan-dahan. Isang pulis ang nasa labas. Sinabi niya na may lalaking nagpakilala bilang Miguel Reyes ang humingi ng tulong sa pier ng Cebu. Gusto niya akong makita. Gusto niyang makausap ako.
Tiningnan ko ang mga bata, at tiningnan ko ang maleta. Huminga ako nang malalim. Hindi pa tapos ang kuwento. Bukas, sa pier ng Cebu, magkikita kami ulit. At sa pagkakataong ito, ako na ang magsasalita.
Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖
Bahagi 4
Hinarap ko si Miguel sa pier ng Cebu at doon ko piniling ipagtanggol ang kambal ko kahit kapalit ay ang lahat ng pinagdaanan namin
Maaga akong nagising kinabukasan. Hindi ako nakatulog nang maayos. Paulit-ulit kong naririnig sa isip ko ang boses ni Miguel noong gabing iniwan niya kami sa bintana. Paulit-ulit ko ring naririnig ang sinabi niya na huwag ko nang sabihin sa mga bata na may ama silang tulad niya.
Binihisan ko si Ana ng malinis na damit na galing sa maleta. Si Milo ay binihisan ko rin ng puting damit na medyo malaki sa kanya. Pinakain ko sila ng lugaw na binili ko sa tindahan sa labas ng paupahan. Habang kumakain sila, tinitigan ko ang mga mukha nila at sinabi ko sa sarili ko na ngayong araw, hindi ako iiyak sa harap ni Miguel. Kailangan kong maging malinaw. Kailangan kong maging matapang.
Pumunta ako sa pier ng Cebu kasama ang mga bata at ang maleta. May dalawang pulis na naghihintay sa akin doon. Sinabi nila na si Miguel ay nasa isang maliit na silid malapit sa pier, nagpapahinga at ginagamot ang sugat niya. Gusto raw niya akong makausap bago siya dalhin sa istasyon.
Nang pumasok ako, nakita ko siya agad. Nakaupo siya sa isang upuan, nakasandal sa pader. Ang mukha niya ay may tuyong dugo pa rin at ang hiwa sa pisngi niya ay tinahi na nang marumi. Ang kamay niya ay nakabenda. Payat siya, pagod na pagod, at mas maliit siyang tingnan kaysa sa lalaking kinatatakutan ko sa loob ng pitong taon.
Pero ang mga mata niya ay ganoon pa rin. Hindi na malupit. Hindi na marahas. Pagod at takot. At nang makita niya ang mga bata, biglang tumulo ang luha niya. Hindi niya ito pinunasan. Hinayaan niya lang itong tumulo.
“Liza,” sabi niya, halos pabulong. “Buhay kayo.”
Hindi ako sumagot agad. Inilagay ko ang maleta sa sahig at inayos ang pagkakaupo nina Ana at Milo sa tabi ko. Tiningnan ko siya nang diretso. Sa unang pagkakataon, hindi ako yumuko. Hindi ako nagtago sa sulok.
“Miguel, pitong taon mo akong binugbog,” sabi ko. Nanginginig ang boses ko pero hindi ako huminto. “Pitong taon mo akong minura. Pitong taon mo akong itinuring na basura. Ngayon, sasabihin mo sa akin na ginawa mo iyon para protektahan ako?”
Yumuko siya. Hindi siya sumigaw. Hindi siya nagalit. Hinawakan niya ang benda sa kamay niya na parang nahihiya siya sa sarili niyang kamay.
“Hindi ko sinasabi na tama ang ginawa ko,” sabi niya. “Mali ako. Alam ko. Araw-araw kong alam na mali ako.”
Tiningnan niya ang mga bata at saka ako ulit tiningnan.
“Sa compound, kapag mahal mo ang isang tao, kukunin siya ng boss,” sabi niya. “Nakita ko na iyan. Yung babaeng minahal ng isang tauhan, ibinenta kinabukasan. Yung babaeng inalagaan, kinuha at hindi na bumalik. Kaya ang ginawa ko, pinakita ko na galit ako sa iyo. Pinakita ko na pabigat ka. Para hindi ka nila pag-interesan. Para hindi ka nila kunin ulit.”
Nakinig ako, pero hindi ako agad naniwala. Maraming beses na akong niloko ng mga salita. Maraming beses na akong pinaniwala na mahal ako, na may trabaho, na ligtas ako. Kaya ngayon, gusto ko ng totoo na may gawa, hindi lang salita.
“At ang pananakit mo?” tanong ko. “Kasama rin ba iyon sa pagprotekta?”
Umiling siya, at doon siya napaiyak nang mas malakas.
“Hindi,” sabi niya. “Iyon ay ako. Iyon ang totoo kong pagkakamali. Sa simula, totoo na galit ako sa iyo. Galit ako dahil ibinigay ka sa akin na parang bagay. Galit ako dahil pakiramdam ko, ikaw ang dahilan kung bakit hindi ako makalaya. Pero habang tumatagal, habang nakikita kitang nagtitiis, habang nakikita kong hindi ka sumusuko, nahiya ako sa sarili ko.”
Huminto siya at huminga nang malalim.
“Ang hindi ko pagtama sa mukha mo noong nagkaanak tayo, iyon lang ang kaya kong gawin noon. Hindi ko kayang pigilan ang lahat. Pero kaya kong pigilan ang kamay ko na dumapo sa mukha mo. Iyon ang pinagsisisihan ko at ipinagmamalaki ko nang sabay. Mali pa rin. Alam ko.”
Naramdaman ko ang sakit na bumalik. Hindi ito tulad ng sakit ng sampal. Mas malalim ito. Mas tahimik. Ito ang sakit ng pag-unawa na ang taong nanakit sa akin ay tao rin, na duwag, na takot, na hindi marunong magmahal nang tama.
“Ang daang aso,” sabi ko. “Bakit mo iniwan?”
“Alam ko na isang araw sasalakayin ang compound,” sabi niya. “Narinig ko ang mga tauhan ng boss na nag-uusap. Alam ko na kapag nangyari iyon, walang magpapalaya sa atin. Lahat kami ay ipapahamak ng boss para walang magsalita. Kaya nilinis ko ang daan. Hindi para sa akin. Para sa iyo at sa mga bata.”
“At ang pera?” tanong ko. “₱2.5 million. Saan galing iyon?”
“Ipinon ko,” sabi niya. “Bawat sahod ko mula sa boss, tinabi ko ang kalahati. Hindi ako bumili ng bago. Hindi ako nagsugal. Hindi ako uminom. Lahat ng iyon ay para sa inyo. Alam ko na duguan ang perang iyon. Alam ko na hindi ito malinis. Pero iyon lang ang meron ako para bigyan kayo ng simula.”
Sa sandaling iyon, dumating ang isang pulis at may kasamang isang lalaki na nakasuot ng pormal. Sinabi ng lalaki na siya ay tauhan ng boss. Sinabi niya na ang pera sa maleta ay pera ng boss at kailangan itong ibalik. Sinabi niya na si Miguel ay nagnakaw at kailangan siyang kasuhan.
Doon ako tumayo. Sa unang pagkakataon, hindi ako nagtago sa likod ni Miguel. Ako ang humarap.
“Hindi ito pera ng boss,” sabi ko, malinaw at matatag. “Ito ay perang iniwan ng ama ng mga anak ko para sa mga anak ko. Binilang ko ito sa bangka. ₱2.5 million. Nasa bank account ko na ang karamihan nito, nakapangalan sa akin, para sa mga bata. Kung gusto ninyo itong kunin, kailangan ninyong dumaan sa pulis at ipakita ang patunay na sa inyo ito.”
Binuksan ko ang maleta at ipinakita ang resibo ng bangko at ang natitirang pera. Hindi ako natakot na ipakita ito. Gusto kong makita ng lahat na hindi ako nagtatago. Gusto kong protektahan ang mga bata sa pamamagitan ng pagiging tapat.
Tiningnan ng pulis ang resibo at ang maleta. Sinabi niya na ang pera ay mananatili sa bangko hangga’t hindi napapatunayan na ito ay galing sa krimen. Sinabi niya na ang pahayag ko at ang pahayag ni Miguel ay mahalaga para sa kaso laban sa boss. At sinabi niya na ang tauhan ng boss ay hindi puwedeng basta kumuha ng pera mula sa isang nanay at sa dalawang sanggol.
Umalis ang lalaki nang walang nakuha. Naiwan kami ni Miguel at ng mga pulis.
Lumingon ako kay Miguel. “Hindi ka puwedeng maging bayani lang sa pamamagitan ng pagkamatay,” sabi ko. “Hindi mo puwedeng iwan kami at sabihing tapos na. Kung gusto mo ng malinis na kinabukasan para sa mga anak natin, kailangan mong harapin ang ginawa mo. Kailangan mong magsalita. Kailangan mong panagutan ang pitong taon.”
Tumango siya. “Gagawin ko,” sabi niya. “Magsasalita ako. Sasabihin ko ang lahat tungkol sa boss. Tungkol sa mga babaeng ibinenta. Tungkol sa mga tauhang nananakit. Hindi ako tatakbo.”
Tinanong siya ng pulis kung handa siyang sumuko at magbigay ng pahayag. Sinabi niya na oo. Sinabi niya na gusto niyang makita muna ang mga bata nang isang beses bago siya dalhin sa istasyon.
Tiningnan ko ang mga bata. Si Ana ay nakatingin kay Miguel nang may pagtataka. Si Milo ay naglalaro ng laylayan ng damit ko. Hindi sila natatakot. Hindi sila umiiyak.
“Lumapit ka,” sabi ko kay Miguel. “Pero dito lang, sa harap ng pulis. Hawakan mo sila nang maingat.”
Lumapit si Miguel nang dahan-dahan, parang natatakot na baka tumakbo ang mga bata. Umupo siya sa sahig, sa harap namin. Marahan niyang hinawakan ang kamay ni Ana. Si Ana ay ngumiti. Hinawakan niya rin ang paa ni Milo, at si Milo ay tumawa nang mahina.
Doon ko nakita ang lalaking hindi ko nakita sa loob ng pitong taon. Hindi ang mamamatay-tao. Hindi ang nananakit. Isang ama na hindi marunong humawak ng anak, pero gustong matuto. Isang lalaki na sa unang pagkakataon ay hindi nagtatago sa likod ng galit.
“Pasensya na,” sabi niya sa mga bata, kahit hindi pa nila naiintindihan. “Pasensya na, mga anak. Hindi ako naging mabuting ama. Hindi ako naging mabuting mister. Pero pangako, hindi na ako magtatago.”
Tiningnan niya ako. “Liza, hindi ko hinihingi na patawarin mo ako ngayon. Hindi ko hinihingi na bumalik ka sa akin. Ang hinihingi ko lang, hayaan mo akong ayusin ang ginawa ko. Hayaan mo akong magsalita para sa mga babaeng naiwan. Hayaan mo akong maging ama nila sa paraan na hindi sila masasaktan.”
Huminga ako nang malalim. Naalala ko ang pitong taon. Naalala ko ang mga sampal, ang mga mura, ang mga gabing umiiyak ako sa bodega. Pero naalala ko rin ang tiket, ang maleta, ang daang aso, ang halik sa noo ng mga bata.
“Hindi ko buburahin ang pangalan mo sa kuwento nila,” sabi ko. “Pero hindi ko rin sila ibibigay sa iyo nang basta-basta. Kapag natapos mo ang pananagutan mo, kapag napatunayan mo na kaya mo nang maging ligtas na tao, puwede kang dumalaw sa kanila, sa harap ng mga taong magpoprotekta sa kanila. Iyon ang simula. Hindi iyon parusa. Iyon ay proteksyon.”
Tumango siya at umiyak ulit. Pero sa pagkakataong ito, ang iyak niya ay hindi takot. Ito ay pagtanggap.
Dinala siya ng mga pulis sa istasyon. Bago siya umalis, lumingon siya at sinabi, “Mabuhay kayo nang maayos.”
Iyon ang mga salitang sinabi ko sa kanya noong gabi ng pagtakas. Ngayon, siya ang nagsabi sa akin. At sa pagkakataong ito, naniwala ako na pareho naming susubukan.
Pagkatapos noon, bumalik ako sa paupahan kasama ang mga bata. Nagpunta ako sa bangko at sinigurado na ang bank account ay nakapangalan sa akin at sa mga bata. Nagpunta ako sa barangay at humingi ng tulong para sa isang maliit na trabaho. Binigyan nila ako ng trabaho sa isang maliit na kainan malapit sa pier. Maghuhugas ako ng pinggan, magluluto ng lugaw, magtitinda ng kaunting pagkain. Hindi ito malaking trabaho. Pero ito ay akin. Ito ay malinis. Ito ay hindi galing sa dugo.
Araw-araw, dinadala ko ang mga bata sa kainan. Si Ana ay natutong maglakad nang mas mabilis. Si Milo ay natutong magsalita ng unang salita niya, “Mama.” Nang marinig ko iyon, napaupo ako at umiyak. Pitong taon akong hindi tinawag na Mama sa paraang may pagmamahal. Ngayon, naririnig ko ito araw-araw.
Minsan, pumupunta ang pulis para i-update ako. Sinabi nila na si Miguel ay nagsalita na. Sinabi niya ang lahat tungkol sa boss, tungkol sa compound sa Parañaque, tungkol sa mga babaeng ibinenta. Dahil sa pahayag niya, mas maraming kaso ang naisampa laban sa boss. Sinabi nila na si Miguel ay mananagot din sa mga ginawa niya, pero ang pag-amin niya ay makakatulong sa kanya na magkaroon ng mas magaan na hatol at ng pagkakataon na magbago.
Hindi ko siya dinadalaw araw-araw. Hindi pa ako handa. Pero minsan, nagpadala siya ng isang sulat sa pamamagitan ng pulis. Hindi ito mahabang sulat. Sinabi niya lang na araw-araw niyang iniisip ang mga bata. Sinabi niya na natututo siyang humingi ng tawad nang hindi humihingi ng kapalit. Itinago ko ang sulat sa ilalim ng kumot na dilaw, kasama ang resibo ng bangko. Hindi para kalimutan. Para balang araw, kapag malaki na sina Ana at Milo, maipakita ko sa kanila na ang ama nila ay nagkamali, pero pinili niyang ayusin ito.
Isang hapon, dinala ko ang mga bata sa pier ng Cebu. Hindi na ako natatakot sa pier. Hindi na ito lugar ng pagtakas. Ito ay lugar ng pagbalik. Umupo kami sa isang bato at tiningnan ang dagat. Ang bangkang Sea Serpent ay paalis na, dala ang ibang mga pasahero patungong Maynila. Tiningnan ito nina Ana at Milo at kumaway sila, parang alam nila na ang bangkang iyon ang nagdala sa amin sa bagong buhay.
Niyakap ko silang dalawa. Ang hangin ay maalat, ang araw ay mainit pero hindi na mabagsik tulad ng dati. Ang mga peklat sa braso ko ay naroon pa rin. Hindi sila mawawala. Pero hindi na sila ang buong kuwento ko.
Si Ana ay sumandal sa dibdib ko. Si Milo ay humawak sa kamay ko. At sa unang pagkakataon sa loob ng pitong taon, hindi ako nakaramdam ng takot na may kakatok sa gabi. Naramdaman ko ang pagod, ang sakit na hindi pa lubos na nawawala, pero higit sa lahat, naramdaman ko ang pag-asa.
Hindi na ako ang babaeng nakakulong sa bodega sa Parañaque. Ako si Liza Santos, nanay nina Ana at Milo, babaeng tumakas, babaeng humarap, babaeng nagdesisyong mabuhay nang maayos kasama ang mga anak niya.
At sa unang pagkakataon sa loob ng pitong taon, naniwala ako na may bukas pa kaming tatlo.
Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨
