Bahagi 3
Nalaman ko na bago pa ang sunog ay may relasyon na sila ng ate ko, at sa wakas ay sinabi ko kay Carlo ang totoo tungkol kay Amara.
Kinabukasan, maaga akong gumising. Sinuklay ko ang mahaba kong buhok para matakpan ang peklat ko sa pisngi. Sanay na akong gawin iyon tuwing umaga. Para bang bahagi na iyon ng paghahanda ko sa pagharap sa mundo.
Bago ako umalis, hinatid ko muna si Amara sa school. Anim na taong gulang na siya. Maliit, payat, pero napakatalas ng mga mata. Nang makita niya ako, agad siyang tumakbo at niyakap ako sa baywang.
Sa senyas, tinanong niya ako, “Mama, saan ka pupunta?”
Sumenyas ako pabalik, “May kakausapin lang si Mama. Babalik ako agad. Mag-aral kang mabuti.”
Tumango siya at ngumiti. Ang ngiti niya ang nagpapalakas sa akin. Siya ang dahilan kung bakit ako bumangon araw-araw matapos ang sunog. Siya ang dahilan kung bakit hindi ako sumuko kahit nawala ang pandinig ko, ang boses ko, at ang kakayahan kong magkaanak.
Iniwan ko siya kay Ma’am Rosa. Si Ma’am Rosa ay 55 taong gulang na. Siya ang principal ng school. Siya rin ang nagpahiram sa akin ng jacket noong araw na nagkita kami ni Carlo. Kilala niya ang buong kuwento ko. Hindi niya ako kailanman kinawawa.
Bago ako sumakay ng jeep papuntang Project 4, Quezon City, nag-type ako ng mensahe kay Mika. Sinabi ko sa kanya kung saan ako pupunta. Gusto kong may nakakaalam. Pagod na akong mag-isa sa lahat ng sakit.
Pagdating ko sa lumang bahay namin, huminto ako sa tapat ng gate. Ang bahay na ito ang kinalakihan namin ni Ate Angela. Dito ako nagpumilit na iuwi si Carlo noong college kami. Dito kami nag-away, nagtawanan, nagplano ng kinabukasan.
Ngayon, tahimik na ang bahay. Walang Mama. Walang Papa. Simula nang mamatay sila sa sunog, walang gustong tumira dito. Si Ate Angela ang nagbenta sana, pero hindi natuloy. Parang may naiwan pa ring alaala na hindi kayang bitawan.
Pumasok ako. Amoy luma at alikabok. Ang mga kurtina, kupas na. Ang sofa kung saan dati nakaupo si Papa, nandoon pa rin. Napahawak ako sa pader. Ramdam ko pa rin ang init ng apoy noong gabing iyon kahit tatlong taon na ang nakalipas.
Dumating si Ate Angela makalipas ang ilang minuto. Buntis na siya. Halata na ang tiyan niya. Nakasuot siya ng damit na kamukha ng damit na sinuot ko noong kasal ko kay Carlo. Pati ang hikaw niya, kapareho ng sa akin noon. Nang makita ko siya, hindi galit ang una kong naramdaman. Pagod. Sobrang pagod.
Umupo siya sa harap ko. Nanginginig ang mga kamay niya. Nag-type ako sa cellphone ko at ipinakita sa kanya. “Bakit mo ako pinapunta dito?”
Tiningnan niya ako. Umiiyak na siya bago pa man siya magsalita. “Liza, alam kong buhay ka. Matagal ko nang alam. Hindi ko lang sinabi kay Carlo.”
Natigilan ako. Hindi ko inaasahan ang sinabi niya. Akala ko si Carlo ang nagsabi sa kanya. Akala ko kahapon lang niya nalaman.
Nagpatuloy siya. “Noong gabi ng sunog, kasama ko si Carlo. Hindi kami umuwi. Ikaw ang umuwi. Ikaw ang sumubok na iligtas si Mama at Papa.”
Sa senyas, tinanong ko siya, “Kailan pa kayo?”
Yumuko siya. “Anim na buwan bago ang sunog. Noong panahong nag-aaway na kayo ni Carlo. Noong panahong sinasabi mong nagiging baliw ka na. Lumapit siya sa akin. Nakikinig ako. Tapos hindi na kami nakahinto.”
Parang may bumagsak sa dibdib ko. Anim na buwan. Hindi isang pagkakamali sa isang gabi. Anim na buwan na niloloko ako ng asawa ko at ng sarili kong ate habang ako ay nagdurusa at iniisip na ako ang problema.
Nag-type ako ulit. Nanginginig ang daliri ko. “Kaya pala isang linggo lang, nagpakasal na kayo. Hindi ka nagluksa. Naghihintay ka lang.”
Umiyak siya lalo. “Hindi ganoon, Liza. Natakot ako. Akala ko patay ka na talaga. Sinabi sa amin na wala nang nahanap na katawan mo pero patay ka na. Si Carlo, gulong-gulo. Ako lang ang nandoon. Sinabi ko sa kanya na gusto mo siyang maging masaya. Hindi ko alam kung totoo iyon. Gusto ko lang na piliin niya ako.”
Doon ko naintindihan. Hindi ako namatay sa sunog. Nakatakas ako pero malubha ang tama ko. Dinala ako sa ospital. Pagkatapos ay lumipat ako. Hindi ako nagpakita. Hindi ako nagpakilala. Akala ng lahat, patay na ako. At si Ate Angela, ginamit ang pagkakataong iyon.
Maya-maya, bumukas ang gate. Si Carlo iyon. Sinundan pala niya si Ate Angela. Nang makita niya ako, natigilan siya. Tiningnan niya kami ni Ate Angela na magkatabi. Parang noon lang niya nakita ang totoo. Magkamukha kami, pero hindi kami iisa.
Umupo si Carlo sa tapat namin. Nag-type ako. “Bakit ka nandito?”
Sumagot siya sa pamamagitan ng pagsasalita ng dahan-dahan para mabasa ko ang labi niya. “Sinundan ko si Angela. Gusto kong malaman kung bakit siya balisa. Hindi ko alam na nandito ka.”
Tiningnan ko siya nang diretso. Sa unang pagkakataon, hindi ako umiwas. Gusto kong makita kung magsisinungaling pa rin siya.
Nag-type ako. “Alam mo ba na buhay ako bago tayo nagkita sa mall?”
Umiling siya. “Hindi. Akala ko patay ka. Araw-araw kong iniisip iyon. Kaya ako nag-pro bono. Kaya ko ginawa ang lahat ng iyon. Para sa iyo at sa baby natin.”
Pero hindi ako naniwala agad. Nag-type ako ulit. “Kung nagluksa ka, bakit isang linggo lang ay nagpakasal ka na? Isang linggo, Carlo. Hindi iyon pagluluksa.”
Doon siya natahimik. Matagal. Tumingin siya sa sahig. Sa wakas, nagsalita siya ng dahan-dahan. “Dahil duwag ako. Dahil takot akong mag-isa. Dahil si Angela ang nandoon at kamukha mo siya. Akala ko kung pakakasalan ko siya, mawawala ang guilt ko. Mali ako. Lalo lang lumaki.”
Naiyak si Ate Angela. “Carlo, sinabi mo sa akin na mahal mo ako. Sinabi mo na ako ang pipiliin mo.”
Tumingin si Carlo sa kanya. Pagod na pagod ang mukha niya. “Mahal kita, Angela. Pero hindi ko kayang magsinungaling. Hindi kita minahal tulad ng pagmamahal ko kay Liza. Minahal kita dahil kamukha mo siya. Dahil gusto kong ayusin ang mali ko sa pamamagitan ng pag-aalaga sa iyo. Pero hindi iyon pagmamahal. Panakip lang iyon.”
Doon umiyak nang malakas si Ate Angela. Sabi niya, pagod na siyang maging kapalit. Pagod na siyang gayahin ang buhok ko, ang damit ko, ang paraan ko ng pagngiti. Ginawa niya ang lahat para mahalin siya ni Carlo bilang siya. Pero kahit anong gawin niya, si Liza pa rin ang hinahanap ni Carlo.
Nakinig ako. Masakit, pero mas malinaw na sa akin ang lahat. Hindi ako ang baliw. Hindi ako ang nag-iisip lang. Totoo ang pagtataksil. Totoo ang sunog. Totoo ang pagkawala ko. At totoo rin na sila ang pumili ng madaling daan habang ako ang naiwan sa apoy.
Nag-type ako. “Hindi ko kayo pinapunta dito para mag-away. Gusto kong malaman ang totoo. Ngayon alam ko na.”
Tinanong ni Carlo, “Si Amara, anak mo ba talaga?”
Tiningnan ko siya. Sumenyas ako ng dahan-dahan para maintindihan niya. “Si Amara ay anim na taong gulang. Bingi siya. Estudyante ko siya sa school. Namatay ang mga magulang niya. Walang ibang pamilya. Dalawang taon na ang nakalipas, inampon ko siya. Legal siyang anak ko. Hindi siya anak mo. Hindi siya kapalit ng baby natin. Siya mismo ang anak ko.”
Natahimik si Carlo. Tila nahiya siya. “Akala ko nagsisinungaling ka para saktan ako.”
Nag-type ako. “Hindi ko kailangang magsinungaling para saktan ka. Ang totoo pa lang, sapat na.”
Pagkatapos noon, nagkuwento ako tungkol sa buhay ko. Nagtuturo ako ng sign language. Sumasahod ako ng ₱22,000 sa school. Nagtatrabaho ako sa cafe at kumikita ng ₱12,000. Nagbabayad ako ng ₱12,000 na renta sa maliit na apartment namin ni Amara sa Quezon City. Hindi ako mayaman, pero hindi rin ako kawawa tulad ng akala ni Carlo. Kaya kong bumili ng stuffed bear na ₱1,499 para kay Amara gamit ang sarili kong pera.
Hindi ko kailangan ang trabaho na ₱50,000 na inalok niya. Hindi ko kailangan ng awa niya. Ang kailangan ko ay respeto.
Tiningnan ako ni Ate Angela. “Liza, natatakot ako. Buntis ako. Paano kung iwan ako ni Carlo tulad ng pag-iwan niya sa iyo?”
Nag-type ako. “Hindi ako ang magdedesisyon niyan. Pero kung gusto mong hindi ka iwan, huwag mong gayahin ako. Maging ikaw. Sabihin mo ang totoo sa sarili mo at sa kanya.”
Doon, may maliit pero mahalagang desisyon akong ginawa. Hindi ako maghihiganti. Hindi ako babalik kay Carlo. Hindi ko hahayaan na sirain nila ang buhay ko ulit.
Nag-type ako ng isang malinaw na boundary at ipinakita ko sa kanilang dalawa. “Mula ngayon, kung gusto ninyo akong kausapin, sa cafe lang o sa school, at kasama si Mika o si Ma’am Rosa. Hindi kayo puwedeng pumunta sa apartment namin. Hindi kayo puwedeng kunin si Amara sa school nang walang permiso ko. Si Ma’am Rosa at ako lang ang puwedeng magsundo sa kanya.”
Pumayag si Carlo. Tumango rin si Ate Angela habang umiiyak.
Pagkatapos ng pag-uusap, bumalik ako sa school para sunduin si Amara. Pagod na pagod ako. Pero mas magaan ang pakiramdam ko kaysa noong umaga.
Nang makita ako ni Amara, tumakbo siya sa akin. Sa senyas, tinanong niya, “Mama, umiyak ka ba?”
Sumenyas ako. “Kaunti lang. Pero okay na si Mama. Kasi nandito ka.”
Niyakap niya ako ng mahigpit. Amoy shampoo ang buhok niya. Doon ko naramdaman, hindi ko kailangan ng pagmamahal ni Carlo para maging buo. Mayroon na akong pamilya. Ako at si Amara.
Bago kami umuwi, kinausap ko si Ma’am Rosa. Sinabi ko sa kanya ang lahat. Sinabi ko rin kay Mika. Hindi na ako mag-iisa. May dalawang tao na ang nakakaalam ng totoo at handang sumama sa akin kapag kailangan ko ng saksi.
Hindi pa tapos ang kuwento. Alam ko na babalik pa si Carlo. Alam ko na hindi pa tapos si Ate Angela sa takot niya. Pero sa unang pagkakataon, hindi na ako ang babaeng nagtatago sa likod ng mahabang buhok at peklat. Ako na ang babaeng nagpoprotekta sa anak niya.
Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖
Bahagi 4
Hinarap ko si Carlo at si Ate Angela sa harap ng lahat at sa wakas ay pinili kong protektahan si Amara at ang bagong buhay na binuo ko.
Pagkalipas ng isang linggo, bumalik si Carlo sa cafe.
Hindi siya sumunod sa boundary na sinabi ko. Dumating siya nang mag-isa. Walang kasamang si Mika o si Ma’am Rosa. May dala siyang envelope na may laman na pera. Sa senyas at sa sulat sa cellphone niya, sinabi niya na para daw iyon kay Amara. Para sa kinabukasan niya.
Tiningnan ko ang envelope. Hindi ko ito tinanggap. Nag-type ako. “Hindi mo mabibili si Amara. Hindi mo mabibili ang guilt mo.”
Sinabi niya na gusto lang niyang tumulong. Gusto niyang maging bahagi ng buhay ni Amara dahil hindi niya nagawang maging ama sa baby namin. Sabi niya, kung hindi niya ako mababawi, kahit si Amara na lang.
Doon ako nagalit. Hindi si Amara ang kapalit ng baby namin. Hindi siya proyekto para linisin ang konsensya ni Carlo. Anak ko siya. Buo siyang tao, hindi kabayaran.
Dumating din si Ate Angela kinahapunan. Buntis siya at pagod. Galit na galit siya. Sinabi niya na sinusubukan ko raw agawin si Carlo. Sinabi niya na kaya lang bumalik si Carlo sa akin ay dahil may anak ako at naaawa siya.
Tahimik akong nakinig. Hindi ako sumagot agad. Hinintay ko siyang huminga. Pagkatapos ay nag-type ako. “Hindi ko inaagaw si Carlo. Ikaw ang asawa niya. Ako ang umalis. Ako ang nagpapaalis sa kanya.”
Pero hindi siya nakinig. Ipinakita niya ang cellphone niya. May mga message daw si Carlo na tungkol sa akin. Mga message na nagsasabing nami-miss niya ako. Mga message na nagsasabing kamukha ko si Amara kapag ngumingiti. Para kay Ate Angela, sapat na iyon para isipin na babalik si Carlo sa akin.
Doon ko sinabi kay Mika na isara muna ang cafe nang mas maaga. Tinawagan ko si Ma’am Rosa. Sinabi ko na kailangan ko silang dalawa bilang saksi. Hindi ako makikipag-away nang walang saksi. Natuto na ako. Noon, ako lang mag-isa at ako ang tinawag na baliw. Ngayon, hindi na.
Nang dumating si Ma’am Rosa, umupo kami sa isang mesa sa loob ng cafe. Si Carlo sa isang tabi. Si Ate Angela sa kabila. Ako sa gitna, katabi si Mika. Si Amara ay nasa bahay ni Ma’am Rosa, ligtas at hindi kasama sa gulo.
Sinimulan ko ang pag-uusap gamit ang senyas. Si Mika ang nagsalin ng mga senyas ko para kay Carlo at Ate Angela. Gusto kong malinaw ang bawat salita ko.
“Carlo, sabihin mo ang totoo. Hindi mo ba talaga ako hinanap matapos ang sunog?”
Tumingin si Carlo sa akin. Nagbuntong-hininga siya. Sa unang pagkakataon, hindi siya nagtago sa likod ng pagiging lawyer. “Hindi ko hinanap nang maayos. Natakot ako. Sinabi sa akin na patay ka na. Naniwala ako dahil mas madali iyon kaysa harapin na kasalanan ko ang lahat. Kung hinanap kita, kailangan kong aminin na iniwan kita noong gabing iyon. Na kasama ko si Angela habang ikaw ay nasa apoy.”
Natahimik ang buong cafe. Kahit si Mika, hindi makapagsalita.
Nagpatuloy si Carlo. Nagsalita siya ng dahan-dahan para mabasa ko ang labi niya. “Ang mga pro bono case ko, hindi iyon para sa iyo. Para iyon sa akin. Para masabi ko sa sarili ko na mabuti pa rin akong tao kahit iniwan ko ang asawa ko. Ginamit ko ang pangalan mo at ng baby natin para magmukha akong mabuti. Mali iyon. Inaamin ko.”
Tumingin si Ate Angela kay Carlo. “Kaya pala kahit anong gawin ko, hindi ako sapat. Kahit gayahin ko ang buhok ni Liza, ang damit niya, ang wedding photo niya, hindi mo ako nakikita.”
Tumango si Carlo. “Hindi kita nakita bilang ikaw. Nakita kita bilang si Liza. At iyon ang pinakamalaking kasalanan ko sa iyo. Pinakasalan kita isang linggo matapos ang sunog hindi dahil mahal kita. Dahil takot akong mag-isa. Dahil gusto kong burahin ang guilt ko sa pamamagitan ng pagpapakasal sa kamukha mo.”
Umiyak si Ate Angela. Pero sa pagkakataong ito, hindi siya umiyak para magpakaawa. Umiyak siya dahil sa wakas ay narinig niya ang totoo. “Pagod na ako, Carlo. Pagod na akong maging si Liza. Buntis ako. Ayokong lumaki ang baby ko na ang mama niya ay isang kopya lang. Gusto kong maging ako. Kahit hindi mo ako mahalin tulad ng pagmamahal mo kay Liza, gusto kong mahalin mo ako bilang Angela.”
Tiningnan ko si Ate Angela. Sa kabila ng lahat ng sakit, kapatid ko pa rin siya. Pero hindi ibig sabihin noon ay papayag akong sirain niya ulit ang buhay ko.
Nag-type ako ng mahaba. Ipinakita ko sa kanilang dalawa. “Hindi ko kayo pinatawad para bumalik kayo sa buhay ko. Pinatawad ko kayo para makalaya ako. Pero may mga bagay na hindi ko hahayaang mangyari ulit.”
Isa-isa kong sinabi ang mga boundary ko. Hindi sila puwedeng pumunta sa school ni Amara nang walang paalam ko. Hindi sila puwedeng magbigay ng pera kay Amara para bilhin ang pagmamahal niya. Hindi sila puwedeng mag-message sa akin sa gabi para mag-away. Kung gusto nilang makipag-usap, sa cafe, sa oras ng trabaho, at kasama si Mika o si Ma’am Rosa.
Sinabi ko rin na itatago ko ang lahat ng message. Kung sakaling pumunta sila sa apartment namin nang walang permiso, pupunta ako sa barangay. Hindi ako nagbabanta. Nagsasabi ako ng totoo para protektahan ang anak ko.
Nag-type ako ulit. “Si Amara ay legal kong anak. Ako ang nag-aalaga sa kanya. Ako ang nagpapaaral sa kanya. Ako ang gumagastos ng ₱22,000 na sahod ko sa pagtuturo at ₱12,000 sa cafe para sa renta naming ₱12,000 at sa pagkain namin. Hindi ako humingi sa inyo. Hindi ako hihingi. Huwag ninyong gamitin ang pera ninyo para kontrolin kami.”
Tumango si Carlo. “Naiintindihan ko, Liza. Hindi ko na kayo guguluhin. Hindi ko na lalapitan si Amara nang walang permiso mo. Hindi ko na ipipilit ang sarili ko.”
Tumingin si Ate Angela sa akin. “Liza, sorry. Sorry kasi ninakaw ko ang asawa mo. Sorry kasi ginaya kita. Sorry kasi hindi ako nagsabi na buhay ka. Gusto kong ayusin ang buhay ko. Gusto kong maging mabuting mama sa baby ko. Hindi ko na gagayahin ang buhay mo.”
Doon, gumaan ang pakiramdam ko. Hindi dahil bumalik ang lahat sa dati. Hindi na babalik. Pero dahil sa wakas, narinig ko ang totoo mula mismo sa kanila. Hindi na ako ang baliw. Hindi na ako ang nag-iisip lang. Ako ang nagsabi ng totoo at sila ang umamin.
Pagkatapos ng gabing iyon, hindi na bumalik si Carlo sa cafe nang walang paalam. Nag-message lang siya minsan para mag-sorry at para sabihin na igagalang niya ang boundary ko. Si Ate Angela naman, nagbago ng ayos ng buhok. Hindi na niya ginaya ang buhok ko. Nagsuot siya ng damit na gusto niya, hindi ng damit na kamukha ng sa akin. Nag-message siya minsan para magtanong kung kumusta si Amara, pero hindi na siya nag-demand.
Lumipas ang mga buwan. Naging mas tahimik ang buhay namin ni Amara. Sa school, na-promote ako bilang head teacher ng sign language program. Tumaas ang sahod ko ng kaunti. Sa cafe, binigyan ako ni Mika at ng may-ari ng mas maraming shift dahil maayos akong magtrabaho. Nakaipon ako ng ₱50,000 para sa kinabukasan ni Amara. Hindi iyon malaki para sa iba, pero para sa akin, iyon ay patunay na kaya ko.
Isang hapon, may family day sa school. Nag-perform kami ni Amara. Gumamit kami ng senyas para sa isang kanta. Iyon ang kantang tinugtog ni Carlo sa gitara noon para sa akin. Pero sa pagkakataong ito, hindi ako umiyak. Hindi ako naghintay na marinig ito. Nakita ko ito sa mga kamay ni Amara. Naramdaman ko ito sa puso ko.
Pagkatapos ng performance, lumapit si Ma’am Rosa at niyakap ako. Sabi niya, proud siya sa akin. Sabi ni Mika, na nasa audience, napaiyak siya. Hindi dahil malungkot, kundi dahil nakita niya kung gaano ako kalakas ngayon.
Sa gabing iyon, pag-uwi namin, itinali ko ang buhok ko. Sa unang pagkakataon sa loob ng tatlong taon, hindi ko itinago ang peklat ko. Hinayaan kong makita ito ni Amara. Hinawakan niya ang peklat ko at sa senyas ay tinanong niya, “Mama, masakit pa ba?”
Sumenyas ako pabalik. “Hindi na. Magaling na. Kasi may ikaw na.”
Niyakap niya ako. Amoy araw ang buhok niya. Sa labas ng bintana ng apartment namin sa Quezon City, kumukutitap ang mga ilaw ng lungsod. Hindi na sila parang apoy. Parang mga bituin na lang na naghihintay sa amin.
At sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, nang tumingala ako sa langit ng Quezon City, hindi na ako natakot sa apoy, nakita ko lang ang liwanag na naghihintay sa amin ni Amara.
Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨
