ANIM NA TAONG NAGSAMA KAMI SA HIRAP, PERO NANG MALAMAN KONG BILYONARYO PALA ANG ASAWA KO AT PINAKASALAN LANG AKO DAHIL SA PAMANA NG LOLO NIYA, MAY ISANG DESISYON AKONG GAGAWIN NA HINDI NIYA INAASAHAN

ANIM NA TAONG NAGSAMA KAMI SA HIRAP, PERO NANG MALAMAN KONG BILYONARYO PALA ANG ASAWA KO AT PINAKASALAN LANG AKO DAHIL SA PAMANA NG LOLO NIYA, MAY ISANG DESISYON AKONG GAGAWIN NA HINDI NIYA INAASAHAN

 

 

 

Anim na taon akong nagtiis sa buhay na kapos, iniisip na mag-asawa kaming magkasamang bubuo ng magandang kinabukasan.

Ibinigay ko sa kanya ang lahat, kahit kailangan kong magtipid sa pagkain at damit para lang may maiipon kami.

Pero isang araw, narinig ko ang asawa kong nagsabi sa telepono: “Hindi niya kailangang malaman na ako ang tunay na may-ari ng De Vera Holdings. Napangasawa ko lang siya dahil iyon ang kondisyon ng mana ni Lolo.”

At ang mas masakit? Ang anak na matagal kong ipinagdasal ay maaaring mamatay dahil wala raw akong sapat na pera para sa gamutan.

Ang pangalan ko ay Mara Villanueva. Dalawampu’t siyam na taong gulang ako at anim na taon nang kasal kay Adrian de Vera.

Sa loob ng anim na taon, naniwala akong isa lamang siyang ordinaryong empleyado sa isang malaking kumpanya sa Makati.

Sinasabi niyang kumikita siya ng ₱28,000 kada buwan, samantalang ako naman ay ₱22,000 bilang empleyado sa isang maliit na accounting firm.

Hindi marangya ang buhay namin.

Nakatira kami sa isang simpleng apartment sa Quezon City. Madalas kaming mag-ulam ng itlog, sardinas, o gulay. Kapag may kailangan akong bilhin, lagi kong tinitingnan kung may mas murang alternatibo.

Kahit bagong sapatos, hindi ko basta binibili.

Hindi naman ako nagrereklamo. Lagi kong iniisip na balang araw, kapag nakapag-ipon na kami, magkakaroon din kami ng magandang buhay.

Lalo na ngayong anim na taon na kaming kasal at sa wakas ay nabuntis na ako.

Ngunit ang saya ko ay napalitan ng matinding takot nang malaman kong may problema sa paglaki ng sanggol sa aking sinapupunan.

Tatlong ospital na ang pinuntahan ko. Pare-pareho ang sinasabi ng mga doktor: mababa ang posibilidad na maisilang nang ligtas ang bata.

Sa ikaapat na ospital, ang St. Gabriel Medical Center, may natagpuan akong doktor na nagbigay sa akin ng pag-asa.

“Mrs. de Vera, may paraan pa tayong subukan,” paliwanag ni Dr. Reyes. “Pero kailangan mong ma-confine at sumailalim sa tuloy-tuloy na gamutan gamit ang imported na gamot.”

“Magkano po ang kailangan?”

“Humigit-kumulang ₱8,000 bawat araw. Mas mabuti kung sisimulan natin agad.”

Napatungo ako.

“Dok, may mas murang paraan po ba?”

Umiling siya.

“Ito na ang pinakamurang opsiyon na may posibilidad na makatulong sa kondisyon ng sanggol. Kapag masyado nating ipinagpaliban, baka wala na tayong magawa.”

Paglabas ko sa klinika, nanginginig ang mga kamay kong binuksan ang banking application sa cellphone.

Mayroon akong ₱180,000 na ipon.

Iyon ang perang pinaghirapan kong itabi sa loob ng anim na taon. Bawat overtime, bawat hindi pagbili ng bagong damit, bawat pagkaing ipinagpaliban ko—lahat ay para sa aming kinabukasan.

Ngayon, maaaring maubos iyon sa loob lamang ng ilang linggo.

Hinawakan ko ang aking tiyan.

Lumaki akong walang mga magulang. Ang lolo at lola ko ang nagpalaki sa akin, ngunit pareho silang namatay bago ako makatapos ng kolehiyo.

Wala na akong ibang pamilya.

Kaya napakahalaga sa akin ng batang ito.

Hindi ko nais na lumaki siyang mag-isa tulad ko.

Nagpasya akong bumalik sa klinika. Kahit limang araw muna akong ma-confine, susubukan ko. Baka may pag-asa pa.

Ngunit bago ako makarating sa pinto, narinig ko ang boses ni Dr. Reyes.

May kausap siya sa telepono.

“Adrian, hindi ba dapat mong tulungan ang asawa mo? Nandito siya kanina para magpatingin. May problema ang pagbubuntis niya, pero umalis siyang walang gamutan dahil wala raw siyang pambayad.”

Napatigil ako.

Adrian?

Bakit kausap ng doktor ang asawa ko?

Sumagot ang isang pamilyar na boses mula sa kabilang linya.

“Hindi na kailangang makialam, Dok. Hindi ko naman hiniling na magkaanak siya ngayon.”

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa buong katawan ko.

“Pero anak mo rin ang dinadala niya!”

“Alam ko. Pero hindi ibig sabihin noon ay kailangan kong gastusan siya.”

Hindi ako makapaniwala.

Anim na taon kaming nagsama. Ni minsan ay hindi ko inakalang maririnig ko ang ganoong mga salita mula sa kanya.

Nagpatuloy si Dr. Reyes.

“Anim na taon mo nang itinatago sa kanya ang tunay mong pagkatao. Hanggang kailan mo balak gawin iyon? Hindi ba sapat ang ginawa mong pagpapanggap?”

Huminga nang malalim ang doktor bago muling nagsalita.

“Adrian, apo ka ng dating chairman ng De Vera Holdings. Ikaw ang kasalukuyang chairman ng kumpanyang nagkakahalaga ng bilyun-bilyon. Bakit mo pa rin pinapaniwala ang asawa mong isa kang ordinaryong empleyado?”

Nanginig ang mga tuhod ko.

Ang asawa ko?

Isang chairman?

Hindi iyon maaari.

Narinig kong napatawa nang malamig si Adrian.

“Wala akong dahilan para sabihin sa kanya ang totoo. Napangasawa ko siya dahil sa habilin ni Lolo. Kailangan kong pakasalan ang apo ng dati niyang kasamahan para makuha ko ang buong mana.”

“Pero si Mara, mahal ka talaga niya.”

“Hindi ko naman siya pinilit na mahalin ako.”

Sandaling natahimik ang kabilang linya.

Pagkatapos ay binanggit ni Dr. Reyes ang pangalan ng babaeng hindi ko inaasahang maririnig.

“Paano naman si Celeste? Anim na taon na siyang naghihintay sa iyo.”

“Si Celeste ang babaeng mahal ko,” sagot ni Adrian. “Siya ang dapat na naging asawa ko. Nang mapunta kay Mara ang posisyon bilang Mrs. de Vera, nawala sa kanya ang lahat.”

Napalunok ako.

Kaya pala madalas siyang nawawala tuwing gabi.

Kaya pala may mga pagkakataong nakikita kong nakangiti siya habang nakatitig sa cellphone, ngunit agad itong itinatago kapag lumalapit ako.

Hindi pala ako ang babaeng mahal niya.

“Kung ganoon, ano ang balak mong gawin sa pagbubuntis ni Mara?” tanong ng doktor.

Ang sumunod na sagot ni Adrian ang tuluyang nagpabagsak sa lahat ng pinaniniwalaan ko.

“Dok, may isang bagay pa kayong hindi alam. May plano na akong ihanda para sa kanya. At kapag nangyari iyon, hindi na niya kailanman magagamit ang apelyidong De Vera para humingi ng kahit isang sentimo sa akin.”

Biglang bumukas ang pinto ng klinika.

At ang unang taong nakita ko ay ang lalaking anim na taon kong tinawag na asawa.

PART 2 – BUONG KUWENTO PARA SA WEBSITE

Nakatayo si Adrian sa harap ko, hawak ang isang itim na folder.

Nang makita niya ako, bahagyang nagbago ang ekspresyon ng kanyang mukha.

“Mara? Anong ginagawa mo rito?”

Hindi ako sumagot agad.

Tinitigan ko ang lalaking minsang nangakong hindi niya ako hahayaang masaktan. Ang lalaking pinili kong samahan kahit wala kaming gaanong pera.

Ngayon, parang hindi ko na siya kilala.

“Adrian,” mahinahon kong tanong, “totoo bang ikaw ang chairman ng De Vera Holdings?”

Nanigas ang kanyang mukha.

Napatingin si Dr. Reyes sa amin, halatang hindi alam kung paano makikialam.

Ilang segundo siyang natahimik bago sumagot.

“May mga bagay na hindi mo kailangang intindihin.”

“Anim na taon akong naging asawa mo. Hindi ba sapat iyon para malaman ko kung sino ka talaga?”

Napabuntong-hininga siya.

“Mara, huwag kang gumawa ng eksena rito. Pag-usapan natin ito sa bahay.”

“Paano ang anak natin?”

Saglit siyang tumingin sa tiyan ko.

“Sinabi ko na, huwag mong palakihin ang problema. Kung hindi kaya ng katawan mo ang pagbubuntis, wala akong magagawa.”

Parang may kung anong napunit sa dibdib ko.

Hindi niya ako tinanong kung masakit ba ang nararamdaman ko. Hindi niya tinanong kung natatakot ako.

Ang inisip lamang niya ay kung paano niya matatapos ang pag-uusap.

“Magkano ba talaga ang kinikita mo?” tanong ko.

“Hindi iyon mahalaga.”

“Magkano, Adrian?”

“Hindi mo mauunawaan.”

Napangiti ako nang mapait.

“Anim na taon akong nagtitipid para sa pamilya natin. Ilang beses kong hindi binili ang gamot ko dahil gusto kong may maipon tayo. Akala ko pareho tayong naghihirap.”

“Wala naman akong ipinangakong magiging mayaman tayo.”

“Pero ipinangako mong magiging tapat ka.”

Wala siyang naisagot.

Sa halip, inilapag niya ang itim na folder sa mesa.

“Pirmahan mo ito. Pag-usapan natin ang paghihiwalay bago pa lumaki ang problema.”

Nang buksan ko ang folder, nakita ko ang mga dokumento para sa isang kasunduang magpapawalang-bisa sa anumang magiging paghahabol ko sa ari-arian ng pamilya De Vera.

May kasama pa itong kasunduang nagsasaad na boluntaryo akong aalis sa kanilang tahanan at hindi hihingi ng sustento mula sa kanya.

“Gusto mo akong hiwalayan?”

“Mas makabubuti iyon para sa ating dalawa.”

“Dahil kay Celeste?”

Namilog nang bahagya ang kanyang mga mata.

“Pati iyon narinig mo?”

Tumango ako.

Hindi na niya itinanggi.

“Matagal na kaming nagmamahalan. Hindi ko siya maaaring paghintayin habang buhay.”

Tiningnan ko ang mga papel.

“Paano naman ang anak natin?”

“Kung gusto mong ipagpatuloy ang pagbubuntis, desisyon mo iyon. Pero huwag mong asahan na babayaran ko ang lahat.”

Doon ko naintindihan.

Hindi lang pala niya itinago ang kanyang kayamanan. Itinago rin niya ang kawalan niya ng malasakit sa akin.

“Hindi ako pipirma,” sabi ko.

Kumunot ang kanyang noo.

“Mara, huwag kang magmatigas.”

“Hindi ako nagmamatigas. Hindi ko lang ibibigay sa iyo ang karapatang burahin ang anim na taon ng buhay ko na para bang wala akong naging halaga.”

Kinuha ko ang mga resulta ng pagsusuri at umalis.

Hindi ko alam kung saan ako pupunta.

Pero alam kong hindi na ako babalik sa dati naming tahanan bilang babaeng handang magtiis sa lahat.

Kinagabihan, umuwi ako sa apartment upang kunin ang mga gamit ko.

Wala si Adrian.

Sa ibabaw ng mesa ay may naiwan siyang sobre.

Nang buksan ko iyon, nakita ko ang isang larawan.

Si Adrian at isang magandang babae na magkahawak-kamay sa harap ng isang mamahaling hotel.

Sa likod ng larawan ay may nakasulat:

Para sa anim na taon na ipinagkait sa atin. Malapit na tayong maging malaya.

Celeste.

May kasama ring dokumento tungkol sa isang mamahaling condominium na nakapangalan sa kanya.

Doon ko napagtanto na habang pinipilit kong mag-ipon para sa kinabukasan ng pamilya namin, may ibang babaeng pinaglalaanan ng asawa ko ng marangyang buhay.

Umupo ako sa sahig at umiyak.

Hindi dahil nawala sa akin ang isang mayamang asawa.

Kundi dahil nawala ang lalaking pinaniwalaan kong tunay na nagmamahal sa akin.

Kinabukasan, bumalik ako sa St. Gabriel Medical Center.

“Doktor, gusto kong ituloy ang gamutan,” sabi ko kay Dr. Reyes. “Kahit mahirap, susubukan ko.”

Tumingin siya sa akin nang may pag-aalala.

“Sigurado ka ba? Malaki ang gastos nito.”

Tumango ako.

“Hindi ko alam kung ano ang mangyayari sa amin ng anak ko. Pero ayokong dumating ang araw na pagsisihan kong hindi ko man lang sinubukan.”

Matagal akong tinitigan ng doktor bago siya nagsalita.

“May gusto akong sabihin sa iyo, Mara. Hindi ko dapat ito itinago.”

Napatingin ako sa kanya.

“Alam kong hindi dapat ako nakikialam sa inyong mag-asawa. Pero matagal ko nang kilala si Adrian. Kaibigan ng pamilya ko ang lolo niya.”

Huminga siya nang malalim.

“Ang lolo ni Adrian ang nagtakda ng kondisyon sa kanyang mana. Kailangan niyang pakasalan ang apo ng dating kasamahan nito. Ikaw iyon.”

Napayuko ako.

“Bakit ako?”

“May liham ang lolo niya na naglalaman ng pagkakakilanlan mo. Matagal ka nang hinahanap ng pamilya nila. Nang makilala ka ni Adrian, alam niyang ikaw ang babaeng hinahanap nila.”

“Kung ganoon, hindi pala talaga niya ako minahal.”

Hindi agad sumagot si Dr. Reyes.

“Hindi ko alam kung ano ang nararamdaman niya. Pero ang alam ko, alam niyang ikaw ang pinili ng kanyang lolo para maging asawa niya.”

Nangilid ang luha ko.

“May isa pa akong gustong malaman, Dok. Kung kaya niyang gastusan ang gamutan, bakit niya ako hinayaang umalis na walang dalang pera?”

Napailing ang doktor.

“Iyon din ang hindi ko maintindihan.”

Lumipas ang isang linggo.

Nagsimula akong magpagamot gamit ang perang naipon ko. Araw-araw, sinusubaybayan ng mga doktor ang kalagayan ng sanggol.

Hindi madali ang proseso.

May mga gabing hindi ako makatulog dahil sa takot. May mga umagang gusto ko nang sumuko dahil sa pagod at gastos.

Ngunit sa tuwing nararamdaman kong wala na akong lakas, hinahawakan ko ang tiyan ko.

“Anak, kaunting laban pa. Hindi kita susukuan.”

Samantala, halos araw-araw akong tinatawagan ni Adrian.

Sa una, hindi ko sinasagot.

Hanggang sa isang hapon, nagpadala siya ng mensahe.

Umuwi ka na. Huwag mong ubusin ang pera mo sa ospital. May abogado akong naghihintay para ayusin ang mga papeles natin.

Hindi ko siya sinagot.

Kinabukasan, bigla siyang dumating sa ospital.

Kasama niya si Celeste.

Nakaayos ang babae sa mamahaling damit at may hawak na designer bag. Para silang nagpunta sa isang sosyal na pagtitipon, hindi sa silid ng isang babaeng naglalaban para sa buhay ng kanyang anak.

“Mara,” sabi ni Adrian. “Kailangan nating mag-usap.”

Tiningnan ko si Celeste.

“Bakit kasama siya?”

Sumagot ang babae bago pa nakapagsalita ang asawa ko.

“Dahil ayaw kong magkaroon ng hindi pagkakaunawaan. Matagal na kaming nagmamahalan ni Adrian. Gusto ko lang malaman mong hindi ako ang dahilan kung bakit ka niya gustong hiwalayan.”

Napangiti ako nang mapait.

“Talaga? Kung hindi ikaw, sino?”

Natahimik siya.

Inilapag ni Adrian ang isang tseke sa ibabaw ng mesa.

“₱500,000. Kunin mo na ito. Pirmahan mo ang mga dokumento at tapusin na natin ang lahat.”

Tinitigan ko ang tseke.

“Limang daang libo?”

“Oo. Sapat na iyan para makapagsimula ka ulit.”

“Pambayad sa anim na taon?”

“Mara, huwag mong gawing komplikado ang lahat.”

Dahan-dahan kong itinulak pabalik ang tseke.

“Hindi ko kailangan ang pera mo para patawarin ka. At hindi rin kita pipilitin na manatili sa akin.”

Napakunot ang kanyang noo.

“Kung ganoon, ano pa ang gusto mo?”

Tumingin ako sa kanya.

“Ang anak ko.”

Natahimik ang silid.

“Hindi mo kailangang mahalin ako. Hindi mo kailangang balikan ang kasal natin. Pero huwag mong iparamdam sa batang ito na wala siyang halaga dahil lamang hindi mo gusto ang kanyang ina.”

Biglang nagbago ang ekspresyon ni Adrian.

“Anak ko rin siya.”

“Kung ganoon, bakit mo ako iniwan noong kailangan ka namin?”

Hindi siya nakasagot.

Maya-maya, tumayo si Celeste.

“Adrian, tara na. Hindi na natin kailangang magtagal dito.”

Ngunit bago sila makalabas, may kumatok sa pinto.

Pumasok si Dr. Reyes kasama ang isang lalaking may dalang makapal na dokumento.

“Mr. de Vera,” sabi ng doktor. “May kailangan kayong malaman.”

Napatingin si Adrian.

“Ano iyon?”

Inilapag ng doktor ang mga dokumento sa mesa.

“Ito ang kopya ng huling habilin ng inyong lolo. May ilang kundisyon dito na hindi pa ninyo naipapaliwanag nang maayos kay Mara.”

Ayon sa dokumento, may karapatan si Mara sa isang trust fund na itinatag ng yumaong chairman para sa apo ng kanyang matalik na kaibigan.

Hindi iyon bahagi ng personal na mana ni Adrian.

Sariling ari-arian iyon na nakalaan para sa kanya.

May halaga itong ₱25 milyon, kasama ang isang maliit na bahay at lupa sa Batangas.

Ngunit may kondisyon ang paglipat ng pondo: kailangang malaman mismo ni Mara ang kanyang karapatan at malayang magpasiyang tanggapin ito.

Hindi maaaring gamitin ni Adrian ang pera para kontrolin ang kanyang asawa o pilitin itong manatili sa kasal.

Namutla si Adrian.

“Bakit ngayon ko lang ito nalaman?”

Tumingin si Dr. Reyes sa kanya.

“Alam mo ito. Naroon ka noong binasa ang unang kopya ng habilin. Ang problema, hindi mo kailanman sinabi kay Mara.”

Napalingon ako kay Adrian.

“Alam mong may nakalaan palang pera para sa akin?”

Hindi siya makasagot.

“Habang iniisip kong hindi natin kayang bayaran ang gamutan ng anak natin, alam mong may sarili akong pondo?”

“Hindi ganoon kasimple, Mara.”

“Kung gayon, ipaliwanag mo.”

Napaupo siya.

“Natakot akong kapag nalaman mo ang tungkol sa pera, iisipin mong pinakasalan mo ako dahil sa mana. Gusto kong maniwala kang mahal mo ako dahil sa sarili ko.”

Napailing ako.

“Hindi mo ako binigyan ng pagkakataong magdesisyon. Ikaw ang nagdesisyon para sa akin sa loob ng anim na taon.”

Natahimik siya.

“Hindi ako humingi ng marangyang buhay. Hindi ko hiniling na maging milyonaryo ka. Ang gusto ko lang ay isang asawang hindi nagsisinungaling.”

Nagsimulang umiyak si Celeste.

“Adrian, sinabi mo sa akin na wala siyang karapatan sa anumang ari-arian ninyo.”

Tumingin siya sa babae.

“Celeste, huwag ngayon.”

Ngunit huli na.

Doon ko nakita ang totoong dahilan kung bakit ayaw niyang malaman ko ang kanyang kayamanan.

Hindi lamang dahil mahal niya si Celeste.

Ayaw niyang malaman kong mayroon akong sariling karapatan at hindi ako umaasa sa kanya.

Gusto niya akong manatiling babaeng walang alam, walang kapangyarihan, at laging kailangang humingi ng pahintulot.

Ilang araw matapos ang insidenteng iyon, nagpasya akong tanggapin ang trust fund na iniwan para sa akin.

Hindi para gumanti kay Adrian.

Kundi para magkaroon ako ng sapat na kakayahang ipagpatuloy ang gamutan at alagaan ang aking anak.

Nagsimula rin akong kumonsulta sa abogado tungkol sa aming paghihiwalay.

Hindi naging madali ang mga sumunod na linggo.

May mga pagkakataong bumababa ang kondisyon ng sanggol. May mga pagkakataong kailangan akong sumailalim sa karagdagang pagsusuri.

Ngunit unti-unti, nagkaroon ng magandang pagbabago.

Isang umaga, pumasok si Dr. Reyes sa silid ko habang nakangiti.

“Mara, may magandang balita ako. Mas maganda na ang resulta ng pagsusuri. Tumutugon ang sanggol sa gamutan.”

Napahawak ako sa bibig ko.

“Talaga po, Dok?”

Tumango siya.

“Hindi pa tayo tapos. Kailangan pa rin nating mag-ingat. Pero mas malaki na ang pag-asa natin ngayon.”

Umiyak ako.

Sa unang pagkakataon matapos ang maraming linggong takot, nakahinga ako nang maluwag.

Wala si Adrian sa tabi ko.

Pero hindi na ako nakaramdam na nag-iisa ako.

Dahil alam kong kaya ko nang ipaglaban ang sarili ko.

Makalipas ang tatlong buwan, isinilang ko ang isang malusog na sanggol na babae.

Pinangalanan ko siyang Lia.

Nang unang beses kong marinig ang kanyang iyak, hindi ko napigilang umiyak din.

Hinawakan ko ang kanyang maliit na kamay.

“Salamat, anak. Pinili mong lumaban.”

Nang araw ding iyon, dumating si Adrian sa ospital.

Wala si Celeste.

May dala siyang bulaklak at isang maliit na kahon.

“Mara,” mahinang sabi niya. “Pwede ko bang makita ang anak natin?”

Matagal ko siyang tinitigan bago tumango.

Lumapit siya sa kama at maingat na tumingin kay Lia.

Nang makita niya ang mukha ng bata, biglang namasa ang kanyang mga mata.

“Kamukha niya ako.”

“Pero sana hindi niya manahin ang paraan mo ng pagmamahal.”

Napayuko siya.

“Mara, alam kong hindi sapat ang sorry. Nagkamali ako. Akala ko kaya kong itago ang lahat at balang araw ay maiintindihan mo rin ako.”

“Hindi lahat ng kasinungalingan ay puwedeng ayusin ng paghingi ng tawad.”

“Gusto kong bumawi. Gusto kong maging ama niya.”

“May karapatan kang maging ama niya. Pero hindi ibig sabihin noon ay may karapatan ka pang maging asawa ko.”

Tahimik siyang umiyak.

Sinabi niyang nakipaghiwalay na siya kay Celeste. Nagsimula na rin siyang ayusin ang mga problemang dulot ng kanyang mga desisyon.

Hindi ko siya pinigilan.

Ngunit hindi ko rin siya pinangakuang babalikan.

“Kung gusto mong maging mabuting ama, gawin mo iyon para kay Lia. Huwag para mapabalik ako.”

Tumango siya.

Bago umalis, inilapag niya ang kahon sa mesa.

Nasa loob nito ang singsing na suot ko noong kasal namin.

“Hindi ko na ito kailangan,” sabi ko.

“Alam ko,” sagot niya. “Gusto ko lang ibalik sa iyo.”

Hindi ko na iyon binuksan.

Dahil ang singsing na iyon ay alaala ng isang pangakong hindi niya tinupad.

At hindi ko na kailangang isuot iyon para patunayang minsan akong naging asawa niya.

Makalipas ang isang taon, nakatira na kami ni Lia sa maliit ngunit magandang bahay sa Batangas na bahagi ng habilin ng lolo ni Adrian.

Bumalik ako sa pagtatrabaho, ngunit hindi na ako nagtatrabaho dahil wala akong ibang mapagpipilian.

May sarili na akong maliit na accounting consultancy na unti-unting lumalago.

Paminsan-minsan ay binibisita ni Adrian si Lia. Sinisikap niyang gampanan ang responsibilidad niya bilang ama.

Hindi ko siya pinagbabawalan, basta’t palaging kapakanan ng bata ang inuuna.

Isang araw, habang pinapanood ko si Lia na masayang naglalaro sa bakuran, naalala ko ang babaeng minsang nakatayo sa labas ng klinika, hawak ang resulta ng pagsusuri at umiiyak dahil wala siyang sapat na pera para iligtas ang anak niya.

Nais kong yakapin ang babaeng iyon.

At sabihin sa kanya na hindi siya mahina dahil nagtiis siya.

Hindi siya mahina dahil nagmahal siya.

At hindi siya talunan dahil iniwan siya ng taong pinili niyang makasama habambuhay.

May mga taong ipinaparamdam sa atin na wala tayong halaga kapag wala tayo sa tabi nila.

Pero natutunan kong hindi nasusukat ang halaga ng isang babae sa yaman ng kanyang asawa, sa apelyidong dala niya, o sa pagmamahal na ipinagkait sa kanya.

Minsan, ang pinakamahalagang desisyon ay ang piliin ang sarili mo at ang anak mong umaasa sa iyo.

At sa tuwing tinatawag akong “Mama” ni Lia, alam kong hindi ako nagkamali nang piliin kong lumaban.

Dahil sa anim na taon kong pagsasama kay Adrian, marami akong nawala.

Pero sa araw na natuklasan ko ang katotohanan, may isang bagay akong nabawi.

Ang sarili ko.