Ako ang may-ari ng 800 paupahan sa Maynila, pero pinalayas ako ng kuya-kuyahan ko at ng girlfriend niya sa maliit na bahay sa dulo ng eskinita.
Bahagi 3
Pumunta ako sa Registry of Deeds na may dalang titulo at doon ko nalaman na si Carlo pala ang nagpanggap na may-ari ng lahat ng bahay ko.
Maaga akong nagising sa maliit na bahay. Hindi ako sanay sa matigas na kama. Masakit ang likod ko. Amoy kulob pa rin ang kumot. Pero hindi ako nagreklamo.
Nagsuot ako ng simpleng puting blouse at maong. Hindi ako naglagay ng alahas. Gusto kong maging ordinaryong tao sa araw na ito. Gusto kong makita kung paano ako tratuhin kapag wala akong suot na mamahalin.
Kinuha ko ang brown envelope. Tiningnan ko ulit ang mga photocopy. Maayos ang pagkakaayos. Bawat titulo, pangalan ko ang nakalagay. Grace Santos. Hindi Carlo Mendoza. Hindi Angela Cruz. Ako.
Lumabas ako ng eskinita at sumakay ng jeep papuntang Manila City Hall. Mainit. Maingay. Siksikan. Dati, naka-Maybach ako at malamig ang aircon. Ngayon, pawis ang likod ko at nakatayo ako sa tabi ng pintuan. Pero hindi ako nahiya. Tiningnan ko ang mga tao sa paligid ko. Ito pala ang araw-araw na buhay na sinasabi ni Carlo na kailangan kong matutunan.
Sa City Hall, pumila ako. Mahaba ang pila. May matandang babae sa harap ko na may dalang folder din. Tinanong niya ako kung ano ang aasikasuhin ko. Sinabi ko na gusto kong i-verify ang titulo ng mga paupahan ko. Tumango siya. Sinabi niya na mabuti raw at ako mismo ang pumunta.
Nang ako na ang nasa counter, inabot ko ang isang photocopy. Kabado ako. Baka kasi may binago na si Carlo. Baka kasi may pinirmahan ako na hindi ko naintindihan. Baka kasi ang kasunduan kahapon ay mas malaki pa sa akala ko.
Tiningnan ng babae sa counter ang titulo. Nag-type siya sa computer. Pagkatapos, tumingin siya sa akin.
“Ma’am, sa inyo pa rin po nakapangalan. Ikaw pa rin ang registered owner.”
Huminga ako nang malalim. Hindi ako umiyak. Pero parang may mabigat na bato na naalis sa dibdib ko. Totoo pa rin. Hindi pa rin nabubura ang pangalan ko.
Tinanong ko kung may ibang tao na nagtangkang mag-transfer. Umiling ang babae. Sinabi niya na walang transfer na naitala. Ang mayroon lang ay mga authorization letter na nagpapahintulot kay Carlo na maningil ng renta at pumirma bilang representative. Hindi iyon paglilipat ng pagmamay-ari.
Lumabas ako ng City Hall na mas malinaw ang isip. Hindi ako mayabang. Hindi ako galit na galit. Pero alam ko na ngayon kung saan ako nakatayo. Hindi ako pulubi na pinatuloy lang ni Carlo. Ako ang may-ari.
Sumunod kong pinuntahan ang bangko. Gusto kong malaman kung bakit naka-lock ang black card ko. Sa bangko, pinakita ko ang ID ko. Sinabi ng teller na si Carlo raw ang tumawag at humingi ng temporary lock. Sinabi raw ni Carlo na nawala ang card. Pero hindi totoo iyon. Nasa akin ang card.
Nanginig ang kamay ko. Hindi dahil sa takot. Dahil sa gulat. Kayang-kaya pala niyang magsinungaling sa bangko gamit ang pangalan ko. Kayang-kaya pala niyang sabihin na siya ang may-ari ng account.
Sinabi ko sa teller na ako ang account holder. Gusto kong i-unlock ang card at baguhin ang contact number at email na naka-link dito. Gusto kong alisin ang pangalan ni Carlo bilang authorized representative sa personal account ko. Hindi ako sumigaw. Mahinahon akong nagsalita. Pero diretso ang tingin ko.
Tiningnan ng teller ang ID ko at ang pirma ko. Pagkatapos, tinawag niya ang manager. Pinirmahan ko ang ilang form. Pagkatapos ng halos isang oras, sinabi nila na na-update na. Ako na ulit ang may kontrol. Hindi na makakagalaw si Carlo sa personal account ko nang hindi ako pumipirma.
Paglabas ko ng bangko, bumili ako ng tubig sa tindahan. ₱20 lang. Dati, hindi ko iniisip ang ₱20. Ngayon, binibilang ko. Hindi dahil wala akong pera. Dahil gusto kong maintindihan kung ano ang pakiramdam ng nabubuhay sa ₱15,000 sa isang buwan. Mahirap. Lalo na sa Maynila.
Sumakay ulit ako ng jeep papuntang Makati. May isa akong paupahan doon. Maliit na townhouse. Matagal nang nakatira doon ang tenant. Gusto kong makita kung ano ang sinasabi ni Carlo sa mga tenant ko.
Pagdating ko, kumatok ako. Binuksan ng matandang babae ang pinto. Nagulat siya nang makita ako. Tinanong niya kung sino ako. Sinabi ko ang pangalan ko. Grace Santos.
Napatakip siya ng bibig. Sinabi niya na matagal na raw niyang gustong makita ang tunay na may-ari. Sinabi niya na si Carlo raw ang nagpapakilalang may-ari. Siya raw ang nagtaas ng renta noong nakaraang taon. Siya raw ang nagsabi na kung hindi magbabayad, paaalisin sila.
Hindi ako nagalit sa tenant. Hindi niya kasalanan. Naniwala lang siya sa taong laging nagpapakita at laging naniningil. Ako ang nawala. Ako ang laging nasa Iceland, sa Switzerland, sa Paris. Ako ang nagpahintulot na si Carlo ang mukha ng mga bahay ko.
Sinabi ko sa kanya na ako ang may-ari. Sinabi ko na hindi siya paaalisin nang walang tamang proseso. Sinabi ko na magpapadala ako ng sulat sa lahat ng tenant para ipakilala ang sarili ko. Umiyak ang matandang babae. Sinabi niya na salamat daw at dumating ako.
Pagbalik ko sa Intramuros, dumaan ako sa junk shop na malapit sa eskinita. Gusto kong makita kung nandoon pa ang mga libro ko. Nandoon pa ang ilan. Nakatambak sa gilid. May alikabok. May punit ang pabalat ng isa.
Kinuha ko ang tatlong libro. Iyon ang mga paborito ni Papa. May sulat-kamay ni Mama sa unang pahina. “Para kay Grace, magbasa ka at huwag kang matakot.” Binayaran ko ang may-ari ng junk shop gamit ang pera mula sa ₱15,000 na binigay ni Carlo. Hindi ito tungkol sa pera. Tungkol ito sa alaala.
Habang naglalakad ako pabalik sa maliit na bahay, nakita ko ang Maybach na nakaparada sa harap ng ancestral house. Malinis. Makintab. Pero hindi na ako ang sumasakay. Si Angela ang bumaba. Naka-sunglasses siya. May bitbit siyang paper bag mula sa mamahaling boutique.
Tiningnan niya ako. Tiningnan niya ang mga libro ko. Ngumisi siya.
“Grace, namamalengke ka na ba ng basura ngayon? Bagay sa iyo. Ang buhay mo ngayon, pang-maliit na bahay na lang.”
Hindi ako sumagot agad. Hinawakan ko nang mahigpit ang mga libro. Pagkatapos, tiningnan ko siya.
“Angela, ang mga librong ito, sa akin. Hindi mo puwedeng itapon ang hindi sa iyo.”
Nagtaas siya ng kilay. Lumapit siya. Sinabi niya na si Carlo na raw ang may-ari ng lahat. Sinabi niya na ako raw ang dapat magpasalamat dahil binigyan pa ako ng ₱15,000. Sinabi niya na kung hindi ako titigil sa pagiging maarte, puputulin daw nila ang allowance ko.
Sa sandaling iyon, may naramdaman akong kakaiba. Hindi galit. Hindi takot. Parang may bumukas sa isip ko. Naunawaan ko na hindi niya ako kaaway dahil sa jade bracelet. Kaaway niya ako dahil akala niya, ako ang hadlang sa pangarap niyang maging maybahay ng malaking bahay.
Pagpasok ko sa maliit na bahay, dumating si Carlo. Naka-suit pa rin siya. Amoy pabango. Tiningnan niya ang mga libro ko at ang pawis kong damit.
“Grace, saan ka galing? Mukha kang pagod.”
Sinabi ko na galing ako sa labas. Naglakad ako. Sumakay ng jeep. Hindi ako nagsinungaling. Hindi rin ako nagkuwento ng lahat.
Lumapit siya at umupo sa tabi ng kama. Sinabi niya na nag-aalala raw siya sa akin. Sinabi niya na kung hindi ko kaya ang simpleng buhay, puwede raw akong humingi ng tulong sa kanya. Pero may kondisyon. Kailangan ko raw tumigil sa pagiging matigas ang ulo. Kailangan ko raw tanggapin na siya ang mas nakakaalam.
Tiningnan ko siya. Ito na ba ang Carlo na nakilala ko noong bata ako? Yung Carlo na tinuruan akong mag-bike sa harap ng ancestral house? Yung Carlo na umiiyak noong namatay si Papa? O ibang tao na ito?
Sinabi ko sa kanya, “Carlo, alam mo ba na sa titulo, pangalan ko pa rin ang nakalagay?”
Natigilan siya. Saglit lang. Pagkatapos, ngumiti siya. Sinabi niya na oo, alam niya. Pero sinabi niya na ang titulo ay papel lang. Ang totoong may-ari raw ay ang nag-aasikaso, ang nagbabayad ng tax, ang humaharap sa mga tenant. Ako raw, puro gala lang.
Doon ko naramdaman ang sakit. Hindi dahil sa pera. Dahil sa taong itinuring kong kuya, kayang sabihin na papel lang ang pangalan ng mga magulang ko. Kayang sabihin na wala akong silbi.
Pero hindi ako umiyak sa harap niya. Tumayo ako at binuksan ang pinto. Sinabi ko na pagod na ako at gusto ko nang magpahinga. Umalis siya. Pero bago siya umalis, sinabi niya na bukas, may importante siyang ia-announce. Huwag daw akong gagawa ng gulo.
Nang gabing iyon, dumating ulit si Aling Nena. May dala siyang adobo at kanin. Umupo siya sa sahig kasama ko. Hindi siya nagsalita ng marami. Kumain lang kami.
Pagkatapos kumain, umiyak ako. Tahimik lang. Hindi malakas. Hindi dramatic. Umiyak ako dahil sa wakas, naintindihan ko na hindi ako iniiwan ng mga magulang ko nang walang proteksyon. Iniwan nila sa akin ang pangalan ko sa titulo. Ako lang ang hindi lumaban.
Hinawakan ni Aling Nena ang kamay ko. Sinabi niya, “Grace, hindi pa huli. Nandito ka pa. Buhay ka pa. May pangalan ka pa.”
Doon ako nagdesisyon. Maliit na desisyon, pero mahalaga. Hindi ako aalis ng Maynila. Hindi ako pipirma ng kahit ano pa na ibibigay nila. Hindi ako magmamakaawa.
Kinabukasan, magpapadala ako ng pormal na sulat sa property management company. Isang sulat na nagsasabi na binabawi ko ang authorization ni Carlo na magdesisyon nang mag-isa para sa mga bahay ko. Mula ngayon, ako ang pipirma. Ako ang magdedesisyon. Hindi ko siya tatanggalin agad sa lahat. Pero hindi na siya puwedeng magbenta, mag-transfer, o mag-lock ng kahit ano nang hindi ako pumipirma.
Sinulat ko ang sulat sa gabing iyon. Maingat. Malinaw. Walang galit. Walang mura. Puro katotohanan lang. Ako si Grace Santos. Ako ang may-ari ng 800 paupahan. Binabawi ko ang sole authority na ibinigay ko kay Carlo Mendoza.
Pinatuyo ko ang sulat at inilagay ko ito sa brown envelope kasama ng mga photocopy ng titulo. Itinago ko ito sa ilalim ng kama. Sinabi ko kay Aling Nena na huwag itong gagalawin ng kahit sino.
Bago ako matulog, narinig ko ulit ang tawanan mula sa ancestral house. Narinig ko si Carlo na nagsasabi, “Bukas, may malaking announcement kami ni Angela. Maghanda kayo.”
Humiga ako at tiningnan ang kisame. Hindi ako natakot. Hindi na ako ang Grace na nagtatago sa maliit na bahay. Bukas, pupunta ako sa opisina ng property management at ibibigay ko ang sulat ko. At kung gusto nila ng announcement, bibigyan ko sila ng announcement na hindi nila inaasahan.
Salamat sa pagbabasa hanggang dito Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4
Bahagi 4
Hinarap ko si Carlo at Angela sa harap ng lahat at doon ko ipinakita kung sino talaga ang tunay na may-ari ng 800 bahay.
Kinabukasan, maaga akong nagising. Nagsuot ako ng simpleng beige dress na matagal ko nang hindi sinusuot. Hindi mamahalin. Hindi rin luma. Malinis. Sinuklay ko ang buhok ko at naglagay ng kaunting lipstick. Gusto kong mukha akong kalmado. Gusto kong mukha akong ako.
Kinuha ko ang brown envelope. Nandoon ang sulat ko at ang mga photocopy ng titulo. Nandoon din ang ID ko at ang bagong bank card na ako na ang may kontrol. Hindi ako nagdala ng maraming gamit. Isang envelope lang. Sapat na.
Pumunta muna ako sa opisina ng property management sa Makati. Tahimik ang opisina. Nandoon si Joel. Nagulat siya nang makita ako. Tinanong niya kung ano ang kailangan ko.
Inabot ko ang sulat ko. Sinabi ko na mula ngayon, binabawi ko ang sole authority ni Carlo. Lahat ng desisyon tungkol sa mga paupahan, kailangan ng pirma ko. Lahat ng koleksyon ng renta, kailangan dumaan sa account na ako ang may-ari. Hindi ako sumigaw. Hindi ako nagbanta.
Binasa ni Joel ang sulat. Namutla siya. Sinabi niya na hindi raw siya puwedeng magdesisyon nang mag-isa. Sinabi ko na hindi ko siya pinapaalis. Sinasabi ko lang ang totoo. Siya ang manager. Pero ako ang may-ari.
Tumango siya. Dahan-dahan. Sinabi niya na naiintindihan niya. Sinabi niya na matagal na raw niyang alam na pangalan ko ang nasa titulo. Pero natakot siyang magsalita dahil si Carlo ang nagpapasahod sa kanya. Doon ko naunawaan na hindi lahat ng tao ay masama. Ang iba, natatakot lang.
Paglabas ko ng opisina, nag-text si Aling Nena. Sinabi niya na naghahanda na raw si Carlo at Angela sa ancestral house. May mga bisita. May mga lobo. May mahabang mesa. May mga tenant na inimbitahan. Sinabi niya na mukhang may malaking announcement nga.
Hindi ako nagmadali. Sumakay ako ng jeep pabalik sa Intramuros. Sa biyahe, tiningnan ko ang mga bahay na nadadaanan namin. Ilan sa mga iyon, sa akin. Ilan sa mga iyon, pinaghirapan ng mga magulang ko. Hindi ako puwedeng umatras ngayon.
Pagdating ko sa ancestral house, puno na ng tao ang bakuran. May mga naka-suit. May mga tenant na naka-tshirt. May mga kaibigan ni Angela na may hawak na cellphone. May musika. May mesa na may mga baso ng juice.
Nakatayo si Carlo sa gitna. Naka-dark gray suit. Naka-gold na salamin. Katabi niya si Angela. Naka-pulang dress. Suot pa rin niya ang jade bracelet ko. Kumikinang ito sa araw.
Nakita ako ni Carlo. Nagulat siya. Lumapit siya at bumulong.
“Grace, bakit ka nandito? Sinabi ko sa iyo na huwag kang gagawa ng gulo. Bumalik ka na sa maliit na bahay.”
Tiningnan ko siya. Ngumiti ako nang mahina.
“Carlo, bahay ko ito. Bakit ako babalik sa maliit na bahay kung dito ako lumaki?”
Lumapit si Angela. Hinawakan niya ang braso ni Carlo.
“Grace, huwag kang mag-iskandalo dito. Ngayon ang araw namin. Mag-a-announce kami ng engagement namin. At mag-a-announce din kami na kami na ang mamamahala sa lahat ng paupahan.”
Tumahimik ang mga tao. Lahat ay tumingin sa amin. Naramdaman ko ang kaba. Pero hindi ako umatras.
Huminga ako nang malalim. Lumapit ako sa gitna. Tiningnan ko ang mga tenant. Tiningnan ko ang mga bisita.
“Magandang hapon po. Ako si Grace Santos. Ako po ang may-ari ng bahay na ito. At ako rin po ang may-ari ng 800 paupahan na pinamamahalaan ng kompanya ni Carlo.”
Nagbulungan ang mga tao. May nagtanong kung totoo ba. May nagtanong kung sino ako.
Itinaas ni Carlo ang boses niya.
“Grace, tumigil ka. Nagpapahiya ka lang. Uminom ka ba? Hindi mo alam ang sinasabi mo.”
Hindi ako natinag. Binuksan ko ang brown envelope. Inilabas ko ang isang titulo. Itinaas ko ito para makita ng lahat.
“Ito po ang titulo ng ancestral house na ito. Pangalan ko po ang nakalagay. Hindi pangalan ni Carlo. Hindi pangalan ni Angela.”
Lumapit ang isang tenant. Tiningnan niya ang titulo. Tumango siya. Sinabi niya, “Oo, Grace Santos nga.”
Sinubukan ni Angela na agawin ang atensyon.
“Papel lang iyan! Si Carlo ang naghirap! Si Carlo ang nag-asikaso! Ikaw, puro ka lang gala! Puro ka lang gastos! Ano ang alam mo sa pagpapatakbo ng paupahan?”
Tiningnan ko siya. Hindi ako sumigaw. Pero diretso ang boses ko.
“Angela, tama ka. Hindi ko alam ang lahat. Dahil hinayaan kong si Carlo ang mag-asikaso habang ako ay nasa ibang bansa. Pero hindi ibig sabihin na hindi na sa akin ang mga bahay. Ang pagiging representative ay hindi pagiging may-ari.”
Lumingon ako kay Carlo.
“Carlo, ikaw ang pinagkatiwalaan ng mga magulang ko. Hindi dahil sa iyo ang mga bahay. Dahil kailangan ko ng tulong. At nagpapasalamat ako sa mga taon na nagtrabaho ka. Pero hindi mo puwedeng sabihin na sa iyo na ang lahat.”
Namula ang mukha ni Carlo. Tinanggal niya ang salamin niya. Tiningnan niya ako na parang hindi niya ako kilala.
“Grace, pinirmahan mo ang kasunduan! Tinapos mo na ang relasyon natin! Wala ka nang karapatan! Hindi mo na ako kapatid! Kaya wala ka nang makukuha!”
Doon siya nagkamali. Doon lumabas ang totoo.
“Carlo, ang pinirmahan ko ay kasunduan ng pagtatapos ng personal na relasyon. Hindi iyon kasunduan ng paglilipat ng titulo. Hindi puwedeng ilipat ang 800 bahay sa isang pirma sa isang papel na hindi dumaan sa Registry of Deeds.”
Tahimik ang lahat. Narinig ko ang paghinga ng mga tao.
Nagpatuloy ako.
“At isa pa, Carlo. Ang black card na ni-lock mo, personal account ko iyon. Ako ang account holder. Ikaw ang tumawag sa bangko at nagsabi na nawala ito. Pero nasa akin ang card. Pina-update ko na sa bangko. Ako na ulit ang may kontrol.”
Napaatras si Carlo. Tiningnan niya si Joel. Tiningnan ni Joel ang sahig.
“Joel, sabihin mo sa kanila! Sabihin mo na ako ang may-ari! Sabihin mo na ako ang nagpapasahod sa iyo!”
Tumayo si Joel. Nanginginig ang boses niya.
“Boss Carlo, pasensya na. Pero totoo po ang sinasabi ni Ma’am Grace. Siya po ang may-ari. Ikaw po ang manager na binigyan lang ng authority.”
Doon, nagsimulang mag-iba ang hangin. Ang mga tenant, tumingin kay Carlo na may pagdududa. Ang mga kaibigan ni Angela, ibinaba ang mga cellphone nila.
Lumapit si Angela kay Carlo. Hinawakan niya ang braso nito. Malakas ang boses niya.
“Carlo, sinabi mo sa akin na sa iyo ang mga bahay! Sinabi mo na si Grace ay palamunin lang! Sinabi mo na ako ang magiging maybahay dito! Niloko mo ba ako?”
Sinubukan ni Carlo na hawakan ang kamay ni Angela.
“Angela, makinig ka. Hindi kita niloko. Sinasabi ko lang na malapit na. Kapag pumirma si Grace, sa atin na. Kailangan ko lang ng kaunting oras.”
Doon, narinig ng lahat. Hindi niya sinabi na sa kanya na. Sinabi niya na malapit na. Ibig sabihin, alam niya na hindi pa sa kanya.
Umiyak si Angela. Hindi dahil sa akin. Dahil sa kahihiyan. Tinanggal niya ang jade bracelet at ibinigay sa akin.
“Grace, hindi ko alam. Akala ko talaga, sa kanya. Pasensya na. Hindi ko dapat tinanggap ang mga ito. Hindi ko dapat sinabi na lumipat ka sa maliit na bahay.”
Kinuha ko ang bracelet. Malamig pa rin ito. Pero hindi na ako nasaktan nang hawakan ko ito. Parang tapos na ang isang kabanata.
Lumingon ako kay Carlo.
“Carlo, hindi ko ito ginagawa para ipahiya ka. Ginagawa ko ito para protektahan ang iniwan ng mga magulang ko. At para protektahan ang sarili ko.”
“Simula ngayon, binabawi ko ang authority mo na magdesisyon nang mag-isa. Ikaw ay puwedeng umalis nang maayos. Ibabalik mo ang Maybach. Ibabalik mo ang susi ng ancestral house. At hindi ka na magpapakilalang may-ari sa mga tenant.”
Umiling si Carlo. Sumigaw siya.
“Hindi! Kung wala ako, guguho ang mga bahay na iyan! Ako ang nag-ayos ng mga kontrata! Ako ang humarap sa gobyerno! Ako ang nagbayad ng tax! Ano ka? Wala ka!”
Lumapit ako ng isang hakbang. Tiningnan ko siya sa mata.
“Carlo, at sino ang nagbigay sa iyo ng pera para magbayad ng tax? Sino ang may pangalan sa mga kontrata bilang owner? Ako. Hindi ikaw. Ang trabaho mo ay mahalaga. Pero hindi ibig sabihin na sa iyo na ang bahay na pinagtrabahuhan mo.”
Tahimik si Carlo. Sa unang pagkakataon, hindi siya nakasagot. Umupo siya sa upuan. Tinakpan niya ang mukha niya ng mga kamay niya.
Lumapit si Aling Nena. Hinawakan niya ang balikat ko. Hindi siya nagsalita. Pero naramdaman ko na hindi ako mag-isa.
Sinabi ko sa lahat ng tenant na hindi sila paaalisin. Sinabi ko na magpapadala ako ng sulat sa bawat isa para ipakilala ang sarili ko. Sinabi ko na ang renta ay mananatiling patas. Hindi ako magtataas nang walang dahilan. Hindi ako magpapalayas nang walang tamang proseso.
Sinabi ko rin na mag-aaral ako. Hindi ko alam ang lahat. Pero matututo ako. Pupunta ako sa opisina araw-araw. Titignan ko ang mga kontrata. Makikipag-usap ako sa mga tenant. Hindi na ako aalis nang matagal at iiwan ang lahat sa iba.
Pagkatapos ng announcement, umalis ang mga bisita nang dahan-dahan. Ang iba, lumapit sa akin at nagpasalamat. Ang iba, tahimik lang na umalis. Si Angela, umalis na rin. Hindi siya nagpaalam kay Carlo. Sumakay siya ng taxi. Hindi niya dala ang Maybach. Hindi niya dala ang jade bracelet.
Naiwan si Carlo sa bakuran. Mag-isa. Tiningnan niya ang ancestral house. Tiningnan niya ako.
“Grace, saan ako pupunta ngayon?”
Hindi ako nagalit. Hindi ako nagmalaki. Naalala ko ang Carlo na tinuruan akong mag-bike. Naalala ko ang Carlo na umiyak noong namatay si Papa.
“Carlo, hindi kita itinataboy na parang basura. Pero hindi ka na puwedeng tumira dito na parang ikaw ang may-ari. Kailangan mong magsimula sa sarili mong bahay. Sa sarili mong pangalan. Kung gusto mong magtrabaho pa rin sa kompanya, puwede. Pero bilang empleyado, hindi bilang may-ari. At kailangan mong humingi ng tawad sa mga tenant na tinakot mo.”
Tumango siya. Mahina. Hindi na siya mayabang. Hindi na siya galit. Pagod na lang.
Kinabukasan, ibinalik niya ang susi ng Maybach at ang susi ng ancestral house. Hindi siya nagdala ng maraming gamit. Isang maleta lang. Katulad ng dinala ko noong pinalayas niya ako. Pero hindi ko siya pinanood na parang nanonood ng palabas. Binigyan ko siya ng tubig at sinabi ko, “Mag-ingat ka.”
Sa mga sumunod na linggo, bumalik ako sa ancestral house. Nilinis namin ni Aling Nena ang master bedroom. Tinanggal namin ang mga gamit ni Angela. Ibinalik namin ang mga libro ko sa study room. Ang tatlong libro na nabili ko sa junk shop, inilagay ko sa gitna ng shelf. Doon sila nababagay.
Nagpunta ako sa opisina araw-araw. Natutunan kong magbasa ng kontrata. Natutunan kong makipag-usap sa mga tenant. Natutunan kong magbayad ng tax nang ako mismo ang pumipirma. Hindi madali. May mga araw na pagod ako. May mga araw na gusto kong sumuko. Pero hindi na ako natatakot.
Isang umaga, umupo ako sa study room na may tasa ng Pu-erh tea. Tahimik ang bahay. Maaraw. Narinig ko ang mga ibon sa labas. Tiningnan ko ang mga titulo na maayos nang nakalagay sa folder. Tiningnan ko ang larawan ng mga magulang ko sa ibabaw ng mesa.
Ngumiti ako. Hindi dahil madali ang lahat. Dahil sa wakas, alam ko na kung sino ako. Hindi ako palamunin. Hindi ako pabigat. Ako si Grace Santos. Ako ang may-ari. At ako rin ang mag-aalaga sa iniwan nila.
Sa labas, sumisikat ang araw sa Intramuros. Bukas pa rin ang pinto ng ancestral house. At sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, pakiramdam ko, uuwi na talaga ako sa sarili kong bahay, at magsisimula ako ng bagong buhay na ako mismo ang may hawak.
Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw
