ANIM NA TAONG PINILI NIYANG MAHALIN ANG IBA KAHIT AKO ANG NAKATAKDANG PAKASALAN NIYA—KINANSELA KO ANG KASAL AT NAG-ABROAD, PERO NANG MAGKITA KAMI MULI SA PALIPARAN, MAY ASAWA AT ANAK NA AKO
PART 1 — ANG PAG-IBIG NA HINDI AKO ANG PINILI
Anim na taon bago ko muling makita ang dati kong fiancé, natuklasan kong buong anim na taon pala niyang minamahal ang matalik kong kaibigan.
Isang buwan na lang bago ang kasal namin.
Nakapagbayad na kami ng reservation sa hotel, naimprenta na ang mga invitation, at dalawang beses ko nang ipinatahi ang wedding gown ko.
Pero sa isang iglap, naging walang kabuluhan ang lahat.
At ang pinakamasakit? Hindi niya itinangging mahal niya ang babae. Ang ipinagtanggol niya ay ang karapatan niyang itago iyon sa akin.
“Clara?”
Napatingin ako sa lalaking nakatayo sa kabilang bahagi ng baggage carousel.
Hawak ko noon ang maliit na bote ng tubig ng anak kong si Mia.
Si Adrian Villanueva.
Ang lalaking muntik ko nang pakasalan anim na taon na ang nakalilipas.
“Ang tagal nating hindi nagkita,” sabi niya. Halatang hindi niya alam kung paano ako kakausapin.
Ngumiti ako nang bahagya.
“Talaga. Kumusta ka?”
“Bumalik ka na sa Pilipinas?”
“Sandali lang. Dadaan kami sa bahay ng mga magulang ko bago bumalik sa trabaho.”
Napatingin siya kay Mia na nakatayo sa tabi ko.
“Anak mo?”
“Oo.”
“Ilang taon na siya?”
“Four and a half.”
Parang may biglang bumara sa lalamunan niya.
“May asawa ka na?”
“Anim na taon na.”
Bago pa siya makapagtanong muli, dumating ang asawa kong si Daniel Reyes. May dala siyang dalawang bote ng tubig at agad na kinuha ang maleta namin.
“May kakilala ka?” tanong niya.
“Dating kaibigan,” sagot ko. “Si Adrian.”
Magalang na tumango si Daniel.
“Hello.”
Ngumiti rin si Adrian, pero hindi maalis ang tingin niya sa kamay ni Daniel na nakapatong sa balikat ni Mia.
“May pupuntahan ba kayo?”
“Uuwi muna kami sa bahay ng mga magulang ko,” sagot ko.
Natahimik siya.
Pagkatapos ay bigla niyang sinabi:
“Kasama rin pala natin sa flight si Bianca. Nasa bandang likod lang siya.”
Si Bianca.
Ang babaeng dahilan kung bakit anim na taon kong kinailangang buuin muli ang sarili ko.
“Ah, ganoon ba?” mahinahon kong sagot.
Wala akong ibang sinabi.
Hindi ko na kailangang malaman kung nasaan siya.
Pero bago kami tuluyang makaalis, tumunog ang telepono ni Daniel.
“Hello? Oo, tungkol sa proyekto ng Horizon Residences? Mamayang hapon na natin pag-usapan. Nasa airport pa ako.”
Nang marinig ni Adrian ang pangalan ng proyekto, biglang nagbago ang ekspresyon niya.
Tumingin siya kay Daniel.
“Sandali… Ikaw ba ang—”
Hindi na niya natapos ang sasabihin.
Dahil anim na taon na ang nakalipas, hindi niya kailanman inakalang ang lalaking papalit sa kanya ay magiging bahagi ng buhay na hindi na niya maaabot.
Anim na taon na ang nakalipas.
Nakatakda kaming ikasal ni Adrian sa Oktubre.
Isang araw, maaga akong nakauwi mula sa trabaho kaya dumaan ako sa condo niya para ayusin ang ilang gamit na dadalhin namin sa honeymoon.
Naiwan sa coffee table ang cellphone niya.
Biglang umilaw ang screen.
May bagong mensahe mula kay Bianca Santos.
“Kung ako talaga ang mahal mo, bakit si Clara ang pakakasalan mo?”
Matagal akong nakatitig sa mensahe.
Hindi ko alam kung bakit, pero bigla kong sinubukang buksan ang cellphone gamit ang birthday niya.
Nag-unlock iyon.
Binuksan ko ang kanilang conversation.
Hindi ko namalayang halos isang oras na akong nakaupo roon.
Anim na taon ang laman ng mga mensahe.
Anim na taong lihim na pag-uusap.
Anim na taong pagtatago sa akin.
Sa pinakamatandang mensahe, nabasa ko:
Bianca: “Hindi ba niya alam na matagal na tayong magkakilala?”
Adrian: “Huwag mong ipaalam sa kanya.”
Nanginginig ang mga kamay ko.
Nang biglang bumukas ang pinto, pumasok si Adrian.
“Clara? Bakit hawak mo ang cellphone ko?”
Tumingin ako sa kanya.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin na may relasyon kayong dalawa?”
Agad na nagbago ang mukha niya.
“Binasa mo ang messages ko?”
“Hindi mo sinagot ang tanong ko.”
“Wala kang dapat ipag-alala. Magkaibigan lang kami.”
Ipinakita ko sa kanya ang isang mensahe.
Bianca: “Kapag kasal na kayo, magkikita pa rin ba tayo?”
Adrian: “Tingnan natin.”
“Kaibigan lang ba ang tawag mo rito?”
Napahawak siya sa noo.
“Clara, huwag mong palakihin. Kung ayaw mo, hindi ko na siya kakausapin.”
“Anim na taon mo siyang kinausap. Ngayon mo lang naisip na puwede mo siyang iwasan?”
Bago siya makasagot, tumunog ang doorbell.
Pagbukas niya, naroon si Bianca.
Nakasuot siya ng cream-colored dress na minsan ko pang pinuri noong magkasama kaming namimili.
“Clara, huwag kang mag-isip ng masama,” mabilis niyang sabi habang sinusubukang hawakan ang kamay ko.
Umiwas ako.
“Kung wala kayong relasyon, bakit mo tinanong kung bakit ako ang pakakasalan niya?”
“Nasabi ko lang iyon dahil nag-aalala ako sa kanya.”
“Bakit? Kawawa ba siya kapag ako ang pinakasalan niya?”
Hindi nakasagot si Bianca.
Sa halip, si Adrian ang nagsalita.
“Clara, tama na. Huwag ka nang gumawa ng eksena.”
Napatingin ako sa kanya.
Ako ang babaeng nakatakda niyang pakasalan, pero siya pa ang nagagalit dahil nasaktan ako.
Hinubad ko ang engagement ring ko at inilapag sa mesa.
“Kung ganoon, hindi na tayo magpapakasal.”
“Clara!”
“Malaya ka nang manatiling kaibigan niya. Hindi na ako makikialam.”
Hinabol niya ako hanggang elevator.
“Bigyan mo ako ng isang buwan. Aayusin ko ang lahat.”
Anim na taon niyang hindi inayos ang relasyon nila.
Isang buwan pa kaya?
“Hindi na kailangan, Adrian.”
Pumasok ako sa elevator at pinindot ang ground floor.
Kinabukasan, kumalat ang balitang kanselado na ang kasal namin.
Tinawagan ng mga kamag-anak ang nanay ko, si Elena, para kumbinsihin siyang baka padalos-dalos lang ako.
Pero iisa lang ang sagot niya.
“Kung gusto ninyong tanggapin ng anak ko ang lalaking may ibang minamahal, kayo ang magpakasal sa kanya.”
Nang dumating si Adrian sa bahay namin, hindi siya pinapasok ng tatay ko.
“Gusto kong makausap si Clara,” sabi niya.
“Wala ka nang kailangang kausapin sa anak ko,” sagot ni Papa.
“Hindi po ganoon iyon. May pinagdadaanan lang kami ni Bianca.”
Nang marinig ko iyon, lumabas ako.
“May pinagdadaanan kayo? At ano naman ang papel ko sa buhay ninyo?”
“Hindi mo naiintindihan. Kailangan ko ring panatilihin ang magandang relasyon sa pamilya niya. Malaking tulong sa negosyo ang tatay niya.”
Napatawa ako nang mapait.
“Kung ganoon, ako ang pakakasalan mo dahil bagay ako sa buhay mo, at siya ang aalagaan mo dahil kailangan mo ang pamilya niya?”
Hindi siya nakasagot.
Noong araw ding iyon, sinabi ko sa mga magulang ko na tinanggap ako sa isang scholarship program sa Australia.
Hindi nila ako pinigilan.
Tatlong buwan matapos kong umalis, nakahanap ako ng trabaho sa isang design firm sa Melbourne.
Doon ko nakilala si Daniel.
Isang araw, tumutulo ang gripo sa inuupahan naming apartment. Tatlong araw ko na iyong pinoproblema nang lumapit siya dala ang toolbox.
“Sa tingin ko, mas kailangan ng gripo mo ng doktor kaysa sa akin,” biro niya.
Napatawa ako sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon.
Sampung minuto lang, maayos na ang gripo.
Mula noon, naging magkaibigan kami.
Hindi niya ako minadali.
Hindi niya ako pinilit kalimutan ang nakaraan.
At nang tuluyan akong maging handang magmahal muli, siya ang lalaking pinili kong makasama.
Makalipas ang ilang taon, nagpakasal kami at ipinanganak si Mia.
Akala ko tuluyan nang natapos ang lahat ng tungkol kay Adrian.
Hanggang sa araw na iyon sa paliparan.
Dahil habang papalayo kami, bigla kong narinig ang boses niya sa likuran.
“Clara, sandali lang!”
Huminto ako.
Nakatayo siya ilang hakbang ang layo, hawak ang cellphone.
Namumutla ang mukha niya.
“May kailangan akong sabihin sa iyo tungkol kay Bianca.”
Napatingin ako sa kanya.
At ang sumunod niyang sinabi ang nagpaalala sa akin kung bakit tama ang desisyon kong umalis anim na taon na ang nakalipas.
“Alam mo ba kung bakit hindi kami nagkatuluyan?”
PART 2 — ANG KATOTOHANANG HULI NA NIYANG NAUNAWAAN
Hindi ako agad sumagot.
Sa loob ng anim na taon, wala akong ginawa kundi buuin ang buhay na minsan ay muntik nang sirain ng dalawang taong pinagkatiwalaan ko.
Ngayon, bigla na lamang siyang lumapit para pag-usapan ang babaeng naging dahilan ng paghihiwalay namin.
“Adrian, hindi ko na kailangang malaman ang tungkol sa inyo.”
“Pero kailangan mong marinig ito.”
Tumingin ako kay Daniel.
Tahimik siyang nakatayo sa tabi ko, hawak ang kamay ni Mia. Hindi siya nakikialam, pero alam kong handa siyang umalis anumang oras.
“Limang minuto,” sabi ko.
Huminga nang malalim si Adrian.
“Pagkatapos mong umalis, sinubukan kong ayusin ang lahat kay Bianca. Akala ko, kapag wala ka na, magiging maayos na kami.”
Hindi ako nagsalita.
“Pero nagbago siya. Hindi na siya tulad ng dati.”
“Paano nagbago?”
“Gusto niyang lagi akong nasa tabi niya. Kapag may trabaho ako, nagagalit siya. Kapag may babaeng nakakausap ako, pinaghihinalaan niya ako.”
Napangiti ako nang bahagya.
Hindi dahil natutuwa ako.
Kundi dahil naalala ko kung gaano niya kadaling balewalain ang nararamdaman ko noon.
“Adrian, hindi ba iyan ang gusto mo? Ang maging malapit sa kanya?”
“Hindi ganoon kasimple.”
“Para sa akin, simple lang naman. May pagkakataon kang piliin siya, pero pinili mo akong pakasalan. Nang malaman ko ang katotohanan, pinili kong umalis.”
Napayuko siya.
“Hindi ko inakalang mawawala ka talaga.”
“Bakit? Akala mo ba habang buhay akong maghihintay?”
Wala siyang naisagot.
Ilang sandali pa, tumingin siya kay Mia.
“Masaya ka ba?”
“Oo.”
“Masaya ka ba talaga?”
“Adrian, hindi ko kailangang kumbinsihin ka.”
Napatingin siya kay Daniel.
“Siya ba ang dahilan kung bakit hindi ka na bumalik?”
Bago pa ako makasagot, si Daniel na ang nagsalita.
“Hindi po ako ang dahilan kung bakit hindi siya bumalik. Siya mismo ang nagdesisyon na huwag nang bumalik sa relasyong hindi siya pinahalagahan.”
Simple lang ang pagkakasabi niya.
Pero sapat iyon para tuluyang mapatahimik si Adrian.
Pagdating namin sa bahay ng mga magulang ko sa Quezon City, hindi ko na inisip ang pagkikita namin.
Mas interesado si Mia sa mga laruang binili ng lolo at lola niya kaysa sa anumang nangyari sa paliparan.
Habang naghahapunan kami, tinanong ako ni Mama kung sino ang nakasalubong namin.
“Si Adrian.”
Napatigil siya.
“Siya?”
“Oo. Nagkataon lang.”
“May sinabi ba siya?”
“May ikinuwento tungkol kay Bianca.”
Hindi na nagtanong si Mama.
Hinawakan lang niya ang kamay ko.
“Anak, hindi mo kailangang balikan ang anumang bagay na matagal mo nang nalampasan.”
Tumango ako.
Ngunit hindi ko alam na may isa pang bahagi ng nakaraan na hindi ko pa naririnig.
Kinabukasan, habang nag-aalmusal kami, nakatanggap ako ng mensahe mula sa hindi kilalang numero.
“Clara, ako ito. Si Bianca.”
Matagal kong tinitigan ang screen.
Sunod-sunod ang mga mensahe.
“Alam kong wala akong karapatang guluhin ka.”
“Pero gusto kong malaman mo ang totoo.”
“Hindi naging kami ni Adrian gaya ng iniisip mo.”
Hindi ko na sana babasahin, pero may sumunod na mensahe.
“May dahilan kung bakit anim na taon niyang itinago sa iyo ang relasyon namin.”
Napakunot ang noo ko.
Tinawagan ko ang numero.
Ilang segundo bago siya sumagot.
“Clara?”
“Ano ang gusto mong sabihin?”
Tahimik siya sandali.
“Hindi ko alam kung paano sisimulan.”
“Diretsuhin mo na.”
Huminga siya nang malalim.
“Noong una, totoong gusto ko si Adrian. Matagal na kaming magkakilala bago pa kayo naging magkasintahan. Pero nang malaman kong nililigawan ka niya, hindi ko inakalang seryoso siya sa iyo.”
“Pero alam mong ikakasal kami.”
“Oo.”
“Kung ganoon, ano pa ang kailangan mong ipaliwanag?”
“Dahil hindi lang ikaw ang niloko niya.”
Natahimik ako.
Ikinuwento ni Bianca na nang magsimula silang mag-usap ni Adrian, may mga pagkakataong ipinapangako nitong balang araw ay magkakaroon sila ng pagkakataong magsama.
Ngunit habang tumatagal, hindi niya magawang panindigan ang pangakong iyon.
Nang maging seryoso ang relasyon namin, lalo siyang naging malabo sa mga sagot.
Hindi raw niya kayang iwan ako dahil ayaw niyang mawalan ng magandang relasyon sa pamilya ko.
At hindi rin niya kayang iwan si Bianca dahil kailangan niya ang koneksiyon ng pamilya nito sa negosyo.
“Akala ko, kapag nakansela ang kasal ninyo, magiging maayos na ang lahat,” sabi niya. “Pero nang mangyari iyon, natakot siya. Hindi niya alam kung paano haharapin ang pamilya niya at ang sarili niyang desisyon.”
“Kung ganoon, bakit hindi kayo nagkatuluyan?”
Matagal bago siya sumagot.
“Dahil noong wala ka na, wala na rin siyang dahilan para itago ang tunay niyang ugali. Nagsimula kaming mag-away tungkol sa pera, trabaho, at mga pangako niya. Kalaunan, nalaman kong may iba rin siyang kinakausap.”
Hindi ako nakaramdam ng tuwa.
Hindi rin ako nakaramdam ng awa.
Ang naramdaman ko lang ay isang uri ng pagod.
Anim na taon akong nasaktan dahil sa isang lalaking hindi pala kayang maging tapat sa sinumang babae.
“Bianca, hindi ko alam kung bakit mo kailangang sabihin sa akin ang lahat ng ito.”
“Gusto ko lang humingi ng tawad.”
“Hindi ko na kailangan ang paliwanag mo para malaman kong tama ang ginawa ko.”
Natahimik siya.
“Pinatawad mo na ba ako?”
Tumingin ako sa bintana.
“Hindi ko alam kung ano ang ibig sabihin ng pagpapatawad sa iyo. Pero hindi na ako galit. At hindi na rin mahalaga sa akin ang nangyari sa inyo.”
Ibinaba ko ang tawag.
Pagkatapos, binura ko ang numero niya.
Samantala, sa kabilang panig ng lungsod, unti-unting naramdaman ni Adrian ang bigat ng mga desisyong ginawa niya.
Hindi ko na iyon nalaman mula sa kanya, kundi sa isang kakilalang minsang nakatrabaho namin.
Ayon sa kuwento, matapos kanselahin ang kasal namin, sinubukan niyang magsimula ng relasyon kay Bianca.
Sa una, masaya sila.
Ngunit hindi nagtagal, naging malinaw na magkaiba ang gusto nila sa buhay.
Si Bianca ay naghahanap ng lalaking handang panindigan siya.
Si Adrian naman ay patuloy na umaasa sa mga koneksiyon at tulong ng pamilya nito.
Nang hindi na magkasundo ang dalawa, tuluyan silang naghiwalay.
Samantala, unti-unting bumagsak ang negosyo ni Adrian matapos mawalan siya ng ilang mahahalagang kliyente.
Ang proyektong minsan niyang ipinagmamalaki ay napunta sa ibang kumpanya.
At ang kumpanyang iyon ay ang kumpanyang pinagtatrabahuhan ni Daniel.
Doon ko naunawaan kung bakit tila hindi siya makapaniwala nang marinig niya ang pangalan ng proyekto sa paliparan.
Hindi niya alam na ang lalaking kasama ko ay isa sa mga taong nakapagpatayo ng buhay na pinaghirapan kong buuin sa ibang bansa.
Pero hindi iyon ang dahilan kung bakit ko minahal si Daniel.
Hindi dahil sa posisyon niya.
Hindi dahil sa pera.
Kundi dahil sa mga simpleng bagay na hindi ko kailanman naranasan kay Adrian.
Kapag pagod ako, siya ang naghahanda ng pagkain.
Kapag may problema ako sa trabaho, nakikinig siya nang hindi ako sinisisi.
Kapag nagkakamali ako, hindi niya ginagamit iyon para iparamdam na wala akong halaga.
At higit sa lahat, hindi niya ako pinipilit na makipagkompetensiya sa ibang babae para patunayan ang pagmamahal ko.
Ilang araw pagkatapos naming bumalik sa Melbourne, may dumating na email mula sa isang dating kasamahan ni Adrian.
May kalakip itong imbitasyon sa isang business event sa Pilipinas.
Hindi ko sana pinansin, ngunit nabasa ko ang pangalan ng kumpanya namin.
Doon ko nalaman na nagkaroon pala ng pagkakataong makipag-usap si Adrian kay Daniel tungkol sa isang posibleng partnership.
Hindi ko alam kung paano siya nakakuha ng lakas ng loob para muling makipagkita.
Pero isang araw, habang naghihintay ako kay Daniel sa lobby ng opisina, nakita ko siya sa reception area.
Nakatayo siya sa harap ng malaking glass window.
Nang makita niya ako, bahagya siyang ngumiti.
“Clara.”
“Adrian.”
“Hindi ko alam kung magkikita pa tayo.”
“May meeting ka ba rito?”
“Oo. Tungkol sa proyekto.”
Tumango ako.
Nakita niya ang wedding ring ko.
“Masaya ka talaga, ano?”
“Oo.”
“Kung hindi ako nagkamali noon, baka tayo pa rin ngayon.”
Tiningnan ko siya nang diretso.
“Hindi ko alam, Adrian. Pero sigurado akong hindi ako magiging masaya sa relasyong kailangan kong ipaglaban ang lugar ko araw-araw.”
Napayuko siya.
“May isang bagay akong gustong itanong.”
“Ano iyon?”
“Pinagsisihan mo ba na iniwan mo ako?”
Hindi ako agad sumagot.
Naalala ko ang gabing umalis ako sa condo niya, dala ang engagement ring na hindi ko na muling isinuot.
Naalala ko ang unang gabi ko sa Australia, ang maliit na apartment, ang sirang gripo, ang pagod sa trabaho, at ang mga gabing umiiyak ako dahil hindi ko alam kung tama ba ang desisyon kong magsimula ulit.
Naalala ko rin ang unang pagkakataong hinawakan ni Daniel ang kamay ko at sinabing hindi ko kailangang magmadali.
“Hindi,” sagot ko.
“Ni minsan?”
“May mga araw na mahirap ang buhay ko noon. May mga araw na nangulila ako sa mga bagay na pinangarap ko. Pero hindi ko kailanman pinagsisihang pinili kong igalang ang sarili ko.”
Nanginig nang bahagya ang mga labi niya.
“Kung naghintay lang sana ako sa iyo noon…”
“Hindi ako umalis para hintayin mong magbago ka.”
Natahimik siya.
Mula sa elevator, lumabas si Daniel.
“Clara, ready ka na?”
“Oo.”
Lumapit siya at inabot ang kamay ko.
“Good afternoon,” magalang niyang bati kay Adrian.
Tumango si Adrian.
Pagkatapos, tumingin siya sa akin sa huling pagkakataon.
“Alagaan mo ang sarili mo.”
Ngumiti ako.
“Ikaw rin.”
At naglakad kami palayo.
Sa biyahe pauwi, nakatulog si Mia sa kandungan ni Daniel.
Tahimik akong nakatingin sa labas ng bintana nang biglang magsalita ang asawa ko.
“Okay ka lang?”
“Oo. Bakit?”
“Parang ang lalim ng iniisip mo.”
Ngumiti ako.
“Wala lang. Naalala ko lang kung gaano kalayo ang narating ko.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Hindi mo kailangang balikan ang nakaraan para malaman kung gaano ka katatag.”
Tumingin ako sa kanya.
“Salamat.”
“Para saan?”
“Dahil hindi mo ako pinilit maging ibang tao. At dahil minahal mo ako nang hindi ko kailangang makipagkompetensiya kaninuman.”
Ngumiti siya.
“Hindi naman dapat ganoon ang pagmamahal.”
Napayakap ako sa kanya.
Sa likurang upuan, bahagyang gumalaw si Mia at nagmulat ng mga mata.
“Mama, nasa bahay na ba tayo?”
“Malapit na, anak.”
“Daddy, buhatin mo ako pagdating natin.”
“Siyempre.”
Napangiti ako habang pinagmamasdan silang dalawa.
Anim na taon na ang nakalipas, akala ko katapusan na ng lahat nang mawala sa akin ang lalaking pinangarap kong pakasalan.
Hindi ko alam na ang pagkansela sa kasal na iyon ang simula pala ng buhay na mas nararapat para sa akin.
Hindi lahat ng taong nawawala sa buhay natin ay kawalan.
Minsan, may mga taong kailangang umalis upang magkaroon tayo ng pagkakataong makilala ang mga taong tunay na mananatili.
At kung may isang bagay akong natutuhan sa lahat ng nangyari, iyon ay ito:
Huwag mong ipagpilitan ang sarili mo sa taong hindi kayang piliin ka nang buong puso.
Dahil ang tunay na pagmamahal ay hindi isang paligsahan.
Hindi mo kailangang maging mas maganda, mas mabait, mas mayaman, o mas mapagbigay kaysa sa ibang babae para maging karapat-dapat mahalin.
Ang tamang tao ay hindi ka itatago, hindi ka gagawing pangalawang pagpipilian, at hindi ka hihilinging maghintay habang pinipili niya kung sino talaga ang gusto niya.
Anim na taon akong nawala sa buhay ni Adrian.
Pero sa anim na taong iyon, natagpuan ko ang sarili ko.
At sa pagkakataong ito, hindi na ako ang babaeng naghihintay na piliin.
Ako na ang babaeng pinili ang sarili niya—at natagpuan ang pamilyang buong puso ring pumili sa kanya.
