GABI BAGO ANG KASAL, BINAWASAN NG PAMILYA NG FIANCÉ KO ANG DOWRY SA ₱8,888 AT HINILING NA BILHAN KO PA NG AUDI A8 ANG KANYANG KAPATID—HINDI NILA ALAM NA HINDI PA KAMI KASAL!

GABI BAGO ANG KASAL, BINAWASAN NG PAMILYA NG FIANCÉ KO ANG DOWRY SA ₱8,888 AT HINILING NA BILHAN KO PA NG AUDI A8 ANG KANYANG KAPATID—HINDI NILA ALAM NA HINDI PA KAMI KASAL!

 

 

 

PART 1 – ANG PAMILYANG GUSTONG AKUIN ANG LAHAT NG AMIN

Isang gabi bago ang araw na dapat sana naming iparehistro ang aming kasal, biglang tumawag ang ama ng fiancé ko sa aking ama.

Walang pagbati o paghingi man lang ng paumanhin, diretsahan niyang sinabi:

“Pinag-isipan naming mabuti. Masyadong malaki ang ₱280,000 na napagkasunduang dowry. Gawin na lang nating ₱8,888. Magandang numero naman iyan, pampaswerte.”

Mahigpit na hinawakan ni Papa ang cellphone. Ilang sandali siyang hindi nakapagsalita.

Akala siguro ng lalaki ay wala nang magagawa ang pamilya namin dahil isang araw na lang bago ang kasal.

Ngunit hindi pa pala iyon ang pinakamatindi niyang sasabihin.

“May isa pa pala akong gustong hilingin. Iyong Audi A4 na ihahanda sana ninyo bilang wedding gift ng anak ninyo, gawin na lang nating Audi A8.”

“Magpapakasal din kasi ang bunso naming lalaki sa katapusan ng taon. Gagamitin naming lead car iyon sa wedding convoy niya. Mas maganda naman kung may karangalan ang pamilya namin.”

Nang marinig ko iyon, napatingin ako sa marriage registration form sa mesa.

Wala pa itong pangalan, lagda, o anumang impormasyon.

Bigla akong napangiti.

Kinuha ko ang cellphone mula kay Papa.

“Sige po. Naiintindihan ko.”

“Sa totoo lang, maliit nga naman ang apat na singsing ng Audi A4 kumpara sa A8.”

Hindi nila alam na kaninang umaga, nagkaroon kami ng malaking pagtatalo ni Adrian bago sana kami pumunta sa City Hall para magparehistro.

Dahil sa pagtatalong iyon, nahuli kami sa oras. Pagdating namin, sarado na ang opisina.

Kinabukasan, kinailangan niyang bumiyahe para sa isang business trip. Limang araw pa bago siya makabalik.

Akala ng pamilya niya ay mag-asawa na kami at kailangan ko na lang hintayin ang pagbabalik niya para sa seremonya.

Pero ang totoo, hindi pa kami kasal.

At wala na rin akong balak na pakasalan siya.

Pagkababa ko ng tawag, nanginginig pa rin sa galit ang mga kamay ni Papa.

“Ano ba ang iniisip ng tatay ni Adrian? Napag-usapan na natin ang lahat. Hindi pa nga sila nakakabili ng bahay na titirhan ninyo, pumayag tayong pagkatapos na lang ng kasal.”

Namumula na rin ang mga mata ni Mama.

“Hindi naman kami naghahabol ng pera. Pero bakit parang wala silang respeto sa anak natin? Ang pinsan mo nga noong nakaraang taon, mas maayos pa ang natanggap na dowry.”

Hinawakan ko ang kamay niya.

“Ma, huwag ka nang magalit. Ako na ang bahala.”

Kinuha ko ang cellphone at tinawagan si Adrian.

Kakasakay lang daw niya sa eroplano pauwi sa lungsod matapos ang isang maikling stopover.

Pagkasagot niya, agad siyang nagsimulang magpaliwanag.

“Love, pasensya ka na talaga sa nangyari kanina. Alam kong nagalit ka dahil hindi tayo nakapagparehistro. Pagbalik ko, agad tayong pupunta. Five days lang naman.”

“Adrian, tumawag ang tatay mo kay Papa.”

Ikinuwento ko ang tungkol sa pagbabawas ng dowry at pagpapalit ng Audi A4 sa A8.

Tahimik siya sandali.

Pagkatapos ay bumuntong-hininga.

“Love, huwag mo namang palakihin. Hindi naman pera ang sukatan ng pagmamahal ko sa iyo.”

“May problema rin kasi ang pamilya namin. Dalawa kaming anak na ikakasal. Mahirap para kina Mama at Papa na maghanda ng dalawang kasal nang sabay.”

“Kung ganoon, hindi ko na kukunin ang dowry. Pero hindi rin kailangang magbigay ng Audi A8 ang pamilya ko.”

Agad nagbago ang tono niya.

“Bakit ba napakakuwenta mo? Pagkatapos ng kasal, iisa na lang naman ang pamilya natin. Ano bang problema kung gamitin ng kapatid ko ang sasakyan?”

“Kung ganoon, bakit hindi ikaw ang bumili para sa kapatid mo?”

“Love, huwag kang makipagtalo dahil lang sa pera. Kung hindi mo kayang magparaya kahit kaunti, baka hindi talaga tayo bagay.”

Hindi ako nakipagtalo.

“Kung ganoon, hindi na natin kailangang ituloy.”

Ibinaba ko ang tawag.

Niyakap ako ni Mama habang si Papa naman ay tahimik na tumango.

“Kung iyan ang desisyon mo, susuportahan ka namin.”

Kinagabihan, habang ibinabalik ko ang family registration booklet sa drawer, may tumawag na hindi pamilyar na numero.

Pagkasagot ko, isang pamilyar na boses ang narinig ko.

“Tessa, huwag kang magpakasal!”

Si Daniel iyon, ang tahimik kong seatmate noong high school.

May kalasingan ang kanyang boses. Sa likuran niya ay maririnig ang tawanan ng mga dati naming kaklase.

“Nagbibiro ka ba?” tanong ko.

“Hindi. Matagal ko nang gustong sabihin ito. Alam kong may fiancé ka na, pero sana pag-isipan mo muna.”

Hindi ko alam kung ano ang isasagot.

Pagkatapos ng tawag, itinago ko ang numero niya sa cellphone.

Kinabukasan, habang nasa opisina ako, tumawag naman ang ina ni Adrian.

Pinapapunta niya ako sa lobby dahil may mahalaga raw siyang sasabihin.

Pagbaba ko, nadatnan ko ang buong pamilya nila.

Naroon ang mga magulang ni Adrian, ang nakababatang kapatid niyang si Marco, at ang nobya nitong si Bianca.

Narinig ko agad ang usapan nila.

“Talaga bang bibilhan kami ni Tessa ng Audi A8?” excited na tanong ni Bianca.

“Of course!” sagot ng ina ni Adrian. “Asawa na siya ng panganay ko. Hindi naman niya ipagkakait ang bagay na iyan sa pamilya natin.”

Napangiti ako.

Wala silang ideya na wala pang kasal na nagaganap.

Lumapit ang ina ni Adrian at hinawakan ang braso ko.

“Tessa, mabuti at nandito ka na. Sumama ka sa amin sa dealership. Pipili na tayo ng kulay ng Audi A8.”

“May trabaho pa po ako.”

Agad sumingit si Bianca.

“Mas mahalaga pa ba ang trabaho mo kaysa sa pamilya ng mapapangasawa mo?”

Hindi ko pa nasasagot iyon nang magsalita ang ama ni Adrian.

“Hindi ka naman espesyal na empleyado. Huwag kang magmataas.”

Pinilit nila akong sumama. Sa huli, napilitan akong magpaalam sa opisina.

Habang nasa sasakyan, nagsimula namang magsalita ang ina ni Adrian tungkol sa bahay.

“Bilang asawa ng panganay, dapat tumulong ka rin sa kapatid niya. Malaki ang gastos sa kasal nila. May ₱500,000 pa silang kailangang ihanda para sa down payment ng bahay.”

Napatingin ako sa kanya.

“Paano naman po ang bahay namin ni Adrian?”

“Puwede naman kayong umupa muna. Hindi naman kailangang lahat ay mayroon agad.”

Ngumiti ako ngunit wala akong sinabi.

Pagdating sa Audi dealership, diretso agad si Bianca sa isang itim na Audi A8.

Umupo siya sa passenger seat at nagsimulang mag-selfie.

“May iba pa bang kulay? Ayoko ng ordinaryong itim o puti!”

Abalang-abala ang pamilya ni Adrian sa pagpili.

Walang kahit isang nagtanong sa akin kung talagang gusto kong bilhin ang sasakyan.

Dahan-dahan akong lumapit sa kotse at kumuha ng litrato.

Pagkatapos, binuksan ko ang cellphone at tinawagan ang isang tao.

Nang sumagot siya, sinabi ko ang isang pangungusap na nagpahinto sa lahat ng nakapaligid sa akin.

“Hello, Sir. Pakikumpirma naman po kung sino talaga ang nakapangalan sa Audi A8 na ipinipilit nilang bilhin ko. At pakisabi rin sa sales manager na wala akong pahintulot na gamitin ang pangalan ko sa anumang kontrata.”

Biglang nawala ang ngiti ng ina ni Adrian.

Dahil ang lalaking kakasagot lang sa telepono ay hindi isang ordinaryong empleyado ng dealership.

Siya ang general manager.

At ang susunod niyang sasabihin ay tuluyang magpapabago sa lahat.

PART 2 – ANG KATOTOHANANG HINDI NILA INAASAHAN

“Ma’am Tessa, naiintindihan ko. Wala pong anumang sasakyan na maaaring i-release o i-reserve gamit ang pangalan ninyo nang walang personal ninyong pahintulot.”

Malinaw ang boses ng general manager sa kabilang linya.

Hindi ko pa naibababa ang cellphone nang lumapit sa akin ang ina ni Adrian.

“Ano ba ang ginagawa mo? Bakit ka tumatawag kung kani-kanino?”

Hindi ako sumagot.

Sa halip, tumingin ako sa sales representative na kanina pa naghihintay sa aming desisyon.

“Paki-check nga po kung may reservation o purchase application sa pangalan ko.”

Agad na tumingin sa computer ang empleyado.

Ilang sandali siyang nag-type bago bahagyang kumunot ang noo.

“Ma’am, may inquiry po tungkol sa Audi A8. Pero hindi pa po ito finalized. Wala rin po kaming natatanggap na bayad.”

“Kanino nakapangalan?”

“Sa pangalan po ng inyong fiancé, si Mr. Adrian.”

Napalingon ako sa pamilya niya.

Nagsimulang magbago ang ekspresyon ng mukha ng ina ni Adrian.

“Anong ibig mong sabihin? Hindi ba dapat sa pangalan ni Tessa?”

Ngumiti ang sales representative.

“Ma’am, ang nakalagay po sa inquiry ay si Mr. Adrian ang purchaser. May request lang po siyang malaman kung maaaring gamitin ang pangalan ng magiging asawa niya bilang co-buyer.”

Napatawa ako nang mahina.

Kaya pala napakadali nilang pag-usapan ang pagbili ng sasakyan.

Hindi naman pala talaga nila balak na magbayad.

Ang plano nila ay gamitin ang pangalan ko para magkaroon ng sasakyan ang pamilya nila, habang ako ang posibleng managot sa anumang utang o obligasyon.

Agad akong tumingin sa ina ni Adrian.

“Alam po ba ninyo na hindi pa kami kasal ng anak ninyo?”

Napatigil siya.

“Ano?”

“Hindi kami nakapagparehistro kahapon. Sarado na ang City Hall nang makarating kami.”

Nang marinig iyon, biglang nag-iba ang ekspresyon ni Bianca.

“Hindi ba kayo kasal? Pero sinabi ni Tita na asawa ka na ni Adrian!”

“Hindi pa.”

Napatingin sa isa’t isa ang mga magulang ni Adrian.

Ang ama niya ang unang nagsalita.

“Anong ibig mong sabihin? Limang araw na lang babalik ang anak ko. Ano ang problema kung hindi pa kayo nakapagparehistro?”

“Ang problema po ay hindi ko na siya gustong pakasalan.”

Parang may sumabog sa gitna namin.

“Ano?” sigaw ng kanyang ina.

“Hindi puwedeng ganoon! Nagkasundo na ang dalawang pamilya!”

“Hindi po ako pumayag sa pagbabago ng usapan ninyo tungkol sa dowry. Hindi rin ako pumayag na bumili ng Audi A8 para sa kapatid ng fiancé ko. At lalong hindi ako pumayag na ako ang magbayad ng bahay nila.”

Agad na sumingit si Marco.

“Kuya ang pakakasalan mo! Hindi naman kami estranghero. Ano bang problema kung tulungan mo kami?”

Tumingin ako sa kanya.

“Marco, bago mo hilingin sa akin na bilhan ka ng kotse at bahay, naisip mo ba kung bakit wala pa kayong sariling ipon para sa kasal ninyo?”

Namula ang mukha niya.

“Hindi mo kailangang mang-insulto!”

“Hindi ako nang-iinsulto. Nagtatanong lang ako.”

Si Bianca naman ay hindi na napigilang magsalita.

“Kung hindi ka pala bibili, bakit mo kami pinasama rito? Pinag-aaksaya mo lang ang oras namin!”

Napangiti ako.

“Kayo ang nagdala sa akin rito. Hindi ko kayo inanyayahan.”

Nang mga sandaling iyon, lumapit ang sales manager.

“Ma’am Tessa, gaya ng napag-usapan natin, hindi kami magpoproseso ng anumang transaction nang wala kayong pahintulot. May kailangan pa po ba kayong ipagawa?”

“Wala na po. Salamat.”

Pagkatapos ay humarap ako sa pamilya ni Adrian.

“May trabaho pa ako. Uuwi na ako.”

Ngunit bago ako makalabas, hinawakan ng ina ni Adrian ang braso ko.

“Sandali! Hindi ka puwedeng basta umalis. Kailangan nating pag-usapan ito!”

Maingat kong inalis ang kamay niya.

“Wala na po tayong kailangang pag-usapan.”

“Hindi mo ba iniisip ang reputasyon ng pamilya namin?”

Napatingin ako sa kanya.

“Kung reputasyon ang iniisip ninyo, sana hindi ninyo ako itinuring na libreng tagapagpondo ng pamilya ninyo.”

Umalis ako nang hindi na lumilingon.

Ang tawag na tuluyang naglantad kay Adrian

Pagdating ko sa opisina, may ilang missed calls na ako mula kay Adrian.

Tinawagan ko siya.

Hindi pa man ako nakapagsalita ay agad siyang nagtanong.

“Tessa, bakit mo raw pinahiya ang pamilya ko sa dealership?”

“Talaga bang iyon ang unang itatanong mo?”

“Tinawagan ako ni Mama. Sabi niya, nag-eskandalo ka raw at ayaw mong bilhin ang kotse ni Marco.”

“Adrian, bakit mo ginamit ang pangalan ko sa inquiry para sa Audi A8?”

Natahimik siya.

Pagkatapos ay sumagot siya nang tila walang problema.

“Plano ko lang naman iyon. Kapag nagpakasal na tayo, magiging mag-asawa rin tayo. Ano ba ang masama kung gamitin ko ang pangalan mo?”

“Bakit hindi mo gamitin ang sarili mong pangalan?”

“Dahil mas maganda kung ikaw ang co-buyer. Mas malaki ang credit eligibility mo. At saka, ikaw naman ang may mas magandang trabaho.”

Napahawak ako sa noo.

Sa loob ng maraming taon, akala ko ang lalaking ito ay responsable at marunong magplano para sa kinabukasan namin.

Ngayon ko lang napagtanto na baka ang nakikita niyang kinabukasan ay ang pera at kakayahan kong gamitin para sa sarili niyang pamilya.

“Adrian, gusto kong malaman mo na ayoko nang ituloy ang kasal.”

Agad siyang nagtaas ng boses.

“Tessa! Dahil lang ba sa Audi? Ganoon ba kababa ang tingin mo sa relasyon natin?”

“Hindi dahil sa kotse. Dahil sa paraan ng pagtrato mo sa akin.”

“Hindi mo ba naiintindihan ang sitwasyon namin? Kailangan kong tulungan ang kapatid ko. Pamilya ko sila!”

“Pamilya mo sila. Pero hindi ibig sabihin na obligasyon kong akuin ang lahat ng problema nila.”

“Kung ayaw mong maging bahagi ng pamilya ko, sabihin mo na lang!”

“Matagal ko nang sinasabi sa iyo. Ngayon mo lang piniling makinig.”

Ibinaba ko ang tawag.

Hindi nagtagal, sunod-sunod na naman ang tawag niya.

Hindi ko sinagot.

Limang araw na paghihintay

Sa mga sumunod na araw, hindi tumigil ang pamilya ni Adrian sa pagkontak sa akin.

Ang kanyang ina ay nagpadala ng mahahabang mensahe.

Sinabi niyang masyado akong mapagmataas, hindi marunong umunawa, at walang respeto sa magiging biyenan.

Ang ama naman niya ay nagpadala ng mensaheng nagsasabing dapat kong bayaran ang anumang ginastos nila sa paghahanda sa kasal.

Ngunit wala naman silang maipakitang patunay na may nagastos silang malaking halaga para sa amin.

Wala silang biniling bahay.

Wala silang ibinigay na anumang dowry.

At wala rin silang anumang legal na dokumentong nagpapatunay na asawa na ako ni Adrian.

Samantala, tinawagan ako ni Daniel.

“Tessa, kumusta ka na?”

“Maayos naman. Salamat sa pagtawag noong isang gabi.”

“Pasensya ka na kung lasing ako noon. Matagal ko nang gustong sabihin sa iyo ang nararamdaman ko, pero hindi ko alam kung paano.”

Napangiti ako.

“Hindi mo kailangang humingi ng tawad.”

“Hindi rin kita hinihiling na sagutin agad ako. Gusto ko lang malaman mong kung kailangan mo ng kaibigan, nandito ako.”

Simple lang ang sinabi niya.

Pero sa unang pagkakataon matapos ang maraming araw, may narinig akong mga salitang hindi nangangailangan ng kapalit.

Hindi ko agad binigyan ng sagot ang nararamdaman niya.

Kailangan ko munang ayusin ang sarili kong buhay.

At nirerespeto niya iyon.

Limang araw pagkatapos ng pagtatalo namin, bumalik si Adrian.

Maaga siyang pumunta sa bahay namin.

May dala siyang malaking bouquet ng mga rosas at isang kahon ng mamahaling tsokolate.

Nang makita siya ni Papa, hindi siya pinapasok agad.

“Tessa, lumabas ka muna. Gusto kitang makausap.”

Lumabas ako.

“Love, pasensya na talaga. Nakausap ko na sina Mama at Papa. Hindi na natin kailangang bumili ng Audi A8. Puwede nang A4. Ibabalik din natin sa dating usapan ang dowry.”

Tumingin ako sa kanya.

“Hindi na iyon ang problema.”

“Kung ganoon, ano pa ba ang gusto mo? Sabihin mo lang. Gagawin ko.”

“Gusto kong malaman kung bakit hindi mo ako ipinagtanggol nang bastusin ng pamilya mo ang mga magulang ko.”

Hindi siya nakasagot.

“Bakit noong binawasan nila ang dowry, sinabi mong maliit na bagay lang iyon? Bakit nang hingin nila ang Audi A8, ako pa ang tinawag mong mapagkuwenta?”

“Dahil gusto ko lang na maging maayos ang lahat.”

“Para kanino?”

Napayuko siya.

Pagkaraan ng ilang sandali, sinabi niya:

“Alam kong nagkamali ako. Pero mahal kita.”

Tiningnan ko ang mga rosas sa kanyang kamay.

Dati, marahil ay sapat na ang ganoong mga salita para mapatawad ko siya.

Pero ngayon, hindi na.

“Adrian, hindi mo kailangang magdala ng bulaklak para patunayang mahal mo ako. Ang kailangan ko ay respeto. At matagal mo nang ipinakita sa akin na hindi mo kayang ibigay iyon.”

“Bigyan mo pa ako ng pagkakataon.”

Umiling ako.

“Wala nang kasal na mangyayari.”

Nang sabihin ko iyon, tuluyan nang nagbago ang mukha niya.

“Pinagpalit mo ang ilang taong relasyon natin dahil lang sa pera?”

“Hindi. Pinili kong huwag gugulin ang natitirang buhay ko sa isang pamilyang itinuturing akong puhunan.”

Iniwan ko siya sa labas ng gate.

Hindi ko alam kung saan niya dinala ang mga rosas.

Pero alam kong hindi na ako babalik sa dati naming relasyon.

Ang huling pag-uusap ng dalawang pamilya

Makalipas ang isang linggo, nagpadala ng mensahe ang ina ni Adrian.

Gusto raw niyang makipagkita sa aming pamilya upang ayusin ang lahat.

Pumayag si Papa.

Nang magkita kami sa isang restaurant, agad nagsimulang magsalita ang ama ni Adrian.

“Pareho naman tayong may pagkukulang. Huwag na nating palakihin. Ituloy na lang natin ang kasal.”

Tahimik na nakikinig si Papa.

Pagkatapos ay inilabas niya ang kopya ng aming napagkasunduang kasunduan tungkol sa dowry at mga paghahanda sa kasal.

“Hindi pera ang dahilan kung bakit ayaw na naming ituloy ito. Ang dahilan ay ang kawalan ninyo ng respeto.”

Nagsimulang magpaliwanag ang ama ni Adrian.

“Matanda na kami. Minsan, may mga bagay kaming nasasabi dahil sa problema sa pamilya.”

Sumagot si Papa nang kalmado.

“Lahat tayo may problema. Pero hindi dahilan ang problema para apihin ang ibang tao.”

Hindi na nakasagot ang lalaki.

Samantala, ang ina ni Adrian ay nakatingin lamang sa akin.

“Tessa, wala ka bang nararamdamang pagsisisi? Mahal ka ng anak ko.”

“Kung mahal niya ako, hindi niya ako gagawing sagot sa lahat ng problema ng pamilya niya.”

Natapos ang pagpupulong nang walang kasunduan.

At sa pagkakataong iyon, hindi na ako nakaramdam ng anumang panghihinayang.

Isang bagong simula

Lumipas ang ilang buwan.

Naging abala ako sa trabaho at mas naglaan ng panahon sa aking mga magulang.

Unti-unti kong natutunang hindi kailangang magmadali sa pag-aasawa para lamang masabing may maayos na kinabukasan na ako.

Minsan, niyaya ako ni Daniel na magkape.

Hindi siya nagdala ng mamahaling regalo o gumawa ng malalaking pangako.

Nag-usap lang kami tungkol sa mga alaala noong high school, sa trabaho, at sa mga simpleng bagay na nagpapasaya sa amin.

Nang ihatid niya ako pauwi, bigla siyang nagsalita.

“Tessa, gusto pa rin kitang makilala nang mas mabuti. Pero hindi kita mamadaliin.”

Napangiti ako.

“Salamat, Daniel. Sa ngayon, gusto ko munang maging masaya sa sarili kong buhay.”

Tumango siya.

“Kung ganoon, magsisimula tayo bilang magkaibigan.”

At iyon ang naging simula ng isang bagong yugto sa buhay ko.

Hindi ko alam kung saan hahantong ang aming pagkakaibigan.

Pero alam kong sa pagkakataong ito, hindi ako papasok sa isang relasyon dahil lamang sa takot na maiwan o mawalan ng pagkakataong mag-asawa.

Pipiliin ko ang taong marunong rumespeto sa akin, sa aking mga magulang, at sa mga hangganang mahalaga sa akin.

Samantala, nalaman ko mula sa dati naming kakilala na ipinagpaliban nina Marco at Bianca ang kanilang kasal dahil hindi nila nakuha ang Audi A8 na inaasahan nila.

Hindi ko na iyon pinansin.

Hindi ko na rin sinubukang alamin kung ano ang nangyari sa pamilya ni Adrian.

Dahil hindi na nila responsibilidad ang aking buhay, at hindi ko na rin kailangang maging bahagi ng kanila.

Isang gabi, habang nag-aayos ako ng mga gamit, nakita ko sa drawer ang lumang marriage registration form.

Blangko pa rin iyon.

Pinagmasdan ko ito sandali bago ko tuluyang pinunit at itinapon.

Noon ko naunawaan na kung minsan, ang isang kasal na hindi natuloy ay hindi kabiguan.

Minsan, iyon mismo ang pagkakataong inililigtas tayo sa isang buhay na puno ng pagsisisi.

Hindi mo kailangang bumili ng pagmamahal, bayaran ang pagtanggap ng ibang pamilya, o isuko ang iyong dignidad para lamang magkaroon ng asawa.

Ang tunay na pag-aasawa ay hindi tungkol sa kung magkano ang dowry, gaano kamahal ang sasakyan, o gaano kalaki ang bahay.

Ito ay tungkol sa dalawang taong marunong magtulungan, gumalang sa isa’t isa, at manindigan kapag may taong nang-aapi sa kanilang kapareha.

Dahil ang taong tunay na nagmamahal sa iyo ay hindi ka gagawing puhunan para sa kapakanan ng kanyang pamilya.

Tandaan: Mas mabuting kanselahin ang isang kasal bago ang paglagda kaysa gugulin ang buong buhay sa isang relasyon kung saan kailangan mong isuko ang iyong sarili para lamang tanggapin ka.