Bahagi 3
Akala ko tapos na nang umalis ako, pero nang tumawag ang anak ko at umaming tinuruan lang siya, nalaman ko kung sino ang nagsinungaling
Kinabukasan, maaga akong nagising sa maliit kong apartment sa Taguig. Hindi ito malaki. Isang kuwarto lang, isang maliit na kusina, at isang bintana na tanaw ang mga building sa BGC. Pero sa akin na ito. Ako ang nagbabayad ng ₱18,000 na upa dito bawat buwan galing sa sahod ko sa center. Walang Carlo na magsasabi kung ano ang dapat kong kainin, kung ano ang dapat kong suotin, kung kailan ako pwedeng magsalita.
Sa ibabaw ng mesa ko, nakalagay ang isang maliit na garapon na salamin. Nandoon ang mga barya na ibinigay sa akin ni Enzo noong umalis ako. Binilang ko sila noong gabing dumating ako dito. ₱412. Hindi malaki. Pero hindi ko sila ginastos. Gusto kong maalala na kahit sa huling sandali, may bahagi si Enzo na nag-alala pa rin sa akin, kahit tinuruan siyang itulak ako palayo.
Naghanda ako ng kape at umupo saglit. Tahimik ang apartment. Walang sigawan. Walang yabag ni Carlo na pabalik-balik sa hallway. Walang boses ni Trisha sa cellphone na tumatawa na parang siya ang may-ari ng bahay. Tahimik lang, at sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi ako natakot sa katahimikan.
Pagdating ko sa center, nandoon na si Zoe. Nakaupo siya sa dati niyang puwesto, nag-aayos ng mga crayons niya ayon sa kulay. Hindi siya yung batang mahilig magpabida. Kapag tinatanong ko siya tungkol sa drawing niya, sumasagot siya nang maikli pero malinaw.
“Teacher Grace, bakit po kayo laging nakangiti kapag nagtuturo kayo?” Tanong niya isang umaga habang naghuhugas kami ng brush.
Napangiti ako. “Kasi gusto ko ang ginagawa ko, Zoe. Kapag gusto mo ang ginagawa mo, hindi mo kailangang magpanggap.”
Tumingin siya sa akin nang matagal, parang tinitimbang niya kung totoo ang sinabi ko. “Si Tito Miguel po, hindi na po siya nakangiti kapag galing sa opisina,” sabi niya. “Pero kahapon, nakangiti siya noong sinundo niya ako.”
Hindi ako sumagot. Ayokong isipin kung ano ang ibig sabihin noon.
Noong hapon, dumating si Miguel para sunduin si Zoe. Hindi tulad ng dati na mabilis lang siyang aalis, nagtagal siya sa may pinto. Hawak niya ang bag ni Zoe, nakatingin sa mga drawing na nakadikit sa dingding.
“Sa iyo ba lahat ng ito?” Tanong niya, tinuturo ang isang hilera ng mga drawing ng mga bata.
“Sa mga bata po,” sagot ko. “Tinuturuan ko lang sila na huwag matakot magkamali.”
Tumango siya. “Noon, akala ko ang lakas mo lang ay magtiis. Ngayon, nakikita ko, marunong ka palang lumaban nang tahimik.”
Hindi ko alam kung bakit, pero mas tumama sa akin ang sinabi niyang iyon kaysa sa lahat ng pang-aasar niya noon. Hindi ako nagpaliwanag. Hindi ako nag-drama. Nagpatuloy lang ako sa pagligpit ng mga papel.
Sa mga sumunod na araw, naging normal ang takbo ng buhay ko. Nagtuturo ako sa umaga. Sa tanghali, kumakain ako kasama ang ibang teacher. Sa hapon, naglilinis ako ng classroom at naghahanda para sa susunod na araw. Simple lang, pero akin. Hindi ako kailangang maghintay kay Carlo para malaman kung may halaga ako.
Pero hindi ganoon kadali na kalimutan si Enzo. Gabi-gabi, bago ako matulog, iniisip ko kung kumain na ba siya. Kung nag-toothbrush na ba siya. Kung sino ang nagbabasa sa kanya ng bedtime story ngayon. Noon, ako iyon. Ako ang nag-aayos ng kumot niya. Ako ang naglalagay ng tubig sa tabi ng kama niya. Ngayon, hindi ko na alam.
Isang gabi, habang nag-aayos ako ng mga gamit, nag-vibrate ang cellphone ko. Hindi ko kilala ang number, pero sinagot ko.
“Mama?”
Boses ni Enzo. Maliit, nanginginig, parang natatakot na mahuli.
“Enzo? Bakit ka tumatawag? Nasaan si Papa mo?”
“Natutulog na po si Papa. Kinuha ko po ang cellphone niya. Mama, sorry po.”
Biglang bumigat ang dibdib ko. Umupo ako sa sahig, hawak ang cellphone nang mahigpit.
“Bakit ka nagsosorry, anak?”
Kumikibot ang boses niya. “Kasi po… hindi po totoo yung sinabi ko na ayaw ko sa iyo. Si Tita Trisha po kasi, sabi niya, kung sasabihin ko na huwag ka nang bumalik, siya na ang magiging mama ko at hindi na siya aalis. Sabi niya, kapag umalis ka, bibilhan niya ako ng maraming laruan. Tapos hindi na daw magagalit si Papa.”
Doon ko nalaman ang totoo. Hindi galing kay Enzo ang mga salitang iyon. Tinuruan siya. Isang anim na taong gulang na bata, tinuruan na itulak palayo ang sariling ina para makuha ang gusto ng ibang tao.
“Anak, nakikinig si Mama. Huwag kang matakot.”
“Namimiss na po kita, Mama. Hindi masarap ang luto ni Tita Trisha. Hindi niya alam na ayaw ko ng sibuyas. Hindi niya ako tinatanong kung pagod ako. Gusto ko lang po yung dati, yung ikaw ang naghahain.”
Naiyak ako, pero pinilit kong maging kalmado. Ayokong marinig ni Enzo na umiiyak ako at matakot siya lalo.
“Alam ni Mama na namimiss mo ako. Namimiss din kita, sobra. Pero anak, hindi pwedeng bumalik si Mama sa bahay na iyon kung doon ay hindi siya ginagalang. Naiintindihan mo ba?”
Tahimik siya ng ilang segundo. “Opo. Pero Mama, galit ka po ba sa akin?”
“Hindi ako galit sa iyo, anak. Kahit kailan, hindi ako magagalit sa iyo. Pero kailangan ni Mama na alagaan din ang sarili niya, para kapag nagkita tayo, masaya tayo, hindi tayo nag-aaway.”
“Pangako mo po ba na hindi mo ako kakalimutan?”
“Pangako. Hindi kita kakalimutan. Kahit saan ako magpunta, dala-dala ko ang mga barya mo. Nasa garapon sila sa mesa ko.”
Narinig ko siyang huminga nang maluwag. “Mama, pwede po ba kitang tawagan ulit minsan?”
“Oo, anak. Kapag gusto mong tumawag, tumawag ka. Pero huwag kang kukuha ng cellphone ni Papa nang patago, ha. Sabihin mo sa kanya na gusto mo akong kausapin.”
Pagkatapos ng tawag, nakaupo lang ako sa sahig nang matagal. Masakit, pero mas malinaw na sa akin ngayon. Hindi ako iniwan ni Enzo dahil ayaw niya sa akin. Iniwan ko siya dahil kailangan kong ipakita sa kanya na ang isang ina ay hindi dapat tinatapakan.
Kinabukasan, hindi ako mapakali. Habang nagtuturo ako, napansin ni Zoe na tahimik ako.
“Teacher Grace, may problema po ba kayo?” Tanong niya.
Umiling ako at ngumiti. “May iniisip lang si Teacher. Pero kaya ko ito.”
Noong hapon, dumating si Carlo sa center. Hindi siya tulad ng dati na mayabang at kalmado. Magulo ang buhok niya. Hindi siya nakapag-ahit. Hawak niya ang kamay ni Enzo nang mahigpit, na parang natatakot na mawala siya.
“Grace, kailangan kitang makausap,” sabi niya.
Tumingin ako sa paligid. Maraming bata. Maraming teacher. “Dito tayo sa labas, Carlo. Huwag dito sa harap ng mga bata.”
Sa labas ng center, sa may maliit na garden, humarap siya sa akin.
“Gusto ni Enzo na makita ka. Hindi siya natutulog nang maayos. Hindi siya kumakain. Sabi ni Trisha, normal lang daw iyan. Pero hindi ako naniniwala.”
“Carlo, hindi ako umalis para parusahan si Enzo. Umalis ako kasi hindi mo ako kayang ipaglaban. Noong sinabi ni Trisha kay Enzo na paalisin ako, nasaan ka? Noong tinuruan niya si Enzo na tawagin siyang mama, bakit hinayaan mo?”
Natahimik siya. Alam kong tumama ako.
“Akala ko, kung hahayaan ko lang, magiging maayos din,” sabi niya, mahina. “Akala ko, sanayan lang. Sabi ko sa iyo, hindi kita ayaw, nasanay lang ako na nandito ka. Akala ko sapat na iyon.”
“Carlo, ang sanay ay hindi pagmamahal. Ang sanay ay parang lumang sapatos na ayaw mong itapon kahit masakit na sa paa mo. Hindi ako sapatos. Tao ako.”
Nakita ko ang pag-iba ng mukha niya. Hindi galit. Parang ngayon lang niya narinig ang sarili niya mula sa bibig ng iba.
“Babalik ka ba kung sabihin kong magbabago ako?” Tanong niya.
Umiling ako. “Hindi mo ako pwedeng paalisin tapos tawagin kapag kailangan mo ako. Hindi ako emergency contact. Ako ang mama ni Enzo, pero hindi ako pwedeng bumalik sa bahay kung saan ang tingin sa akin ay parang katulong na pwedeng palitan ni Trisha.”
Doon dumating si Trisha. Naka-dress siya na parang magpapa-picture, hindi parang susundo ng bata. Nakita niya kami at agad siyang lumapit, hinila si Enzo palayo sa akin.
“Carlo, bakit mo siya dinala dito? Hindi ba sinabi ko sa iyo, huwag mo nang guluhin ang babaeng iyan? Paalis na tayo. Baka kung ano pa ang sabihin niya kay Enzo.”
Tiningnan ko si Trisha nang diretso. Hindi ako sumigaw. Hindi ako nagmura.
“Trisha, hindi ako nanggugulo. Anak ko si Enzo. Tinawagan niya ako kagabi. Sinabi niya sa akin na ikaw ang nagturo sa kanya na sabihin na huwag na akong bumalik.”
Namula si Trisha. “Bata lang iyan! Hindi mo alam ang sinasabi niya!”
“Bata nga siya,” sagot ko. “Kaya nga hindi niya kayang mag-imbento ng ganoon kung hindi mo itinuro. Anim na taon pa lang siya. Hindi niya alam ang salitang ‘tuluyan’ kung hindi mo sinabi sa kanya.”
Nakita ko kung paano nagbago ang mukha ni Carlo. Tumingin siya kay Trisha, pagkatapos kay Enzo.
“Enzo, totoo ba ang sinabi ni Mama mo?” Tanong ni Carlo, dahan-dahan.
Yumuko si Enzo. Nanginginig ang labi niya. “Opo, Papa. Sabi ni Tita Trisha, kapag sinabi ko iyon, ikaw daw po ay matutuwa at hindi na kayo mag-aaway.”
Doon natahimik si Carlo. Parang may gumuho sa loob niya.
Hindi ako natuwa sa nakita ko. Masakit pa rin. Kahit na napatunayan ko na hindi ako ang may kasalanan, hindi pa rin madaling makita ang anak mo na ginamit ng iba.
Pag-alis nina Carlo, lumapit si Miguel sa akin. Nasa may pinto pala siya at narinig niya ang lahat. Hindi siya nagsalita agad. Binigyan niya ako ng tubig.
“Pasensya ka na,” sabi niya. “Noon, inasar kita. Sabi ko mahina ka. Mali ako. Hindi ka mahina. Nagtiis ka lang nang matagal sa maling tao.”
Tiningnan ko siya. Sa unang pagkakataon, hindi ko siya nakita bilang kalaban ni Carlo. Nakita ko siya bilang isang tao na nagkakamali rin at marunong umamin.
“Salamat,” sabi ko. “Pero hindi ko kailangan ng kakampi. Kailangan ko lang ng trabaho at ng kapayapaan.”
“Alam ko,” sagot niya. “Kaya hindi kita aalukin ng kahit ano. Gusto ko lang sabihin na kung may manggulo sa iyo dito sa center, ako ang bahala. Hindi kita patatanggalin.”
Kinagabihan, bumalik ako sa apartment ko. Tahimik pa rin. Pero iba na ang pakiramdam. Hindi na ako yung babaeng naghihintay na tawagan ni Carlo. Hindi na ako yung babaeng natatakot kay Trisha.
Gumawa ako ng isang maliit pero mahalagang desisyon. Hindi ko iba-block si Carlo. Hindi ko rin siya hihintayin. Iiwan kong bukas ang linya ko para kay Enzo, pero ang usapan namin ay tungkol lang kay Enzo. Hindi ako babalik sa Dasmariñas Village. Hindi ako makikipagbalikan. At hindi ako aalis sa center kahit ano pa ang sabihin ni Trisha.
Isinulat ko iyon sa isang maliit na papel at idinikit sa salamin ko. Para kapag nanghina ako, mababasa ko.
Sa mga sumunod na araw, napansin ko na mas dumadalas ang pagdating ni Miguel. Hindi siya nambobola. Dinadala niya si Zoe, naghihintay sa labas, at minsan ay tumutulong magbuhat ng mga gamit sa classroom. Hindi siya nagtatanong ng personal. Hindi siya nagmamadali.
Isang hapon, habang naglilinis ako, lumapit si Zoe at bumulong, “Teacher Grace, sabi ni Tito Miguel, magaling daw po kayo. Sabi niya, sana daw po ay hindi kayo umalis dito.”
Nagulat ako. Hindi ko alam kung anong isasagot. Ngumiti lang ako at ginulo ang buhok niya.
“Teacher Grace, mag-e-exhibit po ba tayo ng mga drawing?” Tanong niya.
“Oo, sa susunod na linggo,” sagot ko. “At gusto kong ikaw ang isa sa magpapakita ng gawa mo.”
Tumango siya, at sa unang pagkakataon, nakita ko siyang tunay na ngumiti.
Pero bago matapos ang linggong iyon, bumalik si Carlo at si Trisha. Hindi sila dumating para makipag-ayos. Dumating sila na parang may plano. At narinig ko si Trisha na nagsabi kay Carlo, “Kailangan na nating tapusin ito. Sa harap ng lahat, para malaman niya na wala na siyang babalikan.”
Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖
Bahagi 4
Humarap ako sa dati kong kinakasama at sa kabit niya, at sa wakas ay pinili ko ang sarili ko at ang bagong buhay na para sa akin
Araw ng exhibit sa center sa BGC. Maaga akong dumating para ayusin ang mga drawing ng mga bata sa dingding. Ang bawat bata ay may isang drawing na nakasabit, may pangalan nila sa ilalim. Ang drawing ni Zoe ay isang babae na nakangiti, mag-isa, pero may mga bulaklak sa paligid. Alam ko kung sino iyon.
Ang drawing ni Enzo, wala pa. Hindi ko alam kung darating siya. Hindi ako umasa. Natuto na akong hindi umasa para hindi ako masaktan nang sobra.
Bandang alas-diyes ng umaga, dumami na ang mga magulang at mga bata. Maingay, masaya, amoy pintura at bagong papel. Naglalakad ako sa pagitan ng mga drawing, bumabati sa mga magulang, nagpapasalamat sa mga teacher. Sa unang pagkakataon, naramdaman ko na may lugar ako na hindi ko kailangang ipaglaban.
Pagkatapos, dumating sila.
Si Carlo, naka-polo na parang galing sa opisina. Si Trisha, naka-puting dress na parang siya ang bida. At si Enzo, hawak ang kamay ni Carlo, nakayuko, ayaw tumingin sa akin.
Naramdaman ko agad ang pag-iba ng hangin. Tumahimik ang ilang teacher. Tumingin ang mga magulang. Alam nilang may mangyayari.
Lumapit si Trisha sa akin, nakangiti pero malamig ang mga mata.
“Grace, ang ganda naman ng exhibit mo. Nakakaawa lang, kasi kahit anong ganda ng drawing mo, hindi mo pa rin maibabalik ang pamilya mo.”
Hindi ako sumagot agad. Tiningnan ko si Enzo. Gusto kong lumapit at yakapin siya, pero pinigilan ko ang sarili ko. Ayokong gamitin ang anak ko sa harap ng maraming tao.
“Trisha, hindi ito ang lugar para diyan,” sabi ko, mahinahon. “Mga bata ang nandito. Kung may gusto kang sabihin, pag-usapan natin nang maayos, hindi sa harap nila.”
Tumawa siya nang malakas. “Ay, ngayon maayos ka nang makipag-usap? Noong nasa bahay ka ni Carlo, hindi ka man lang makapagsalita. Tahimik ka lang habang kami ay magkasama. Ano, ngayon matapang ka na kasi may bago kang kakampi? Si Miguel?”
Doon ako tumingin kay Miguel. Nasa may pinto siya, kasama si Zoe. Hindi siya lumapit agad. Nakikinig lang siya, pero halata sa mukha niya na handa siyang tumulong kung kailanganin ko.
“Trisha, hindi ko kailangan ng kakampi para magsalita ng totoo,” sabi ko. “Umalis ako sa bahay ni Carlo dahil hindi na ako ginagalang doon. Hindi ako umalis dahil mahina ako. Umalis ako dahil sa wakas ay naintindihan ko na ang pagmamahal ay hindi pagtitiis.”
Lumapit si Carlo. “Grace, hindi kami pumunta dito para makipag-away. Gusto lang ni Trisha na linawin na si Enzo ay sa akin. Na ikaw, wala kang karapatan na—”
Pinutol ko siya. Hindi dahil bastos ako, pero dahil kailangan ko nang tapusin ang takot ko.
“Carlo, alam ko. Hindi kami kasal. Alam ko na sa papel, ikaw ang may mas maraming karapatan. Pero hindi mo pwedeng gamitin iyon para takutin ako. Hindi ako humihingi ng bahay mo sa Dasmariñas Village. Hindi ako humihingi ng pera mo. Hindi ako humihingi ng kahit ano mula sa iyo maliban sa isang bagay: huwag mong hayaang turuan si Enzo na itulak palayo ang mama niya.”
Natahimik si Carlo. Tumingin siya kay Enzo.
“At ikaw, Trisha,” patuloy ko, “hindi kita kalaban dahil sa selos. Kalaban kita dahil ginamit mo ang isang anim na taong gulang na bata para makuha ang gusto mo. Sinabi mo sa kanya na kapag pinaalis niya ako, ikaw ang magiging mama niya. Ano ang naramdaman ni Enzo noong gabing iyon? Natakot siya. Hindi siya makatulog. Tumawag siya sa akin nang patago dahil hindi niya alam kung sino ang kakampi niya.”
Namula si Trisha. “Sinungaling ka! Bata lang siya! Hindi mo pwedeng paniwalaan ang bata!”
“Bata nga siya,” sagot ko. “Kaya nga totoo ang sinasabi niya. Hindi niya kayang mag-imbento ng ganoon. Ikaw ang nagturo sa kanya. At ngayon, naririnig ka niya. Gusto mo ba na marinig ni Enzo kung paano mo siya tinatawag na sinungaling?”
Doon, biglang nagsalita si Enzo. Maliit ang boses niya, pero narinig ng lahat.
“Tita Trisha, huwag mo po akong sigawan. Hindi po ako nagsisinungaling. Sinabi mo po talaga sa akin iyon. Sabi mo po, kapag umalis si Mama, ikaw na ang mama ko at hindi ka na aalis. Pero umalis pa rin si Mama at hindi ka pa rin mama ko. Hindi ka po marunong magluto tulad ni Mama. Hindi mo po ako tinatanong kung okay lang ako.”
Natahimik ang buong center. Kahit ang mga bata, tumigil sa paglalaro.
Tumingin si Carlo kay Trisha, at sa unang pagkakataon, nakita ko ang pagdududa sa mga mata niya. Hindi pagdududa sa akin. Pagdududa sa kanya.
“Trisha, totoo ba ito?” Tanong ni Carlo, mababa ang boses pero nanginginig. “Sinabi mo ba talaga kay Enzo iyon? Akala ko, kusa siyang nagsabi na ayaw na niya kay Grace.”
Hindi nakasagot si Trisha. Nag-iba ang mukha niya. Mula sa matapang, naging defensive.
“Carlo, huwag kang maniwala sa bata. At saka, ginawa ko lang iyon kasi mahal kita! Gusto ko lang na tayo na ang maging pamilya! Ikaw naman kasi, hindi mo ako maipagtanggol kay Grace. Lagi mo siyang binabanggit. Lagi mong sinasabi na nasanay ka sa kanya. Paano naman ako?”
Doon lumabas ang totoo. Hindi pagmamahal ang habol ni Trisha. Gusto niya ng posisyon. Gusto niya ng pangalan. Gusto niya na siya ang maging misis sa bahay na iyon, kahit pa kailangan niyang apakan ang isang bata para makuha iyon.
“Trisha, hindi mo ako mahal,” sabi ni Carlo, dahan-dahan. “Mahal mo ang ideya na maging misis ko. Pero hindi mo mahal si Enzo. Kung mahal mo siya, hindi mo siya tuturuan na itulak ang mama niya.”
Napaiyak si Trisha, pero hindi luha ng pagsisisi. Luha ng galit dahil nabisto siya.
“Fine! Kung ganyan, aalis na ako! Pero tandaan mo, Carlo, ikaw ang nagsabi na hindi mo gusto si Grace! Ikaw ang nagsabi na hindi mo siya pakakasalan! Huwag mo akong sisihin!”
At doon, sa harap ng lahat, umalis si Trisha. Walang sumunod sa kanya. Walang humabol. Kahit si Carlo, hindi siya hinabol.
Pagkaalis ni Trisha, lumapit si Carlo sa akin. Hindi siya mayabang. Hindi siya galit. Pagod siya.
“Grace, patawad,” sabi niya. “Patawad kasi hinayaan kitang masaktan. Patawad kasi ginamit ko ang salitang ‘nasanay’ para takpan ang duwag ko. Hindi kita kayang ipaglaban noon kasi natakot ako na kung aaminin kong mahalaga ka, kailangan kong magbago. At hindi ako nagbago.”
Tiningnan ko siya. Sa wakas, narinig ko ang totoo. Hindi na ako naghahanap ng sorry niya, pero masakit pa rin na marinig na totoo pala na duwag siya.
“Carlo, tinatanggap ko ang sorry mo,” sabi ko. “Pero hindi ibig sabihin noon ay babalik ako. Ang sorry ay hindi bahay. Ang sorry ay hindi respeto. Ang sorry ay simula lang. At ang simula ko ay dito, hindi sa bahay mo.”
Tumango siya. “Naiintindihan ko. Hindi ako nandito para pabalikin ka. Nandito ako para kay Enzo. Gusto niyang ipakita sa iyo ang drawing niya.”
Doon, dahan-dahang inilabas ni Enzo ang isang nakatuping papel mula sa bag niya. Binigay niya sa akin, nanginginig ang kamay.
Binuksan ko. Isang drawing ng isang bahay na maliit. Sa harap ng bahay, may isang babae na may hawak na paintbrush. Sa tabi niya, may isang maliit na bata na may hawak na alkansya. Sa itaas, may araw at may mga bulaklak. Sa ilalim, may sulat na hindi pa masyadong tuwid: “Mama Grace, miss na kita. Pwede po ba kitang bisitahin sa exhibit?”
Naiyak ako. Hindi ko na pinigilan. Lumuhod ako para pantay kami ni Enzo at niyakap ko siya nang mahigpit.
“Anak, oo. Pwede mo akong bisitahin. Kahit kailan. Hindi kita iiwan. Hindi ko sinabi na hindi na ako mama mo dahil hindi kita mahal. Sinabi ko iyon kasi nasaktan ako. Pero ngayon, naiintindihan ko na. Ikaw ay bata pa. At mahal na mahal kita.”
Umiyak din si Enzo. “Mama, sorry po. Hindi na po ako magpapaniwala kay Tita Trisha. Pangako po, hindi na po ako magsasabi na ayaw ko sa iyo.”
“Okay lang, anak. Hindi ka nag-iisa. Nandito si Mama. At nandito si Papa mo. Magkaiba kami ng bahay ni Papa mo ngayon, pero pareho ka naming mahal.”
Tumingin ako kay Carlo. Tumango siya. “Grace, hindi kita pipilitin. Kung gusto ni Enzo na bumisita sa iyo dito sa center o sa apartment mo, ihahatid ko siya. Hindi ko siya pipigilan. At hindi ko na hahayaang may magturo sa kanya ng masama laban sa iyo.”
Doon ko naramdaman na sa wakas ay natapos na ang pinakamabigat na bahagi. Hindi na ako kailangang matakot na mawala si Enzo nang tuluyan. Hindi na ako kailangang magmakaawa para lang marinig.
Pagkatapos ng eksena, lumapit si Miguel sa akin. Hindi siya nagmadali. Binigyan niya ako ng panyo.
“Okay ka lang ba?” Tanong niya.
Tumango ako, pinunasan ang luha ko. “Okay lang ako. Sa unang pagkakataon, okay talaga ako.”
“Grace,” sabi niya, mahina, “alam ko na marami kang pinagdaanan. Hindi ako mag-aalok ng kahit ano na hindi mo hinihingi. Pero kung gusto mo, pagkatapos ng exhibit, pwede ba kitang yayain magkape? Walang pressure. Usap lang. Gusto ko lang makilala ang Grace na hindi kailangang magtiis.”
Ngumiti ako. Hindi ito ngiti ng babaeng naghahanap ng magliligtas sa kanya. Ngiti ito ng babaeng alam na niya ang halaga niya.
“Sige, Miguel. Magkape tayo. Pero ako ang magbabayad ng sa akin. Kaya ko na ngayon.”
Tumawa siya. “Sige. Ikaw ang bahala.”
Sa hapon, natapos ang exhibit nang maayos. Maraming magulang ang lumapit at nagpasalamat. Maraming bata ang masaya. Si Zoe, nanalo ng maliit na award para sa drawing niya. Tumakbo siya sa akin at niyakap ako.
“Teacher Grace, ang galing niyo po!” Sabi niya.
“Magaling ka rin, Zoe,” sagot ko. “Ikaw ang gumuhit niyan, hindi ako.”
Nang paalis na ang lahat, naiwan kami ni Enzo at ni Carlo sa may garden ng center. Hawak ni Enzo ang kamay ko, ayaw pa ring bumitaw.
“Mama, sa susunod, pwede po ba akong mag-drawing ulit dito? Gusto ko po na ikaw ang teacher ko.”
“Oo, anak. Basta magpaalam ka kay Papa. At basta dito ka lang magdo-drawing, hindi sa bahay ni Mama para lang takasan si Papa, ha. Kailangan mo pa rin si Papa.”
Tumawa si Carlo nang mahina. “Grace, salamat. Hindi ko alam kung paano kita pasasalamatan sa pagpapalaki kay Enzo nang mabuti kahit na hindi ako naging mabuting kinakasama.”
“Carlo, hindi mo kailangang magpasalamat,” sabi ko. “Ginawa ko iyon kasi mama ako. At kahit hindi na tayo magkasama, mananatili akong mama niya. Iyon ang hindi mababago ni Trisha o ng kahit sino.”
Nang sumakay na sila sa kotse, kumaway si Enzo sa akin mula sa bintana. Kumaway din ako. Hindi na ako umiyak. Hindi na ako nakaramdam ng pagkaawa sa sarili. Naramdaman ko ang kapayapaan.
Kinagabihan, bumalik ako sa apartment ko. Nilagay ko ang drawing ni Enzo sa tabi ng garapon na may ₱412 na barya. Magkatabi sila ngayon. Ang nakaraan at ang kasalukuyan. Ang sakit at ang pag-asa.
Binuksan ko ang bintana. Malamig ang hangin, pero hindi na ito tulad ng hangin noong umalis ako sa Dasmariñas Village. Noon, malamig at mag-isa ako. Ngayon, malamig pa rin, pero alam ko na may bukas na naghihintay sa akin.
Nag-text si Miguel: “Nasa baba lang ako ng kapehan sa BGC, kung gusto mo pa rin. Walang pressure.”
Nag-reply ako: “Papunta na ako. Limang minuto.”
Nag-ayos ako ng kaunti, kinuha ang bag ko, at lumabas. Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi ako nagmamadali dahil sa takot na maiwan. Nagmamadali ako dahil may gusto akong puntahan.
At habang naglalakad ako papunta sa kapehan, naisip ko ang lahat ng pinagdaanan ko. Ang babaeng umalis na may maleta at mga barya sa kamay ay hindi na ako. Ang babaeng ito ngayon ay may trabaho, may sariling bahay, may anak na mahal siya, at may puso na handa nang magmahal ulit nang hindi nawawala ang sarili.
At sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, natulog ako nang mahimbing nang gabing iyon, alam kong bukas ay akin na, at hindi na ako kailangang matakot na mawala ulit.
Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨
