Limang taon akong naghintay na tawagin akong misis, pero sa drawer niya, ang marriage application ay hindi pala para sa akin.

Bahagi 3
Akala ko kaya ko pang manahimik, pero nang aminin ni Miguel na gusto niya kaming dalawa ni Sofia, doon ako tuluyang nagising.

Kinabukasan, maaga akong nagising sa condo namin sa BGC. Hindi ako nagluto ng lugaw. Nagkape lang ako para sa sarili ko at umupo sa harap ng bintana. Tahimik ang buong unit. Ang maleta ko ay nasa gilid pa rin, sarado pero handa na.

Nakita ko ang main bank card ni Miguel sa mesa. Katabi nito ang kopya ng marriage application na iniwan ni Sofia. Hindi ko iyon ginalaw kagabi. Gusto kong makita ito sa umaga na may malinaw na isip.

Limang taon kong hawak ang card na iyon. Ako ang nagbabayad ng mga bayarin sa bahay. Ako ang nag-aayos ng mga gamit niya. Ako ang nag-iisip kung ano ang kakainin niya para hindi sumakit ang sikmura niya. Akala ko, iyon ang ibig sabihin ng pagiging misis. Akala ko, kapag inalagaan ko siya nang buong puso, balang araw ay pipiliin niya rin ako nang buo.

Nagpunta ako sa studio ko sa Makati nang mas maaga kaysa dati. Gusto kong magtrabaho. Gusto kong hawakan ang tela. Gusto kong gupitin at tahiin ang isang bagay na akin lang. Pero nanginginig pa rin ang mga kamay ko habang binubuksan ko ang pinto.

Umupo ako sa harap ng mesa ko. Nandoon pa rin ang mga sketch na iniwan ko. May isang gown na ginagawa ako para sa isang customer. Hindi ito wedding gown. Isang simpleng gown para sa isang event. Hinawakan ko ang tela at huminga ako nang malalim. Ito ang buhay na binuo ko nang mag-isa. Hindi ito galing kay Miguel. Hindi ito utang ko sa kanya.

Biglang tumunog ang cellphone ko. Si Miguel iyon. Hindi ko sinagot. Tumawag ulit siya. Hindi ko pa rin sinagot. Pagkatapos ay nag-text siya. Sabi niya, uuwi ba ako nang maaga. Sabi niya, sumasakit daw ang sikmura niya. Sabi niya, gusto niya ng lugaw.

Dati, sapat na ang text na iyon para tumakbo ako pauwi. Dati, iiwan ko ang lahat para magpakulo ng lugaw sa loob ng dalawang oras. Dati, iisipin ko na kailangan niya ako. Ngayon, binasa ko lang ang text niya at inilagay ko ang cellphone ko nang nakaharap sa mesa.

Hindi nagtagal, dumating siya sa studio. Hindi siya kumatok. Pumasok siya na parang sa kanya pa rin ang lahat ng lugar na pinupuntahan ko. Nakasuot siya ng simpleng polo at maong. Pagod ang mukha niya. Pero iba na ang tingin ko sa kanya ngayon. Hindi na ako nakakakita ng isang lalaking kailangan kong iligtas.

“Liza,” sabi niya. “Bakit hindi mo sinasagot ang tawag ko?”

Tumingin ako sa kanya. “Nasa trabaho ako.”

Lumapit siya. “Nagtatampo ka ba? Dahil ba sa narinig mo kahapon?”

Doon ako natigilan. Ibig sabihin, alam niya na may narinig ako. Ibig sabihin, hindi siya sigurado kung gaano karami ang alam ko. Ibig sabihin, buong gabing nag-isip siya kung ano ang sasabihin sa akin.

“Ano ang narinig ko?” tanong ko.

Huminga siya nang malalim. Umupo siya sa upuan sa harap ko. “Alam kong narinig mo ang usapan namin ng mga kasamahan ko. Liza, hindi ganoon ang ibig kong sabihin.”

“Alin ang hindi mo ibig sabihin?” tanong ko. “Na hindi ako ang gusto mong pakasalan? Na gusto mo si Sofia? O na gusto mo kaming dalawa?”

Tumahimik siya. Sa unang pagkakataon sa limang taon, nakita ko siyang hindi makahanap ng salita. Ang lalaking laging kalmado at laging may sagot, ngayon ay parang isang batang nahuli.

“Liza, mahal kita,” sabi niya sa huli. “Alam mo iyan.”

“Kung mahal mo ako, bakit ang pangalan ni Sofia ang nasa marriage application?” tanong ko. “Bakit ang supplementary card mo ay nasa kanya? Bakit ako ang nag-aalaga sa iyo sa loob ng limang taon, pero siya ang magiging misis mo sa papel?”

Sinabi niya na may pressure daw sa pamilya ni Sofia. Sinabi niya na kailangan daw niya ng kasal para sa trabaho niya. Sinabi niya na mas madali raw kung si Sofia ang pakakasalan niya sa papel, dahil si Sofia raw ay may koneksyon at may ayos na buhay. Sinabi niya na ako raw ang tunay niyang tahanan.

“Isipin mo,” sabi niya. “Si Sofia ang sa papel. Ikaw ang sa puso. Ikaw ang uuwiin ko. Ikaw ang aalagaan ko. Walang magbabago sa atin.”

Tinitigan ko siya. Gusto kong matawa. Gusto kong umiyak. Gusto kong sumigaw. Pero pinili kong magsalita nang dahan-dahan.

“Miguel, hindi ako gamit na puwede mong itago sa condo habang may iba kang pinapakasalang babae. Hindi ako reserba. Hindi ako plan B.”

Sinabi niya na hindi raw niya ako ginagawang reserba. Sinabi niya na ako raw ang una. Sinabi niya na kung iiwan ko siya, sino ang mag-aalaga sa kanya kapag sumasakit ang sikmura niya. Sinabi niya na walang ibang nakakaintindi sa kanya tulad ko.

Doon ako mas nasaktan. Hindi dahil sinabi niyang kailangan niya ako. Kundi dahil ang pagkakaintindi niya sa pagmamahal ay pag-aalaga lang. Hindi niya ako nakita bilang kapantay. Nakita niya ako bilang isang taong laging nandoon, laging naghihintay, laging nagpapakulo ng lugaw.

Naalala ko ang sinabi niya sa mga kasamahan niya. “Kahit hindi ko siya pakasalan, hindi siya aalis.” Sa loob ng limang taon, iyon pala ang tingin niya sa akin. Hindi niya ako minahal bilang isang babaeng may pangarap at may dignidad. Minahal niya ang ginhawa na ibinibigay ko sa kanya.

“Sinabi mo na hindi madaling suyuin si Sofia,” sabi ko. “Sinabi mo na hindi siya madaling lokohin tulad ko. Miguel, alam mo ba kung gaano kasakit marinig iyon mula sa lalaking pinagsilbihan ko ng limang taon?”

Yumuko siya. “Liza, lasing lang ako noon. Nagbibiro lang kami.”

“Hindi biro ang magpasa ng marriage application,” sabi ko. “Hindi biro ang magbigay ng supplementary card sa ibang babae. Hindi biro ang sabihin sa mga kasamahan mo na gusto mo kaming dalawa.”

Sa sandaling iyon, dumating si Sofia sa studio. Hindi siya kumatok. Pumasok siya na parang siya na ang may-ari. Nakasuot siya ng puting dress. Hawak niya ang cellphone niya. Tumingin siya sa akin at kay Miguel na parang may karapatan siyang magtanong.

“Miguel, nandito ka pala,” sabi niya. “Akala ko mag-uusap tayo tungkol sa gown.”

Tumingin siya sa akin. “Liza, naisip mo na ba? ₱80,000. Gagawin mo ba ang gown ko? Gusto ko ng gown na magpapakita na ako ang pinili niya.”

Hindi ako sumagot agad. Tiningnan ko si Miguel. Tiningnan ko si Sofia. Nakita ko ang dalawang taong nag-aakalang ako ang mag-aadjust. Nakita ko ang dalawang taong nag-aakalang ako ang magpapakumbaba tulad ng dati.

“Sofia,” sabi ko. “Bakit mo ako pinipilit na gumawa ng gown para sa kasal ninyo? Alam mong limang taon kaming magkasama ni Miguel. Alam mong ako ang kasama niya sa condo sa BGC. Alam mong ako ang nag-aalaga sa kanya. Bakit mo pa kailangang ipakita sa akin ang application?”

Ngumiti si Sofia. “Dahil gusto kong malaman mo kung nasaan ka. Hindi ikaw ang pakakasalan niya. Ako. At kung matalino ka, tatanggapin mo na lang. Hindi ka naman niya iiwan. Sabi niya, ikaw ang mag-aalaga sa kanya sa bahay. Ako ang magiging misis niya sa labas.”

Doon ko tuluyang naintindihan ang buong plano. Hindi lang si Miguel ang may gusto ng dalawang babae. Sinabi rin niya ito kay Sofia. At pumayag si Sofia, basta siya ang legal. Basta siya ang may titulo. Basta siya ang makikita ng lahat.

Nanginginig ang kamay ko pero hindi ako umiyak. Tumayo ako. Kinuha ko ang kopya ng application mula sa drawer ko. Inilagay ko ito sa mesa sa harap nilang dalawa.

“Alam ninyo ba kung ano ang pinakamasakit?” sabi ko. “Hindi ang hindi ako pinili. Ang pinakamasakit ay ang akala ninyong papayag ako. Ang akala ninyong wala akong pagpipilian.”

Sinabi ni Miguel na mahal niya ako. Sinabi ni Sofia na hindi ko siya kayang talunin. Sinabi ni Miguel na huwag ko raw sirain ang lahat dahil lang sa isang papel. Sinabi ni Sofia na kung hindi ko gagawin ang gown, hahanap siya ng ibang designer at sisiraan niya ang studio ko.

Tiningnan ko ang studio ko. Limang taon kong binuo ito. Mula sa maliit na mesa hanggang sa may mga customer na nagtitiwala sa akin. Hindi ito binuo ni Miguel. Hindi ito binuo ni Sofia. Akin ito. Bawat tahi, bawat sketch, bawat puyat, akin.

“Sofia, hindi ko gagawin ang gown mo,” sabi ko. “Hindi dahil hindi ako marunong. Hindi dahil inggit ako. Kundi dahil hindi ko gagamitin ang trabaho ko para gawing maganda ang isang kasinungalingan.”

Namula ang mukha ni Sofia. “Mayabang ka! Akala mo kung sino ka? Si Miguel ang magpapakasal sa akin. Ikaw, ano ka? Wala kang titulo. Wala kang pangalan sa papel.”

“Tama ka,” sabi ko. “Wala akong titulo. Pero mayroon akong sarili. Mayroon akong studio. Mayroon akong dignidad. At hindi ko kailangang makiusap para sa isang papel na hindi naman pala para sa akin.”

Sinubukan ni Miguel na hawakan ang kamay ko. “Liza, umuwi na tayo. Pag-usapan natin ito sa condo. Huwag dito.”

Umiling ako. “Hindi na ako uuwi doon bilang taga-alaga mo, Miguel. Kung uuwi ako, para kunin ang mga gamit ko.”

Nanlaki ang mga mata niya. “Ano ang ibig mong sabihin?”

“Ibig kong sabihin, tapos na ako sa pagiging babaeng laging naghihintay,” sabi ko. “Limang taon akong naghintay ng isang papel. Limang taon akong nagpakulo ng lugaw. Limang taon akong nagparaya. Ngayon, ako naman ang pipili.”

Pagkatapos nilang umalis, mag-isa akong naupo sa studio. Tahimik. Walang iyak. Walang sigaw. Pero mabigat ang dibdib ko. Para akong pagod na pagod matapos magbuhat ng isang napakabigat na bagay sa loob ng limang taon.

Naalala ko ang mga kasamahan ni Miguel. Naalala ko kung paano nila ako tinawag na hipag. Naalala ko kung paano nila ako kinaawaan. Alam pala nila ang lahat. Alam nilang may ibang babae. Alam nilang may application. Pero pinili nilang manahimik dahil kasamahan nila si Miguel.

Hindi ako galit sa kanila. Pagod lang ako. Pagod na pagod na ako sa mga taong nakakita ng sakit ko at piniling walang sabihin.

Kinagabihan, bumalik ako sa condo. Hindi para magluto. Hindi para mag-ayos ng gamit ni Miguel. Bumalik ako para kunin ang natitira kong gamit. Ang mga libro ko. Ang mga sketch ko. Ang certificate ko. Ang maleta ko na naka-impake na.

Nandoon si Miguel. Nakaupo siya sa sofa. Hawak niya ang cellphone niya. Pagpasok ko, tumayo siya agad.

“Liza, nagugutom ako. Hindi ako nakakain ng maayos. Sumasakit ang sikmura ko,” sabi niya.

Tiningnan ko siya. Dati, ang mga salitang iyon ay sapat na para kalimutan ko ang lahat. Dati, magpapakulo agad ako ng lugaw. Dati, uupo ako sa tabi niya hanggang makatulog siya.

Pero ngayon, iba na.

“Miguel, may gamot ka sa kusina. May maligamgam na tubig sa thermos. Alam mo kung nasaan. Limang taon mo akong pinanood na gawin iyon. Kaya mo na iyon nang mag-isa.”

Tahimik siya. Hindi siya sanay na hindi ako agad lumapit. Hindi siya sanay na hindi ako agad nag-aalaga.

Kinuha ko ang main bank card niya mula sa bag ko. Inilagay ko ito sa mesa. Katabi nito ang supplementary card na iniwan ni Sofia sa studio. Dalawang card. Dalawang buhay na gusto niyang pagsabayin.

“Ibinabalik ko na ito,” sabi ko. “Hindi ko na hahawakan ang pera mo. Hindi ko na aayusin ang buhay mo. Hindi ko na magiging taga-alaga mo.”

“Pero Liza, paano ang condo? Paano ang mga bayarin?” tanong niya.

“Ang condo ay sa iyo. Ang mga bayarin ay sa iyo. Ang buhay mo ay sa iyo,” sabi ko. “Ang sa akin ay ang studio ko, ang mga gamit ko, at ang sarili kong ipon na ₱300,000 na hindi ko ginalaw para sa atin. Iyon ang gagamitin ko para magsimula ulit.”

Nakita ko ang gulat sa mukha niya. Akala niya, wala akong ipon. Akala niya, wala akong pupuntahan. Akala niya, dahil inalagaan ko siya, wala na akong ibang buhay.

“May sarili akong account,” sabi ko. “Hindi ko iyon sinabi sa iyo dahil hindi mo naman tinatanong. Abala ka sa pag-aalaga sa sarili mong plano.”

Sinabi niya na hindi ko raw siya puwedeng iwan. Sinabi niya na limang taon kami. Sinabi niya na walang ibang makakaintindi sa kanya. Sinabi niya na si Sofia ay iba, pero ako ang mahal niya.

“Miguel,” sabi ko. “Kung mahal mo ako, bakit mo ako ginawang opsyon? Kung mahal mo ako, bakit mo sinabi na hindi ako aalis kahit hindi mo ako pakasalan? Ang pagmamahal ay hindi pag-aari. Ang pagmamahal ay pagpili. At hindi mo ako pinili.”

Umupo siya. Sa unang pagkakataon, nakita ko siyang takot. Hindi takot na mawalan ng kasamahan. Takot na mawalan ng taong nag-aalaga sa kanya.

“Liza, bigyan mo ako ng oras. Aayusin ko ito,” sabi niya.

“Hindi na,” sabi ko. “Limang taon na ang binigay ko sa iyo. Ngayon, oras ko naman.”

Kinuha ko ang maleta ko. Kinuha ko ang bag ng mga sketch ko. Lumabas ako ng condo sa BGC na hindi lumingon. Hindi ako umiyak sa elevator. Hindi ako umiyak sa taxi. Umiyak lang ako nang makarating ako sa maliit na apartment na inupahan ko malapit sa studio sa Makati.

Maliit lang ang apartment. Isang kuwarto. Isang maliit na kusina. Isang bintana na tanaw ang kalsada ng Makati. Pero akin. Walang mag-uutos sa akin na magluto. Walang maghihintay na alagaan ko siya. Walang marriage application na hindi para sa akin.

Naupo ako sa sahig. Binuksan ko ang maleta ko. Inilabas ko ang certificate ko. Inilabas ko ang mga sketch ko. Inilabas ko ang isang lumang litrato naming dalawa na hindi ko na kailangan.

Sa sandaling iyon, gumawa ako ng isang maliit pero mahalagang desisyon. Hindi ako magpapadala sa galit. Hindi ako maghihiganti. Hindi ako gagawa ng eksena. Pero hindi na ako babalik. Hindi na ako gagawa ng gown para sa kasal nila. Hindi na ako magiging taga-alaga ng isang lalaking gusto ng dalawang babae.

Kinabukasan, magte-text si Miguel. Alam ko. Tatawag si Sofia. Alam ko. Pupunta sila sa studio. Alam ko. Pero sa unang pagkakataon, hindi ako natatakot. Dahil alam ko na kung sino ako nang wala sila.

Bago ako matulog, nag-text si Miguel. “Bukas, pupunta kami ni Sofia sa studio mo. Ayusin natin ito.”

Binasa ko ang text niya. Hindi ako sumagot. Inilagay ko ang cellphone ko sa mesa at pinatay ko ang ilaw. Bukas, haharapin ko sila. Pero hindi bilang isang babaeng nagmamakaawa. Haharapin ko sila bilang si Liza.

Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖

Bahagi 4
Hinarap ko si Miguel at Sofia sa harap mismo ng studio ko, binalik ko ang lahat, at sa wakas pinili ko na ang sarili ko.

Kinabukasan, maaga akong dumating sa studio ko sa Makati. Binuksan ko ang lahat ng ilaw. Inayos ko ang mga tela. Inayos ko ang mga sketch. Gusto kong makita ng lahat na ang studio na ito ay maayos, malinis, at akin.

Hindi ako nag-ayos para kay Miguel. Hindi ako nag-ayos para kay Sofia. Nag-ayos ako para sa sarili ko. Dahil ngayon, ako ang haharap. Hindi ang babaeng laging nag-aalaga. Hindi ang babaeng laging naghihintay. Ako, si Liza.

Alas diyes ng umaga, dumating sila. Nauna si Miguel. Kasunod niya si Sofia. Nakasuot si Sofia ng puting dress na parang siya na ang ikakasal ngayon. Nakasuot si Miguel ng polo na plantsado. Halatang naghanda sila para ipakita na sila ang magkasama at ako ang nasa labas.

Pumasok sila nang hindi kumakatok. Ganoon sila. Sanay silang pumasok sa buhay ko nang walang paalam.

“Liza,” sabi ni Miguel. “Mag-usap tayo nang maayos. Huwag mo nang patagalin ito.”

Umupo si Sofia sa upuan sa harap ng mesa ko. “Liza, napag-isipan mo na ba? Gagawin mo ba ang gown ko? ₱80,000. Doblehin ko pa kung gusto mo. Gusto ko lang na ikaw ang gumawa, para malaman ng lahat na tanggap mo na.”

Tiningnan ko silang dalawa. Ang lakas ng loob nila. Gusto nilang ako pa ang gumawa ng gown na magpapatunay na talo ako. Gusto nilang ako pa ang magtahi ng ebidensya na si Sofia ang pinili at ako ang naiwan.

“Hindi,” sabi ko. Malinaw. Walang galit. Walang panginginig.

Nagkatinginan sila. Hindi nila inaasahan na ganoon ako kalmado. Sanay sila na ako ang magpapakumbaba. Sanay sila na ako ang iiyak at magmamakaawa.

“Liza, huwag kang ganyan,” sabi ni Miguel. “Limang taon tayo. Hindi mo ba ako mahal?”

“Mahal kita noon,” sabi ko. “Pero ang pagmamahal ko ay hindi lisensya para gawin mo akong pangalawa.”

Sinabi ni Sofia na arte ko lang daw ito. Sinabi niya na nagseselos lang ako. Sinabi niya na kung talagang mahal ko si Miguel, hahayaan ko siyang pakasalan siya habang ako ang nasa bahay. Sinabi niya na ganoon daw ang ginagawa ng mga matalinong babae.

“Matatalino ba ang tawag mo sa babaeng pumapayag na lokohin?” tanong ko. “Sofia, ikaw ba ay matalino? O ikaw ay niloloko rin?”

Namula ang mukha ni Sofia. “Anong ibig mong sabihin?”

Tiningnan ko si Miguel. “Sabihin mo sa kanya, Miguel. Sabihin mo ang sinabi mo sa akin. Sabihin mo na gusto mo kaming dalawa. Sabihin mo na ako ang sa bahay at siya ang sa papel. Sabihin mo na hindi mo siya mahal tulad ng pagmamahal mo sa akin. Sabihin mo ang totoo.”

Tumahimik si Miguel. Tumingin siya sa akin. Tumingin siya kay Sofia. Kita ko ang takot sa mga mata niya. Hindi takot na mawalan kami. Takot na mabisto ang laro niya.

“Sofia, hindi ganoon iyon,” sabi ni Miguel. “Sinabi ko kay Liza na ikaw ang mahal ko. Sinabi ko na ikaw ang pakakasalan ko. Huwag kang maniwala sa kanya.”

Doon ako natawa. Hindi masayang tawa. Tawang pagod. Tawang isang babaeng sa wakas ay nakakita ng malinaw.

“Miguel, narinig ko ang lahat,” sabi ko. “Nasa labas ako ng pinto ng kuwarto ninyo sa Camp Aguinaldo. Narinig ko nang sabihin mo na hindi ako ang gusto mong pakasalan. Narinig ko nang sabihin mo na hindi ako aalis kahit hindi mo ako pakasalan. Narinig ko nang sabihin mo na gusto mo kaming dalawa.”

Nanigas si Sofia. “Miguel, totoo ba iyon? Sinabi mo ba na gusto mo kaming dalawa?”

Hindi sumagot si Miguel. Yumuko siya. Doon ko nakita ang totoo. Ang lalaking akala ko ay matapang, ang lalaking akala ko ay pinuno, ay hindi kayang manindigan sa harap ng dalawang babaeng niloko niya.

“Sinabi niya iyon,” sabi ko. “At sinabi rin niya na hindi ka madaling suyuin at hindi ka madaling lokohin tulad ko. Akala niya, mas mahirap kang hawakan kaya ikaw ang pakakasalan niya sa papel. Pero ako ang gusto niyang manatili sa condo para alagaan siya.”

Tumingin si Sofia kay Miguel. “Kaya pala gusto mong si Liza ang gumawa ng gown ko. Kaya pala gusto mong manatili siya. Hindi dahil mahal mo ako. Kundi dahil gusto mong may mag-aalaga pa rin sa iyo habang ako ang may titulo.”

“Miguel, sinungaling ka!” sigaw ni Sofia. “Akala ko ako ang pinili mo. Akala ko ako ang espesyal. Yun pala, ako rin ay ginagamit mo lang para sa papel. Ako rin ay isa lang sa dalawang babae na gusto mo.”

Sinubukan ni Miguel na hawakan ang kamay ni Sofia. “Sofia, makinig ka. Ikaw ang pakakasalan ko. Ikaw ang nasa application. Si Liza ay nakaraan na.”

“Talaga?” sabi ni Sofia. “Kung nakaraan na siya, bakit ka pa nagmamakaawa sa kanya na bumalik? Bakit ka pa nagte-text na sumasakit ang sikmura mo? Bakit hindi mo siya kayang iwan?”

Doon, sa harap ko, nag-away ang dalawang taong nagplano ng buhay ko. Si Miguel, na akala niya ay kaya niyang kontrolin ang lahat. Si Sofia, na akala niya ay siya ang panalo. Pareho silang natalo sa sarili nilang laro.

“Liza, sabihin mo sa kanya na hindi totoo,” sabi ni Miguel. “Sabihin mo na ako ang mahal mo. Sabihin mo na babalik ka.”

Umiling ako. “Hindi na ako magsisinungaling para sa iyo, Miguel. Limang taon akong nagsinungaling sa sarili ko na balang araw ay pipiliin mo ako. Ngayon, hindi na.”

Kinuha ko ang isang envelope mula sa drawer ko. Sa loob nito ay ang kopya ng marriage application na iniwan ni Sofia. Ang main bank card ni Miguel. Ang supplementary card na ibinigay niya kay Sofia. Inilagay ko ang lahat sa mesa.

“Ibinabalik ko na ang lahat,” sabi ko. “Ang card mo. Ang card niya. Ang application na hindi para sa akin. Wala na akong hahawakan na pag-aari mo.”

“Hindi mo puwedeng gawin ito,” sabi ni Miguel. “Ang studio mo, ako ang tumulong sa iyo noong nagsisimula ka. Ang condo, tayo ang bumuo. Ang buhay mo, ako ang kasama mo.”

Tumingin ako sa kanya nang diretso. “Ang studio ay nakapangalan sa akin, Miguel. Ako ang nagpuyat. Ako ang nagtahi. Ako ang humarap sa mga customer. Hindi mo ako binigyan ng studio. Pinanood mo lang ako habang binubuo ko ito.”

“Ang condo ay sa iyo. Iiwan ko ito. Hindi ako kukuha ng kahit ano mula sa iyo. Ang ipon kong ₱300,000 ay akin. Pinaghirapan ko iyon mula sa mga gown na tinahi ko. Hindi iyon galing sa iyo. Hindi iyon galing sa card mo.”

“Ang mga sketch ko ay akin. Ang certificate ko sa nutrition ay akin. Ang mga gamit ko ay akin. Hindi mo puwedeng angkinin ang buhay na binuo ko habang inaalagaan kita.”

Sinabi ni Miguel na hindi ko raw siya puwedeng iwan dahil sa sikmura niya. Sinabi niya na walang ibang nakakaalam kung paano siya alagaan. Sinabi niya na mamamatay siya sa sakit kung iiwan ko siya.

“Miguel, matanda ka na,” sabi ko. “Major ka. Namumuno ka ng mga tao sa Camp Aguinaldo. Pero hindi mo kayang magpakulo ng lugaw para sa sarili mo? Hindi mo kayang uminom ng gamot nang mag-isa? Limang taon kitang inalagaan. Ngayon, oras mo nang alagaan ang sarili mo.”

Sa sandaling iyon, bumukas ang pinto ng studio. Pumasok ang pinakamalapit na kasamahan ni Miguel. Iyon ang lalaking nagbukas ng pinto noong araw na narinig ko ang lahat. Tahimik siya. Tumingin siya sa amin.

“Major,” sabi niya. “Pasensya na. Pero kailangan kong sabihin ito. Mali kami. Mali kaming lahat na nanahimik.”

Tumingin siya sa akin. “Ate Liza, pasensya na. Alam namin. Alam naming may application. Alam naming may Sofia. Pero hindi kami nagsalita dahil kasamahan namin si Major. Akala namin, ayos lang sa iyo. Akala namin, kaya mo. Hindi pala.”

Tumingin si Miguel sa kasamahan niya. “Anong ginagawa mo dito? Lumabas ka!”

“Hindi, Major,” sabi ng kasamahan niya. “Limang taon naming tinawag si Ate Liza na hipag. Limang taon naming nakita kung paano ka niya inalagaan. Hindi kami bulag. Alam naming ikaw ang mali. At kung hindi kami magsasalita ngayon, magiging kasama kami sa panloloko mo.”

Doon, sa harap ng lahat, bumagsak ang maskara ni Miguel. Hindi na siya ang kalmadong pinuno. Hindi na siya ang lalaking laging may kontrol. Isa siyang lalaking nahuli, napahiya, at naiwan.

Sinubukan niyang sumigaw. Sinubukan niyang sabihin na ako ang nagbago. Sinubukan niyang sabihin na ako ang sumira sa lahat. Pero walang naniwala sa kanya. Kahit si Sofia ay hindi na naniwala.

“Alam mo, Miguel,” sabi ni Sofia. “Akala ko, ako ang mananalo. Akala ko, dahil ako ang nasa papel, ako ang mahalaga. Pero ngayon, naiintindihan ko na. Hindi mo ako minahal. Hindi mo rin minahal si Liza. Minahal mo lang ang sarili mo.”

Kinuha ni Sofia ang bag niya. “Hindi ako magpapakasal sa isang lalaking gusto ng dalawang babae. Hindi ako magiging titulo habang may ibang babae kang inaalagaan sa bahay. Ayoko ng ganoong kasal.”

Umalis si Sofia. Hindi siya lumingon. Hindi siya umiyak. Lumabas siya ng studio na nakataas ang baba, pero alam kong nasaktan din siya. Niloko rin siya. At sa huli, siya rin ang pumili ng sarili niya.

Naiwan si Miguel. Nakatayo siya sa gitna ng studio ko. Tahimik. Mag-isa. Ang lalaking gusto ng dalawa, sa huli ay walang natira.

“Liza,” sabi niya, halos pabulong. “Huwag mo akong iwan. Hindi ko kaya nang wala ka.”

Tiningnan ko siya. Sa loob ng limang taon, iyon ang pinakagusto kong marinig. Na kailangan niya ako. Na hindi niya kaya nang wala ako. Pero ngayon, iba na ang ibig sabihin ng mga salitang iyon. Hindi iyon pagmamahal. Iyon ay pag-asa na may mag-aalaga pa rin sa kanya.

“Miguel, kaya mo,” sabi ko. “Kailangan mo lang matutong tumayo nang mag-isa. At kailangan ko ring matutong mabuhay nang hindi ako ang taga-alaga mo.”

Lumapit ako sa pinto at binuksan ko ito para sa kanya. Hindi ako sumigaw. Hindi ako nagmura. Hindi ako naghagis ng gamit. Binuksan ko lang ang pinto, tulad ng pagbubukas ko ng isang bagong kabanata.

“Umalis ka na, Miguel. Tapos na tayo.”

Lumabas siya. Mabagal. Mabigat ang mga paa. Pagkasara ng pinto, napasandal ako sa mesa. Doon lang ako umiyak. Hindi dahil gusto ko siyang bumalik. Umiyak ako dahil sa wakas, tapos na. Umiyak ako dahil sa limang taon, ngayon lang ako naging malaya.

Pagkatapos ng araw na iyon, hindi na ako naghintay. Hindi na ako nagluto ng lugaw para sa iba. Nagluto ako ng lugaw para sa sarili ko. Isang mangkok lang. Hindi dalawang oras. Sapat na para mabusog ako at makatulog nang mahimbing.

Lumipat ako sa maliit na apartment sa Makati, malapit sa studio. Maliit lang. Pero bawat umaga, ako ang nagbubukas ng bintana. Ako ang nagtitimpla ng kape. Ako ang nagpapasya kung ano ang gagawin ko sa araw ko. Walang magte-text na sumasakit ang sikmura niya. Walang maghihintay na alagaan ko siya.

Ang studio ko ay patuloy na lumago. Dumating ang mga bagong customer. Mga babaeng tunay na minamahal. Mga babaeng pinipili nang buo. Gumawa ako ng mga gown para sa kanila. Hindi para sa isang kasal na may lihim. Kundi para sa isang kasal na may respeto. Bawat tahi ay mas magaan. Bawat sketch ay mas masaya.

Minsan, naririnig ko pa rin ang balita tungkol kay Miguel mula sa mga dating kasamahan niya. Sinabi nilang hindi na sila nagsasama ni Sofia. Sinabi nilang mag-isa na siya sa condo sa BGC. Sinabi nilang siya na ang nagluluto para sa sarili niya. Hindi ako natuwa. Hindi rin ako nalungkot. Wala na lang. Tapos na.

Isang umaga, habang nag-aayos ako ng mga tela sa studio, may pumasok na isang bagong customer. Gusto niya ng gown para sa kasal niya. Tumingin siya sa akin at sinabi, “Gusto ko ng gown na magpapakita na ako ay pinili nang buo, hindi bilang pangalawa.”

Ngumiti ako. Sa wakas, naiintindihan ko na. Ang pinili ko ay hindi lang ang pag-alis. Ang pinili ko ay ang sarili ko. Ang dignidad ko. Ang kinabukasan ko.

Kinuha ko ang sketch pad ko. Sinimulan kong gumuhit. Ang mga kamay ko ay hindi na nanginginig. Ang puso ko ay hindi na mabigat. Sa bawat guhit, nararamdaman ko ang isang bagay na matagal kong hindi naramdaman. Kapayapaan.

Sa gabi, umuwi ako sa apartment ko sa Makati. Nagluto ako ng simpleng hapunan. Umupo ako sa harap ng bintana at pinanood ang mga ilaw ng lungsod. Wala akong hinihintay. Wala akong inaalagaan maliban sa sarili ko. At sa unang pagkakataon sa loob ng limang taon, hindi ako natatakot sa kinabukasan.

Sa wakas, ako na ang pipili kung sino ang mananatili sa buhay ko, at sa unang pagkakataon sa limang taon, pinili ko ang sarili ko.

Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨