Nagluto ako ng handa para sa labing-apat na tao, tapos sa harap nilang lahat, tumayo ang asawa ko at humingi ng diborsyo.

Bahagi 3
Akala ko kaya ko pang magpanggap na ayos lang, pero nang aminin ni Miguel ang totoo tungkol kay Angel, doon ako tuluyang nagising.

Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.
Nasa kuwarto kami ni Maya. Katabi ko siya sa kama. Hawak ko ang kamay niya habang natutulog siya. Ramdam ko ang mainit niyang hininga sa braso ko. Sa labas ng pinto, naririnig ko ang mahihinang boses nina Tatay Jose at Nanay Cora. Hindi ko maintindihan ang mga salita. Pero ramdam ko ang bigat. Si Miguel, nasa sala. Hindi siya pumasok sa kuwarto namin. Hindi ko rin siya tinawag.

Ilang beses akong tumingin sa kisame. Paulit-ulit na bumabalik sa isip ko ang mensahe ni Angel. Anim na buwan. Tatlong buwan. Ang mga numero, parang nakatatak sa utak ko. Anim na buwan siyang nagsinungaling. Anim na buwan akong nagluluto, naglalaba, nag-aasikaso kay Maya, habang may ibang babae siyang kasama. Hindi ako umiyak. Hindi dahil matapang ako. Kundi dahil pagod na pagod na ako para umiyak.

Kinaumagahan, maaga akong nagising. Nasa kusina ako bago pa magising ang lahat. Nagpainit ako ng tubig. Nagluto ako ng lugaw para kay Maya. Gusto kong maging normal ang umaga niya. Gusto kong kahit isang bagay, normal pa rin. Nang pumasok si Nanay Cora sa kusina, naka-apron na ako. Tumingin siya sa akin na parang may gusto siyang sabihin pero hindi niya alam kung paano sisimulan.

“Liza,” sabi niya nang mahina. “Pasensya ka na, anak. Hindi ko alam.”
Hindi ako sumagot agad. Binigyan ko siya ng baso ng tubig. Umupo siya sa tabi ng lamesa. Ang mga kamay niya, nanginginig pa rin. Noong gabing iyon, siya ang unang nagtanggol sa akin. Siya ang unang nagsabing lasing lang si Miguel. Pero ngayon, alam na niya. Hindi lasing ang anak niya. May pinili ang anak niya.

“Nay, hindi ninyo kasalanan,” sabi ko. “Kayo nga ang nag-alaga sa akin na parang tunay na anak. Hindi ko iyon makakalimutan.” Tumulo ang luha ni Nanay Cora. Hinawakan niya ang kamay ko. Magaspang din ang mga kamay niya. Parang mga kamay ko. Mga kamay ng mga babaeng nag-alaga ng pamilya nang tahimik sa loob ng maraming taon.

Pagkatapos mag-almusal si Maya, hinatid ko siya sa kuwarto ni Nanay Cora. Sinabi kong doon muna siya manood ng TV kasama si Lola. Gusto kong kausapin si Miguel nang kami lang. Walang bata. Walang ibang makikinig. Gusto kong marinig ang totoo nang buo, hindi sa harap ng hapag-kainan.

Nasa kuwarto kami ni Miguel. Nakaupo siya sa gilid ng kama. Ako, nakatayo malapit sa bintana. Hindi ako umupo sa tabi niya. Hindi ko na kaya. Ang kuwartong ito, labindalawang taon naming pinagsaluhan. Dito kami nag-away, nagbati, nagplano para kay Maya. Ngayon, parang ibang kuwarto na.

“Liza,” sabi niya. “Gusto kong magpaliwanag.”
“Magpaliwanag ka,” sabi ko. “Nakikinig ako.”
Huminga siya nang malalim. Sinabi niyang nagsimula raw iyon noong anim na buwan na ang nakalipas. Dumating si Angel bilang intern sa kompanya. Magaling daw, masipag, masayahin. Noong una, trabaho lang daw. Pagkatapos, naging kausap. Naging kasama sa lunch. Naging kasama sa mga biyahe. Hanggang sa isang gabi, sa isang business trip, hindi na raw niya napigilan.

Hindi ako sumabat. Hinayaan ko siyang magsalita. Gusto kong marinig kung hanggang saan ang kaya niyang aminin. Sinabi niyang si Angel ang nag-message sa akin kahapon. Hindi raw niya alam na magme-message si Angel. Pero totoo raw ang sinabi ni Angel. Buntis nga raw ito ng tatlong buwan. At oo, sinabi raw niya kay Angel na makikipaghiwalay siya sa akin.

Doon ako napatingin sa kanya. “Kaya pala sa Christmas party, ipinakilala mo siya bilang intern,” sabi ko. “Nasa harap ko na pala kayo noon. Nakaakbay pa ang kasinungalingan mo sa akin.” Yumuko si Miguel. Hindi niya ako matingnan. Sinabi niyang nahihiya raw siya. Pero mas nahihiya ako para sa kanya. Kasi ako ang asawa na pinakilala niya sa kabit niya bilang “Ate.”

Pagkatapos, biglang nagbago ang tono niya. Naging depensibo. Sinabi niyang hindi lang naman daw siya ang may kasalanan. Sinabi niyang nagbago na raw ako. Lagi na lang daw akong tungkol sa bahay, sa bayarin, sa eskwela ni Maya. Hindi na raw ako tulad ng dati. Hindi na raw ako nag-aayos. Hindi na raw ako nakikinig sa kanya. Sinabi niyang pakiramdam niya, naging nanay na lang ako, hindi na asawa.

Masakit. Totoo, masakit pakinggan. Kasi may bahagi sa akin na matagal nang natatakot marinig iyon. Ang sweater na tatlong taon ko nang suot, biglang bumigat sa katawan ko. Ang mga kamay kong magaspang, biglang nangati. Pero hindi ako sumigaw. Tiningnan ko siya nang diretso at sinabi ko, “Miguel, pinili kong alagaan ang bahay natin habang ikaw ay nasa biyahe. Pinili kong alagaan si Maya habang ikaw ay abala. Hindi iyon kasalanan. Ang kasalanan ay pinili mong magsinungaling.”

Tumahimik siya. Sa unang pagkakataon, nakita ko ang takot sa mga mata niya. Hindi takot na mahuli. Takot na baka hindi na niya ako maibalik. Sinabi niyang gusto pa rin daw niya ng maayos na paghihiwalay. Sinabi niyang ayaw niyang mag-away kami. Sinabi niyang aalagaan pa rin daw niya si Maya. Sinabi niyang gusto niyang pumirma na kami agad para matapos na.

“Pumirma?” sabi ko. “Miguel, kagabi mo lang sinabi sa harap ng lahat na maghihiwalay tayo. Ngayon gusto mo nang pumirma? Sino ang nagmadali sa iyo? Ako ba o si Angel?” Hindi siya nakasagot. Alam kong may naghihintay sa kanya. May bagong buhay na raw siyang ipinangako. At ako, gusto niyang maging mabilis na pirma lang.

Lumabas ako ng kuwarto. Kailangan ko ng hangin. Sa sala, nandoon si Tatay Jose. Nakaupo siya, nakatingin sa kawalan. Nang makita niya ako, tumayo siya. “Liza,” sabi niya. “Hindi ko pinalaki si Miguel para maging ganyan. Pasensya ka na sa ginawa ng anak ko.” Hindi ko alam kung ano ang isasagot ko. Ang tatay niya mismo ang humihingi ng pasensya para sa anak niya. Ang bigat.

Sa tanghalian, sabay-sabay kaming kumain. Tahimik. Si Carlo at Leni, hindi rin makatingin nang diretso. Si Maya, tahimik lang din. Paminsan-minsan, tinitingnan niya ako at si Miguel. Alam kong naguguluhan siya. Gusto kong yakapin siya at sabihin na ayos lang ang lahat. Pero hindi ko kayang magsinungaling sa kanya. Hindi ko gustong matuto siyang magsinungaling tulad ng tatay niya.

Pagkatapos kumain, lumapit sa akin si Leni sa kusina. Hinawakan niya ang balikat ko. “Ate, nandito lang kami,” sabi niya. “Hindi ka nag-iisa.” Tumango ako. Sa loob ng labindalawang taon, si Leni ang naging parang kapatid ko sa bahay na ito. Siya ang laging nagsasabi na masarap ang luto ko. Siya ang laging tumatawa sa mga kwento ko. Ngayon, siya ang unang nagsabi na hindi ako nag-iisa.

Hapon na nang mag-vibrate ulit ang cellphone ko. Si Angel ulit. “Ate, sana maintindihan ninyo. Mahal po namin ang isa’t isa. Sana po palayain ninyo na si Miguel.” Binasa ko. Hindi ako nag-reply. Hindi si Angel ang kausap ko. Hindi siya ang nangako sa akin sa harap ng pamilya. Si Miguel ang nangako. Si Miguel ang sumira.

Gabi na nang makatulog si Maya. Umupo ako sa tabi niya at hinaplos ang buhok niya. “Nanay,” sabi niya nang inaantok. “Aalis na ba si Tatay?” Hindi ko siya sinagot agad. Hinalikan ko ang noo niya. “Anak, may problema kami ni Tatay,” sabi ko. “Pero kahit ano ang mangyari, mahal ka namin pareho. At hindi kita iiwan. Nandito lang si Nanay.” Tumango siya at pumikit. Sa mga mata niya, ako ang sigurado. Ako ang hindi aalis.

Nang gabing iyon, tumayo ako sa bintana. Tumingin ako sa mga ilaw ng Quezon City. Ang bahay na ito, dito ko binuo ang buhay ko. Dito ko pinalaki si Maya. Dito ako nagluto ng labinlimang putahe para sa labing-apat na tao. Dito ako ngumiti kahit alam ko na ang totoo. At dito ako nagdesisyon.

Hindi ako aalis.
Hindi ako pipirma ng kahit ano na hindi ko naiintindihan.
Hindi ko hahayaang si Miguel lang ang magdesisyon para sa amin ni Maya.
Bukas, hihingi ako ng maayos na pag-uusap kasama ang buong pamilya. Hindi sa gitna ng hapunan. Hindi sa harap ni Maya. Kundi nang kalmado, nang malinaw, nang may respeto.
At higit sa lahat, hindi ko iiwan si Maya. Hindi ko iiwan ang sarili ko.

Iyon ang maliit pero mahalagang desisyon ko. Hindi ako tatakbo. Hindi ako magmamakaawa. Mananatili ako. At mula doon, pipiliin ko kung ano ang tama para sa amin ni Maya.

Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖

Bahagi 4
Sa harap mismo ng buong pamilya, hinarap ko si Miguel at sinabi kong hindi ako papayag na basta na lang niya kaming iwan ni Maya.

Dalawang araw pagkatapos ng Bagong Taon, nagtipon kami sa sala sa Quezon City. Nandoon si Tatay Jose at Nanay Cora. Nandoon si Carlo at Leni. Nandoon si Miguel at ako. Si Maya, nasa kabilang kuwarto kasama ang pamangkin ko. Ayokong marinig niya ang lahat. Bata pa siya. Hindi niya kailangang buhatin ang bigat ng mga matatanda.

Nakaupo si Miguel sa tapat ko. Suot pa rin niya ang plantsado niyang polo. Malinis ang sapatos niya. Bagong gupit. Pero ang mga mata niya, pagod. Parang dalawang gabi na siyang hindi natutulog. Ako naman, suot ko pa rin ang lumang sweater ko. Hindi ako nag-ayos para sa kanya. Nag-ayos ako para sa sarili ko. Nagsuklay ako. Naghilamos ako. At huminga ako nang malalim bago ako umupo.

“Simulan na natin,” sabi ni Tatay Jose. Ang boses niya, mabigat pero kalmado. “Miguel, ikaw ang nagsimula nito sa harap ng hapunan. Ikaw ang magsalita ngayon nang maayos.”

Tumingin si Miguel sa lahat. “Tatay, Nanay,” sabi niya. “Gusto kong ayusin ito nang tahimik. Gusto kong makipaghiwalay kay Liza nang maayos. Aalagaan ko pa rin si Maya. Tutulong ako sa gastos. Lilipat na ako para hindi na kami mag-away.”

Ang ganda pakinggan. Maayos. Tahimik. Parang siya pa ang nagmamalasakit. Pero alam ko na ang totoo. Kaya tumayo ako.

“Miguel,” sabi ko. “Bago ka magsalita tungkol sa maayos, sabihin mo muna ang totoo sa harap nina Tatay at Nanay. Sabihin mo na ikaw lang ang nagdesisyon. Sabihin mo na hindi ko alam. Sabihin mo na noong Christmas party, ipinakilala mo sa akin si Angel bilang intern habang kayo na pala.”

Namula ang mukha ni Miguel. Tumingin siya kay Tatay Jose. Tumingin siya kay Nanay Cora. “Tatay,” sabi niya. “Hindi ko sinasadya—”
“Hindi,” putol ko. Hindi ako sumigaw. Pero malinaw ang boses ko. “Hindi kita tinatanong kung sinadya mo o hindi. Tinatanong kita kung totoo. Totoo ba na anim na buwan na kayo? Totoo ba na tatlong buwan nang buntis si Angel? Totoo ba na sinabi mo sa kanya na makikipaghiwalay ka sa akin bago mo pa sabihin sa akin?”

Tahimik ang sala. Naririnig ko ang paghinga ni Nanay Cora. Naririnig ko ang pagpitik ng orasan sa dingding. Si Miguel, nakayuko. Pagkatapos, dahan-dahan siyang tumango.

“Opo,” sabi niya. “Totoo.”

Doon lumabas ang totoo. Hindi na ito tungkol sa “wala nang pagmamahal.” Hindi na ito tungkol sa pagod. Ito ay tungkol sa pagpili. Pinili niyang magsinungaling. Pinili niyang gamitin ang mga business trip niya para makipagkita kay Angel. Pinili niyang kainin ang luto ko, tumira sa bahay na inaalagaan ko, at yakapin si Maya, habang may ibang buhay siyang binubuo.

“At bakit sa hapunan mo sinabi?” tanong ko. “Bakit sa harap ni Maya? Bakit sa harap ng labing-apat na tao? Kasi gusto mong magmukha itong desisyon nating dalawa. Gusto mong ako ang pipirma at magmumukhang pumayag ako. Pero hindi ako pumayag. Hindi ako kailanman pumayag.”

Tumingin si Tatay Jose kay Miguel. “Miguel,” sabi niya, at nanginginig ang boses niya sa galit. “Iyan ba ang tinuro ko sa iyo? Ang ipahiya ang asawa mo sa harap ng pamilya? Ang gawing kasangkapan ang Bagong Taon para takasan ang responsibilidad mo?” Hindi nakasagot si Miguel. Si Nanay Cora naman, umiiyak na. “Anak,” sabi niya. “Paano mo nagawa kay Liza iyan? Siya ang nag-alaga sa iyo. Siya ang nag-alaga kay Maya habang wala ka. Siya ang nagluto para sa ating lahat.”

Sinubukan ni Miguel na ibaling ang usapan. “Nay, Tay, hindi naman ako masamang tao,” sabi niya. “Nagkamali ako. Pero hindi na kami masaya ni Liza. Lagi na lang siyang abala sa bahay. Hindi na niya ako naiintindihan.”

Doon ako huminga nang malalim. Ito na ang parte na matagal kong inihanda. Hindi ako magpapadala sa galit. Hindi ako magmumura. Sasabihin ko lang ang totoo.

“Miguel,” sabi ko. “Hindi mo ako pwedeng sisihin dahil inalagaan ko ang pamilya natin. Habang nasa biyahe ka, ako ang nagpupuyat kay Maya kapag may lagnat siya. Ako ang nag-aasikaso ng eskwela niya. Ako ang nagluluto, naglalaba, naglilinis. Ang kotse mong mahigit ₱2.5 million, ang bago mong cellphone, ang plantsado mong suit, lahat iyan, nabili mo dahil hindi mo kailangang isipin ang bahay. Ako ang nag-isip para sa iyo. At ang kapalit, nagsinungaling ka.”

Tumahimik si Miguel. Si Carlo, nakayuko. Si Leni, hawak ang kamay ko sa ilalim ng lamesa. Ramdam ko ang suporta niya. Hindi ako nag-iisa.

“At si Angel,” sabi ko. “Hindi ko siya aawayin. Hindi siya ang nangako sa akin. Ikaw ang nangako. Ikaw ang asawa ko. Ikaw ang tatay ni Maya. Kaya sa iyo ako nakikipag-usap. Hindi mo pwedeng takasan si Angel at takasan din kami. Kung may pananagutan ka sa kanya, pananagutan mo iyon. Pero may pananagutan ka rin sa amin ni Maya. At hindi iyon mabubura ng isang pirma.”

Doon, sa wakas, bumigay si Miguel. Umiyak siya. Hindi iyak ng lalaking nahuli. Iyak ng lalaking sa wakas ay naintindihan ang bigat ng ginawa niya. “Liza,” sabi niya. “Pasensya ka na. Natakot ako. Akala ko kapag nagbagong buhay ako, mawawala ang pagod ko. Akala ko si Angel ang sagot. Pero mali ako. Ako ang sumira. Ako ang duwag.”

Hindi ako natuwa sa pag-iyak niya. Hindi ako nagdiwang. Masakit pa rin. Pero sa unang pagkakataon, hindi na siya nagtatago sa likod ng “wala nang pagmamahal.” Nagsasabi na siya ng totoo. At iyon ang kailangan ko.

Tumayo ako at tiningnan siya nang diretso. “Miguel, makinig ka,” sabi ko. “Hindi ako papayag na basta mo kaming iwan ni Maya. Hindi kami gamit na pwede mong iwan sa hapag-kainan. Si Maya, mananatili sa akin. Dito kami sa bahay, dahil dito ang eskwela niya, dito ang buhay niya. Ikaw ang aalis. Hindi dahil pinalalayas kita, kundi dahil ikaw ang pumili ng ibang buhay. At kung aalis ka, may responsibilidad ka. Sustento para kay Maya. Oras para kay Maya. Hindi mawawala ang pagiging tatay mo dahil lang umalis ka.”

Tumango si Miguel. “Oo,” sabi niya. “Gagawin ko. Hindi ko iiwan si Maya.”

“At hindi tayo pipirma ng kahit ano ngayon,” dagdag ko. “Hindi sa gitna ng galit. Hindi sa gitna ng pagmamadali. Pag-uusapan natin ito nang maayos, kasama ang pamilya, at nang malinaw kung ano ang tama para kay Maya. Hindi ako magmamakaawa na bumalik ka. Hindi ko rin pipilitin ang sarili ko na magpanggap na ayos lang. Ang gusto ko lang, maging totoo tayo. At protektahan natin si Maya.”

Tumingin si Tatay Jose sa akin. “Liza,” sabi niya. “Proud ako sa iyo, anak. Mas matapang ka pa sa anak ko.” Lumapit si Nanay Cora at niyakap ako. “Dito ka lang, anak,” sabi niya. “Ang bahay na ito, bahay mo rin. Hindi ka nag-iisa.” Si Carlo, tumango. Si Leni, umiyak din at niyakap ako.

Pagkatapos ng pag-uusap, lumabas ako sa sala. Pumunta ako sa kuwarto ni Maya. Nakaupo siya sa kama, naghihintay. “Nanay,” sabi niya. “Tapos na?” Ngumiti ako at umupo sa tabi niya. “Opo, anak,” sabi ko. “Nag-usap na kami ni Tatay. Mahal ka pa rin namin. At nandito lang si Nanay.” Niyakap niya ako nang mahigpit. Sa yakap na iyon, naramdaman kong may isang bagay na nabuo ulit sa akin. Hindi ang kasal namin. Kundi ako.

Lumipas ang mga linggo. Hindi naging madali. May mga gabi pa rin na umiiyak ako nang tahimik. May mga umaga na mabigat pa rin ang dibdib ko. Pero may nagbago. Hindi na ako nagluluto para sa labing-apat na tao na may takot na baka hindi ako sapat. Nagluluto ako para sa amin ni Maya, at para sa sarili ko. Nagpapatuloy ako sa trabaho ko sa opisina. Maaga akong gumigising. Hinahatid ko si Maya sa eskwela. Sa hapon, sabay kaming gumagawa ng assignment. Sa gabi, sabay kaming nanonood ng TV.

Si Miguel, lumipat muna. Pero pumupunta siya tuwing weekend para kay Maya. Hindi na siya nagsisinungaling tungkol sa oras niya. Nagbibigay siya ng sustento. Tinatawagan niya si Maya. Hindi na siya ang asawa ko, pero natututo siyang maging responsable bilang tatay. At ako, natututo akong hindi na siya hintayin sa hapunan.

Isang umaga, tumingin ako sa salamin. Nandoon pa rin ang mga guhit sa gilid ng mga mata ko. Magaspang pa rin ang mga kamay ko. Suot ko pa rin ang lumang sweater ko. Pero iba na ang tingin ko sa sarili ko. Hindi na ako ang babaeng takot magtanong. Hindi na ako ang babaeng naghihintay ng totoo sa likod ng manipis na papel. Ako na ang babaeng nagsasabi ng totoo, kahit masakit.

Si Maya, lumalaki nang mas matapang. Minsan, tinatanong niya ako kung malungkot ako. Sinasabi ko, “Minsan, anak. Pero hindi ibig sabihin na hindi na tayo pwedeng maging masaya.” At totoo iyon. Natuto akong tumawa ulit. Natuto akong magluto ng siomai nang hindi na mabigat ang dibdib ko. Natuto akong makipag-usap kay Nanay Cora nang hindi na kailangang magpanggap.

Noong huling beses na nagpunta si Miguel para sunduin si Maya, tumingin siya sa akin at sinabi, “Liza, salamat. Kasi kahit sinira ko ang lahat, hindi mo hinayaang masira si Maya.” Tiningnan ko siya. Hindi na galit. Hindi na pagmamakaawa. Pag-unawa na lang. “Miguel,” sabi ko. “Hindi ko ginawa iyon para sa iyo. Ginawa ko iyon para sa amin ni Maya. Para sa sarili ko.” Tumango siya. At sa unang pagkakataon, tinanggap niya iyon nang walang pagtatalo.

Ngayon, kapag nagluluto ako, hindi ko na iniisip kung sapat ba ako. Iniisip ko kung ano ang gusto ni Maya. Kung ano ang gusto ko. At kapag inilalagay ko ang huling putahe sa lamesa, hindi na ako natatakot na may tatayo at magsasabi ng masakit na salita. Dahil alam ko na, kahit ano ang mangyari, kaya kong tumayo at sabihin ang totoo.

Sa unang pagkakataon sa loob ng labindalawang taon, naramdaman kong ako naman ang pipili para sa sarili ko, at pipiliin ko ang bukas na may liwanag para sa amin ni Maya.

Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨