PAALISIN NA SANA ANG ESTUDYANTENG LAGING ZERO SA EXAM AT TULOG SA KLASE, PERO MAY NAPANSIN ANG KANYANG GURO SA MGA DALIRI NIYA

BAHAGI 2_ANG HIMIG NA MATAGAL NANG NAKATAGO

 

Hindi agad naitanong ni Clara kung bakit itinago ni Adrian ang kuwaderno sa loob ng kanyang bag.

 

Mas napansin niya ang paraan ng paghawak nito sa lumang pahina.

 

Maingat ang mga daliri ng binata, na para bang kapag napunit ang papel ay may isa na namang bahagi ng kanyang ama ang tuluyang mawawala.

 

“Ginawa po ito ni Papa noong nasa ospital siya,” paliwanag ni Adrian.

 

May mga mantsa ng tubig ang kuwaderno.

 

Ang ilan sa mga nota ay halos hindi na mabasa, ngunit malinaw pa rin ang pamagat na isinulat sa asul na ballpen.

 

Umaga sa Bintana.

 

“Bakit ganoon ang pangalan?” tanong ni Clara.

 

“Mahilig po kasi si Papa sa umaga.

 

Kahit wala kaming pera noon, lagi niyang sinasabi na basta may araw na pumapasok sa bintana, may panibagong pagkakataon.”

 

Napangiti si Adrian, ngunit agad ding nawala ang ngiti.

 

“Noong huling linggo niya sa ospital, ipinangako kong tatapusin namin ang piyesa.

 

Hindi na po nangyari.”

 

Walang sinabi si Clara.

 

Sa loob ng karinderya, nagkalansingan ang mga kutsara.

 

May kostumer na humingi ng dagdag na sabaw, at tinawag ng may-ari si Adrian para maglinis ng mesa.

 

“Trabaho muna po ako, Ma’am.”

 

Tumango ang guro.

 

Bago umalis, nagtanong siya ng isa pang bagay.

 

“Kung may piano sa harap mo ngayon, gusto mo bang subukang tumugtog?”

 

Napatigil si Adrian.

 

Matagal nitong tiningnan ang kuwaderno.

 

“Gusto ko po.”

 

“Bakit parang natatakot ka?”

 

“Baka po hindi ko na kaya.”

 

“Paano kung kaya mo pa?”

 

Hindi sumagot ang binata.

 

Ngunit sa paglabas ni Clara, napansin niyang muling gumagalaw ang mga daliri nito sa ibabaw ng mesa.

 

Kinabukasan, hindi dumiretso si Clara sa classroom.

 

Pumunta muna siya sa lumang music room ng paaralan.

 

Matagal nang hindi ginagamit ang silid.

 

Naging imbakan ito ng sirang mga upuan, lumang electric fan, at mga dekorasyong ginagamit tuwing Buwan ng Wika.

 

Sa pinakadulong bahagi ay nakatayo ang isang upright piano.

 

Madilim ang kahoy nito at may mga gasgas ang takip.

 

Dati itong ginagamit sa mga pagtatanghal ng paaralan, ngunit nang masira ang ilang piyesa, itinabi na lamang.

 

Binuksan ni Clara ang takip.

 

Pinindot niya ang gitnang C.

 

May tunog.

 

Ngunit sablay.

 

Sinubukan niya ang iba pang tecla.

 

May ilan na maayos pa.

 

May dalawa na hindi bumabalik.

Ang isang nota ay halos walang tunog.

“Ma’am Reyes?”

Napalingon siya.

Si Mang Ben, ang matandang utility worker, ay nakatayo sa pintuan.

“Bakit po ninyo binubuksan iyan?

Matagal nang hindi nagagamit.”

“May estudyante akong gustong tumugtog.”

Napailing ang matanda.

“Mahirap na pong ayusin iyan.

Matagal nang walang budget.”

“May alam po ba kayong marunong mag-tune?”

“Si Mang Isko sa kabilang bayan.

Pero hindi mura ang pagawa.”

Tinandaan ni Clara ang pangalan.

Pagkatapos ay tumawag siya sa kakilala niyang dating music teacher.

Hindi siya humingi ng pabor na walang kapalit.

Ipinaliwanag niyang may estudyante siyang gustong subukan ang piano at kailangan lamang nilang malaman kung ligtas at magagamit pa ang instrumento.

Nang gabing iyon, gumugol si Clara ng dalawang oras sa pag-aayos ng lumang music room.

Inilipat niya ang mga sirang upuan.

Pinunasan ang bintana.

Nagwalis ng makapal na alikabok.

Nang matapos, wala pang malaking pagbabago sa silid.

Luma pa rin ang dingding.

May sira pa rin ang kisame.

Ngunit may sapat nang espasyo para sa isang estudyante at isang piano.

At para kay Clara, magandang simula na iyon.

Kinabukasan, pinatawag niya si Adrian pagkatapos ng klase.

Akala ng binata ay panibagong sermon ang naghihintay sa kanya.

“Ma’am, nag-review naman po ako kagabi,” agad niyang sabi.

“Kaso nakatulog po ako bago matapos.”

“Hindi kita pinatawag para sa exam.”

“Ah.”

“May gusto akong ipakita.”

Dinala niya ang binata sa lumang silid.

Pagkabukas ng pinto, natigilan si Adrian.

Nakatayo ang piano sa tabi ng bintana.

May sinag ng araw na tumatama sa maalikabok nitong ibabaw.

Hindi siya gumalaw.

“Puwede mo itong subukan,” sabi ni Clara.

Lumapit si Adrian.

Dahan-dahan niyang hinaplos ang gilid ng instrumento.

“Matagal na po ba ito rito?”

“Oo.”

“Bakit hindi ginagamit?”

“May mga sira.

May magtitingin sa susunod na linggo, pero maaari mong subukan ang mga gumaganang tecla.”

Umupo ang binata.

Ipinatong niya ang mga kamay sa keyboard.

Hindi niya agad pinindot ang kahit anong nota.

Sa halip, pumikit siya.

Huminga nang malalim.

Pagkatapos, marahang pinindot ang tatlong tecla.

Hindi maganda ang tunog.

Bahagya siyang napangiwi.

“Sablay po ang tono.”

“Alam ko.”

“Hindi po puwedeng sabayan nang maayos.”

“May paraan ba para may matugtog ka pa rin?”

Tiningnan niya ang keyboard.

Sinubukan ang ilang tecla.

Pagkatapos ay naglaro ang mga daliri niya sa maiikling bahagi ng isang piyesa.

Mabagal.

Nag-aalangan.

Dalawang beses siyang nagkamali.

Sa ikatlong pagsubok, natigil siya nang hindi bumalik ang isang tecla.

“Pasensiya na po.”

“Bakit ka humihingi ng tawad?”

“Hindi po maganda.”

“Adrian, ang tanong ko ay kung gusto mong tumugtog.

Hindi kung kaya mong maging perpekto.”

Muling tiningnan ng binata ang piano.

Sa pagkakataong iyon, ngumiti siya.

Isang tunay na ngiti.

Hindi iyong pilit niyang ibinibigay kapag may nagtatanong kung ayos lang siya.

“Gusto ko pong bumalik bukas.”

Sa sumunod na linggo, unti-unting nakilala ni Clara ang isang Adrian na hindi nakikita sa classroom.

Kapag may piano sa harap nito, mas nagiging malinaw ang pagsasalita niya.

Marunong siyang magpaliwanag kung bakit dapat mas marahan ang isang bahagi.

Naririnig niya kapag may sablay na nota kahit hindi niya tinitingnan ang keyboard.

At kapag tinatanong tungkol sa isang awit, kaya niyang ilarawan ang damdaming nais nitong iparating.

Ngunit hindi siya isang batang walang kahinaan.

Mabilis mapagod ang mga kamay niya.

May mga bahaging hindi niya maalala.

Minsan, dahil sa ilang taong hindi nakapagsanay, hindi sumusunod ang kanyang mga daliri sa bilis ng musikang nasa isip niya.

May isang hapon na napahampas siya nang marahan sa sariling tuhod.

“Hindi ko po magawa.”

“Alin?”

“Iyong dati kong kaya.”

“Matagal kang hindi nakapagpraktis.”

“Pero noong bata ako, nagagawa ko na iyon.”

“Mas bata ka noon.

Mas maraming oras.

Mas kaunti ang iniisip.”

Napayuko si Adrian.

“Parang lahat na lang po, nawala.”

Umupo si Clara sa tabi niya.

“Hindi lahat.

Nandito ka pa.”

Hindi agad naunawaan ng binata ang ibig niyang sabihin.

Ngunit hindi niya nakalimutan ang mga salitang iyon.

May isa pang problemang kailangang harapin.

Hindi dahil mahusay si Adrian sa musika ay mawawala ang kanyang mga bagsak na marka.

At hindi rin niya puwedeng talikuran ang mga asignaturang kailangan upang makatapos.

Isang hapon, kinausap siya ni Clara sa faculty room.

“Adrian, tutulungan kitang maghanap ng oras para makapagpraktis.

Pero kailangan din nating ayusin ang academics mo.”

Natahimik ang binata.

“Ma’am, hindi ko na po yata kaya.”

“Bakit?”

“Hindi ko po alam kung paano pagsasabayin.”

Inilabas ni Clara ang kanyang school record.

“May mga performance task kang hindi pa naipapasa.

May mga pagsusulit na maaari mong habulin sa remedial schedule.

Hindi kita ipapasa nang walang ginagawa, pero bibigyan kita ng malinaw na paraan para makabawi.”

Napahawak si Adrian sa papel.

“Paano po ang trabaho?”

“Iyon ang kailangan nating pag-usapan sa pamilya mo.”

Umiling agad ang binata.

“Hindi po puwede.

Kailangan ni Mama ng gamot.”

“Hindi ko sinasabing tumigil ka agad.

Pero hindi rin puwedeng dalawang oras ka lang natutulog araw-araw.”

Napakagat siya sa labi.

“Kung hindi ako magtatrabaho, sino po ang tutulong?”

Walang madaling sagot si Clara.

Hindi niya kayang bayaran ang lahat ng gastusin ng pamilya.

Hindi rin niya kayang alisin ang sakit ng ina nito.

Ngunit may mga taong maaaring makatulong sa praktikal na paraan.

Sa pahintulot ng pamilya, kinausap niya ang school guidance counselor at ang social worker ng kanilang barangay.

Tiningnan nila kung anong tulong medikal at pangkabuhayan ang maaaring lapitan ng ina ni Adrian.

Hindi agad naaprubahan ang lahat.

May mga dokumentong kailangang kunin.

May mga pila.

May mga araw na kailangang bumalik dahil kulang ang papeles.

Ngunit sa kauna-unahang pagkakataon, hindi lamang ang pamilya Mendoza ang naghahanap ng solusyon.

Nang makakuha ng pansamantalang tulong para sa ilang gastusing medikal, nakapagbawas si Adrian ng dalawang gabi sa trabaho.

Hindi ito sapat para bigla siyang magkaroon ng marangyang buhay.

Pero nagkaroon siya ng oras upang matulog nang mas mahaba.

At unti-unti, nagsimulang magbago ang kanyang mga araw.

Isang umaga, nagulat ang kanyang Mathematics teacher na si Sir Paolo Cruz.

Nasa likod ng classroom si Adrian, gising at nakatingin sa pisara.

“Adrian, ikaw nga.

Paano natin kukunin ang average ng mga bilang na ito?”

Tumayo ang binata.

Nag-alangan.

Pagkatapos ay sinubukan niyang sagutin.

Mali ang unang hakbang.

May ilang kaklaseng napangiti.

Ngunit hindi siya naupo.

“Sir, puwede po bang ulitin?”

Natigilan si Sir Paolo.

“Oo naman.”

Muling ipinaliwanag ng guro.

Sa ikalawang pagsubok, nakuha ni Adrian ang tamang sagot.

Hindi ito mahirap na problema.

Hindi rin ito isang kahanga-hangang tagumpay sa paningin ng iba.

Ngunit para sa batang matagal nang hindi nagtataas ng ulo sa klase, malaking bagay iyon.

Pagkatapos ng klase, nilapitan siya ni Sir Paolo.

“Adrian, kung gusto mo, may remediation tayo tuwing Martes.”

“Opo, Sir.”

“Hindi mo kailangang mahiya kapag may hindi ka alam.”

Tumango ang binata.

“Salamat po.”

Mula sa pintuan, tahimik na nakita ni Clara ang pangyayari.

Hindi niya inaasahang biglang magiging pinakamataas ang marka ni Adrian.

Mas mahalaga sa kanya na unti-unti nitong natututunang hindi katumbas ng isang pagkakamali ang buong pagkatao niya.

Dumating ang araw na inayos ang piano.

Si Mang Isko, isang retiradong piano technician, ay halos buong maghapon sa lumang music room.

Hindi lahat ng problema ay nawala.

May ilang bahaging kailangan ng mas mamahaling piyesa.

Ngunit naayos niya ang mga stuck keys at naitono ang karamihan sa instrumento.

Habang sinusubukan niya ang piano, nakatayo sa tabi si Adrian.

“Marunong ka?” tanong ng matanda.

“Kaunti po.”

“Subukan mo.”

Umupo ang binata.

Tinugtog niya ang isang maikling bahagi ng piyesa ng kanyang ama.

Napahinto si Mang Isko sa pag-aayos ng kanyang mga gamit.

“Kanino galing iyan?”

“Kay Papa po.”

“Maganda ang melody.”

“Hindi pa po tapos.”

“Bakit hindi mo tapusin?”

Natahimik si Adrian.

“Hindi ko po alam kung paano.”

Umupo ang matanda sa katabing upuan.

“Hindi ko rin alam kung paano tatapusin ang kanta ng tatay mo.

Pero alam mo kung anong mayroon siya noong nagsimula siyang sumulat?”

“Ano po?”

“Isang ideya.

At lakas ng loob na subukan.”

Tumitig si Adrian sa keyboard.

“Pero baka hindi po magustuhan ni Papa ang gawin ko.”

Napangiti si Mang Isko.

“Kung mahal ka ng tatay mo, baka mas mahalaga sa kanya na marinig ang sarili mong boses kaysa gayahin mo nang eksakto ang kanya.”

Matagal na walang nagsalita.

Pagkatapos ay muling pinindot ni Adrian ang unang nota.

Naging bahagi ng kanyang buhay ang music room.

Tuwing Lunes at Huwebes, pagkatapos ng remedial classes, naglalaan siya ng apatnapung minuto para magpraktis.

Minsan, nanonood si Clara.

Minsan, nag-iiwan lamang ito ng bote ng tubig sa ibabaw ng mesa at hinahayaan siyang mag-isa.

Isang araw, may sumilip sa silid.

Si Bianca Salazar, ang class valedictorian candidate.

Kilalang masipag si Bianca.

Palagi siyang may dalang makapal na reviewer at maayos ang mga proyekto.

Hindi sila malapit ni Adrian.

Sa katunayan, bihira silang mag-usap.

“Akala ko may nagpatugtog ng recording,” sabi ni Bianca.

Napalingon si Adrian.

“Hindi naman po ganoon kaganda.”

Napangiti ang dalaga.

“Hindi kita binobola.

Maganda talaga.”

Lumapit siya sa piano.

“Ikaw ang gumawa?”

“Hindi po lahat.

Kay Papa iyong umpisa.”

“Puwede bang marinig ulit?”

Nag-alangan si Adrian.

Ngunit tumango rin siya.

Nang matapos ang maikling piyesa, matagal na tahimik si Bianca.

“Alam mo,” sabi niya, “may music category ang arts festival sa munisipyo.

Hindi mo ba naisip sumali?”

Umiling si Adrian.

“Hindi ako pangkompetisyon.”

“Bakit?”

“Marami nang mas magaling sa akin.”

“Sigurado?”

“Hindi naman.”

“Kung ganoon, hindi mo pa alam.”

Napatawa si Adrian.

Maliit lamang iyon, ngunit unang pagkakataong nakita ni Bianca na tumawa ang kaklaseng laging tahimik.

Hindi lahat ay natuwa nang kumalat ang balitang marunong tumugtog si Adrian.

May ilang kaklaseng nang-asar.

“Aba, pianist pala ang laging tulog!”

“Baka mas magaling siyang magpiano kaysa magbilang ng sukli!”

Isang araw, narinig iyon ni Adrian habang naglalakad sa hallway.

Hindi siya sumagot.

Ngunit nang makarating sa music room, hindi niya magawang tumugtog.

Paulit-ulit niyang pinindot ang iisang nota.

Dumating si Clara at napansing namumula ang kanyang mga mata.

“May nangyari?”

Umiling siya.

“Pagod lang po.”

Hindi agad naniwala ang guro.

Umupo ito sa kabilang dulo ng silid.

Pagkaraan ng ilang minuto, nagsalita si Adrian.

“Ma’am, kung hindi po ako magaling sa school, may karapatan pa rin po ba akong mangarap?”

Napalingon si Clara.

“Siyempre.”

“Kahit bagsak ako?”

“Oo.”

“Kahit minsan, gusto ko nang tumigil?”

“Oo.”

Napapikit ang binata.

“Bakit po parang kailangang may mapatunayan muna ako bago nila ako respetuhin?”

Hindi agad sumagot si Clara.

Alam niyang hindi sapat ang simpleng pagsasabing huwag pansinin ang mga mapanukso.

May sakit na naiiwan ang paulit-ulit na panghuhusga.

“Hindi mo kailangang maging sikat na pianist para maging karapat-dapat sa respeto,” sabi niya.

“Pero kailangan mo ring matutunang manindigan para sa sarili mo.

Kung may nananakit sa iyo sa salita, maaari kang magsabi.

Hindi mo kailangang dalhin nang mag-isa.”

Tumingin sa kanya si Adrian.

“Hindi po ba ako mahina kapag humingi ako ng tulong?”

“Hindi.

Minsan, mas mahirap ang humingi ng tulong kaysa magkunwaring kaya mo ang lahat.”

Sa pagkakataong iyon, umiyak si Adrian.

Hindi malakas.

Walang hikbi.

Tahimik lamang na tumulo ang luha habang nakaupo siya sa harap ng piano.

At hinayaan siya ni Clara.

Samantala, hindi pa rin kumbinsido si Principal Villanueva.

Nalaman niya ang tungkol sa music room nang makita niyang may ginagamit nang lumang piano.

Pinatawag niya si Clara.

“Ma’am Reyes, narinig kong ginagastusan mo pa ang piano para sa batang iyon.”

“May mga nag-ambag po para sa pagkukumpuni, Sir, at naitala ang mga gastos.”

“Ang tanong ko, nakakatulong ba iyan sa grades niya?”

“Opo.

Unti-unti.”

Inilapag niya ang bagong progress report.

May ilang asignaturang umakyat na sa passing range ang mga marka ni Adrian.

Sa iba ay may kulang pa ring requirements.

Hindi itinatago ni Clara ang kahinaan ng bata.

“May kailangang habulin,” paliwanag niya.

“Pero pumapasok na siya sa remedial classes.

Hindi na rin siya palaging natutulog.”

Binasa ng principal ang papel.

“Hindi pa rin siya guaranteed na makagraduate.”

“Alam ko po.”

“Hindi sapat ang talento sa piano para makapasa sa senior high school.”

“Tama po kayo.”

Napatingin ang principal sa kanya.

Hindi niya inaasahan ang pagsang-ayon.

Ipinagpatuloy ni Clara:

“Pero hindi rin sapat ang mababang marka para sabihin nating wala nang pag-asa ang isang bata.”

Natahimik ang opisina.

Sa loob ng ilang sandali, tanging pag-ikot ng electric fan ang maririnig.

“May pananagutan din ako,” mahinang sabi ng principal.

“Hindi ko maaaring ipasa ang sinuman dahil sa awa.”

“Hindi po awa ang hinihingi ko.

Pagkakataong matugunan niya ang mga requirement, at suportang kailangan niya para magawa iyon.”

Hindi sumagot ang principal.

Ngunit hindi rin niya ipinagbawal ang paggamit ng music room.

Lumipas ang dalawa pang linggo.

Dumating ang final assessments.

Kinabahan si Adrian gaya ng dati.

Sa unang bahagi ng Mathematics exam, halos wala siyang maisulat.

Malamig ang kanyang mga daliri.

Parang bumalik ang lahat ng zero na natanggap niya.

Naalala niya ang pagtawa ng mga kaklase.

Ang galit ng principal.

Ang sariling paniniwalang baka hindi talaga siya sapat.

Pumikit siya sandali.

Naalala niya ang sinabi ng kanyang ama noon.

Kapag nalilito ka sa isang piyesa, huwag mong habulin ang lahat ng nota.

Hanapin mo muna ang susunod na kaya mong tugtugin.

Dahan-dahan siyang huminga.

Binasa niyang muli ang unang tanong.

Hindi niya alam ang sagot sa lahat.

Pero mayroon siyang alam.

Sinagutan niya muna iyon.

Pagkatapos ang kasunod.

Nang ipasa niya ang test paper, hindi niya alam kung makakapasa siya.

Ngunit sa unang pagkakataon, hindi blangko ang papel.

Tatlong araw bago ang graduation, inilabas ang final list ng mga estudyanteng nakatugon sa graduation requirements.

Nakatayo si Adrian sa harap ng bulletin board.

Pawis ang mga palad niya.

Maraming estudyante ang nagsisiksikan upang hanapin ang kanilang pangalan.

Hindi agad siya lumapit.

Hinintay niyang kumonti ang tao.

Pagkatapos, dahan-dahan niyang sinundan ng daliri ang listahan.

Mendoza, Adrian R.

Nandoon.

Nakapasa siya.

Hindi mataas ang kanyang mga marka.

Wala siyang academic honors.

May mga asignaturang halos sumabit lamang siya sa kinakailangang marka matapos makumpleto ang mga remediation at performance task.

Ngunit nagtapos siya sa lahat ng requirement.

Napaupo siya sa bangko sa ilalim ng puno ng acacia.

Hindi niya alam kung tatawa o iiyak.

Maya-maya, lumapit si Bianca.

“Nakita mo?”

Tumango siya.

“Congratulations.”

“Salamat.”

“Anong pakiramdam?”

Tiningnan ni Adrian ang kanyang mga kamay.

“Parang… ngayon lang ako nakahinga.”

Napangiti si Bianca.

“Deserve mo iyan.”

Hindi agad sumagot si Adrian.

Pagkatapos, mahina niyang sinabi:

“Hindi ko akalaing makakarating ako rito.”

Nang gabing iyon, nagluto ang kanyang lola ng ginisang sardinas na may misua.

Simpleng hapunan lamang.

Ngunit may maliit na plato ng pritong itlog na inilagay sa harap ni Adrian.

“Para sa graduate natin,” sabi ng matanda.

Napatawa ang kanyang ina, si Liza, kahit halatang pagod mula sa paggamot.

“Anak, pasensiya ka na.

Wala tayong handa.”

Umiling si Adrian.

“Ma, sapat na po ito.”

Hinawakan ng ina ang kanyang kamay.

“Ang dami mong isinakripisyo para sa atin.”

“Ma, huwag na po.”

“Hindi, anak.

Kailangan kong sabihin.”

Tumingin si Liza sa mga daliri ng binata.

“Noong nabubuhay pa ang papa mo, lagi niyang sinasabi na may kakaiba kang paraan ng pakikinig sa mundo.”

Napangiti si Adrian nang malungkot.

“Naalala mo po?”

“Oo.

Kapag tumutulo ang gripo, sabi mo may ritmo.

Kapag bumubukas ang lumang pinto, ginagaya mo sa keyboard ang tunog.”

Tumawa ang lola niya.

“Minsan nga, pati tunog ng taho vendor, ginawan mo ng kanta.”

Nagtawanan sila.

Sandali lamang iyon, ngunit napuno ng init ang maliit na bahay.

Pagkatapos, may inilabas si Liza mula sa lumang kahon.

Isang maliit na audio recorder.

Gasgas ang takip at may tape sa gilid.

“Ginamit ito ng papa mo dati para mag-record ng mga piyesa.

Matagal ko nang itinatago.”

Napatitig si Adrian.

“Gumagana pa po?”

“Hindi ko alam.

Pero may memory card pa sa loob.”

Kinuha niya ang recorder.

Nanginginig ang mga daliri niya.

“Bakit ngayon niyo lang po ibinigay?”

Napayuko si Liza.

“Noong namatay siya, hindi ko kayang pakinggan.

Akala ko mas mabuti kung itatago ko muna.

Pero baka panahon nang ibalik sa iyo.”

Hindi sinisi ni Adrian ang ina.

Alam niyang may sariling paraan ang bawat tao ng pagdadalamhati.

Kinabukasan, ipinakita niya ang recorder kay Clara.

Sa tulong ng school ICT coordinator, nabuksan nila ang lumang audio files.

May mga recording ng ensayo sa simbahan.

May mga tawanan.

May mga maling nota.

At may isang file na pinangalanang Adrian_Draft.

Nang patugtugin nila, narinig ang boses ni Ruben Mendoza.

“Adrian, anak, kapag narinig mo ito, huwag kang tatawa sa mga mali kong nota.”

May mahinang pagtawa.

Pagkatapos ay nagsimula ang isang maikling piyesa.

Nakilala agad ni Adrian ang unang bahagi.

Umaga sa Bintana.

Ngunit pagkaraan ng halos dalawang minuto, huminto ang tugtog.

Narinig ang boses ng kanyang ama.

“Hindi ko pa alam ang susunod.

Siguro ikaw na ang bahalang magtuloy, anak.

Mas marami ka pang maririnig sa mundo kaysa sa akin.”

Napatakip ng bibig si Adrian.

Hindi niya napigilan ang luha.

Sa loob ng tatlong taon, akala niya ang hindi natapos na piyesa ay isang pangakong nabigo siyang tuparin.

Ngayon, unti-unti niyang naunawaan.

Hindi pala ito isang pagsusulit na kailangan niyang ipasa.

Isa pala itong regalong ipinagkatiwala sa kanya.

Kinahapunan, nagpulong ang graduation committee.

May nakatakdang intermission number mula sa school choir, ngunit nagkasakit ang kanilang accompanist.

Naghahanap sila ng maaaring pumalit sa isang maikling piano performance.

Nabanggit ni Bianca ang pangalan ni Adrian.

“Si Adrian po, marunong.”

Nagkaroon ng katahimikan.

Naroon si Principal Villanueva.

“Mendoza?”

Tumango si Bianca.

“Opo, Sir.”

Napatingin ang principal kay Clara.

“Alam mo ba ito?”

“Opo.

Nagsasanay siya sa music room.”

“Handa ba siya para sa isang pagtatanghal sa harap ng daan-daang tao?”

“Hindi ko po alam.

Siya ang dapat nating tanungin.”

Hindi agad nagpasya ang committee.

Pinakiusapan nilang mag-audition si Adrian upang malaman kung naaangkop ang piyesa sa programa.

Nang tawagin siya, hindi siya makapaniwala.

“Ako po?”

“Oo,” sabi ni Clara.

“Pero may karapatan kang tumanggi.”

Tumingin siya sa piano.

Pagkatapos sa kanyang mga kamay.

“May sarili po akong piyesa.”

“Gusto mo bang gamitin iyon?”

Matagal siyang natahimik.

“Hindi pa po tapos.”

“Puwede mong tapusin.”

“Paano kung magkamali ako sa harap ng lahat?”

“Maaaring mangyari iyon.”

Napatingin siya sa guro.

Hindi siya sinabihang magiging perpekto ang lahat.

At marahil iyon ang dahilan kung bakit mas naniwala siya.

“Paano kung pagtawanan nila ako?”

“Hindi natin kontrolado ang lahat ng tao.

Pero kontrolado mo kung ano ang nais mong ibahagi.”

Lumunok si Adrian.

Pagkatapos ay tumango.

“Susubukan ko po.”

Sa araw ng audition, naroon sina Clara, ang music coordinator, at dalawang miyembro ng graduation committee.

Tahimik na pumasok si Adrian.

Umupo sa piano.

Ipinikit niya ang mga mata.

At nagsimulang tumugtog.

Ang unang bahagi ay payapa, tila isang umagang dahan-dahang gumigising.

Pagkatapos, biglang naging mabigat ang mga tunog.

May paulit-ulit na mababang nota, na para bang may humahabol na oras.

Naging mabilis ang kanan niyang kamay.

Ngunit sa gitna, nagkamali siya.

Napahinto.

“Pasensiya na po.”

Tumingin siya sa mga guro.

Hindi siya pinagtawanan.

“Puwede mong ulitin mula sa bahaging iyon,” sabi ng music coordinator.

Huminga siya.

Muling nagsimula.

Sa pagkakataong iyon, natapos niya ang piyesa.

Walang sumigaw.

Walang dramatikong palakpakan.

Ngunit matagal na hindi nagsalita ang mga nakikinig.

Pagkatapos ay lumapit ang music coordinator.

“Adrian, ikaw ba ang gumawa ng arrangement?”

“Opo.

Pero kay Papa po ang unang melody.”

“May kakaiba kang musical instinct.

Hindi pa perpekto ang phrasing at may mga bahaging kailangang linawin, pero may kuwento ang pagtugtog mo.”

Namula ang binata.

“Salamat po.”

“Gusto mo bang gawin itong graduation performance?”

Hindi agad siya sumagot.

Tumingin siya kay Clara.

Ngumiti ang guro.

“Desisyon mo.”

Dahan-dahang tumango si Adrian.

“Opo.”

Ngunit nang gabing iyon, may isang problemang dumating.

Pagkauwi ni Adrian mula sa rehearsal, nakita niyang nakaupo ang kanyang ina sa gilid ng kama.

Maputla ito.

Hawak ng lola niya ang isang papel mula sa dialysis center.

Kailangan nilang bumalik sa ospital kinabukasan para sa karagdagang pagsusuri dahil hindi naging maayos ang pakiramdam ni Liza matapos ang paggamot.

Ang mas masakit, kasabay iyon ng final rehearsal para sa graduation.

“Anak, huwag mo akong alalahanin,” sabi ng ina.

Ngunit nakita ni Adrian ang panghihina sa mukha nito.

“Ma, sasamahan po kita.”

“May rehearsal ka.”

“Mas mahalaga ka.”

Hindi na nakipagtalo si Liza.

Nang gabing iyon, tinawagan ni Adrian si Clara.

“Ma’am… baka hindi na po ako tumuloy sa performance.”

Nagulat ang guro.

“May nangyari ba?”

Ipinaliwanag niya ang kalagayan ng ina.

Matagal na tahimik si Clara.

Pagkatapos ay sinabi niya:

“Unahin mo ang kailangan ng pamilya mo.

Maaari nating ilipat ang rehearsal kung papayag ang committee.

At kung hindi ka makakatugtog, hindi ibig sabihin na nawala ang lahat ng pinaghirapan mo.”

“Pero Ma’am…”

“Ano iyon?”

“Gusto ko po sanang marinig ni Mama iyong piyesa.”

Nanginginig ang kanyang boses.

“Tatlong taon ko pong iniwasang tapusin dahil akala ko hindi ko kaya.

Ngayon, tapos na.

Gusto ko pong marinig niya.”

Napatigil si Clara.

Sa kabilang linya, narinig niya ang mahinang paghinga ng binata.

“Pero ayoko rin pong iwan siya kapag kailangan niya ako.”

Hindi madali ang pagpili.

Hindi ito usapin ng medalya o palakpakan.

Ito ay pagpili sa pagitan ng dalawang bagay na parehong mahalaga sa kanya.

At sa unang pagkakataon, hindi alam ni Adrian kung aling pangako ang dapat niyang unahin.

BAHAGI 3_ANG PIANONG NAKARINIG SA KANYANG PANGARAP

Maaga pa lamang ay nakaupo na si Adrian sa waiting area ng ospital.

Hawak niya ang maliit na bag ng kanyang ina.

Nasa loob ang mga gamot, isang bote ng tubig, at ang lumang kuwaderno ng kanyang ama.

Sa kabilang upuan, nakapikit si Liza.

Hindi maganda ang kanyang pakiramdam, ngunit maayos siyang nakakausap at patuloy na minomonitor ng medical staff.

“Anak,” mahinang tawag niya.

“Opo, Ma?”

“Anong oras ang rehearsal mo?”

“Alas-dos po.”

“Pumunta ka.”

Umiling si Adrian.

“Hindi po.”

“Adrian.”

“Ma, mas mahalaga po kayo.”

Hinawakan siya ng ina sa kamay.

“Alam ko.

Pero hindi mo kailangang isuko ang bawat bagay na mahalaga sa iyo para patunayan na mahal mo ako.”

Napayuko ang binata.

“Hindi naman po ako nagsasakripisyo.”

“Anak, kilala kita.”

Natahimik siya.

“Kapag may kailangang bayaran, ikaw ang unang nag-aalok magtrabaho.

Kapag kulang ang pagkain, ikaw ang unang nagsasabing busog ka.

Kapag tinatanong kita kung kumusta ang school, lagi mong sinasabing maayos lang kahit alam kong nahihirapan ka.”

Napuno ng luha ang mga mata ni Adrian.

“Gusto ko lang po kayong makatulongan.”

“Alam ko.”

Hinaplos ni Liza ang kanyang buhok.

“Pero anak, hindi kita ipinanganak para maging tagapagligtas ng buong pamilya.”

Hindi agad nakasagot ang binata.

Matagal na niyang itinuturing na tungkulin ang manatiling matatag.

Pakiramdam niya, kapag nagpahinga siya, may mangyayaring masama.

Kapag tumanggi siyang magtrabaho, may gamot na hindi mabibili.

Kapag inuna niya ang sarili, may taong mahihirapan.

Hindi niya naisip na pati ang kanyang ina ay nasasaktan kapag nakikita siyang nauubos.

“Ma, paano kung hindi sapat ang ginagawa ko?”

“Hindi mo kailangang maging sapat para sa lahat ng problema natin.”

Lumapit si Liza at niyakap ang anak.

“Anak kita.

Hindi kita empleyado.”

Sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, umiyak si Adrian sa balikat ng kanyang ina.

Bandang tanghali, dumating ang kanyang lola.

May dala itong lugaw at malinis na damit.

Nag-usap ang pamilya at nagpasya na ang lola ang mananatili sa ospital kapag tapos na ang pagsusuri at pinayagan ng medical staff.

Ngunit hindi pa rin panatag si Adrian.

Tumawag siya kay Clara.

“Ma’am, baka puwede pong gabi na lang ako mag-rehearsal.”

“Napag-usapan na namin ng committee,” sagot ng guro.

“Puwede kang gumamit ng music room hanggang alas-singko.

Pero kailangan mong sumunod sa schedule at magpahinga rin.”

“Salamat po.”

“Kumusta ang mama mo?”

“Ine-evaluate pa po, pero mas maayos na ang pakiramdam niya.”

“Kung may kailangan kayong tulong sa mga papeles, sabihin mo.”

“Opo.”

Bago ibaba ang telepono, may isa pang sinabi si Clara.

“Adrian, hindi mo kailangang magpasya ngayon kung tutuloy ka sa graduation performance.

Maghintay tayo hanggang malaman ang lagay ng mama mo.”

“Ma’am?”

“O?”

“Salamat po sa hindi ninyo ako pinipilit.”

Napangiti ang guro.

“Hindi naman dapat pilitin ang isang taong tumugtog mula sa puso.”

Nang hapon ding iyon, dumating si Adrian sa music room.

Wala si Clara.

Tahimik ang silid.

Sa labas, may ilang estudyanteng nag-eensayo para sa graduation march.

Umupo siya sa piano.

Binuksan ang kuwaderno ng kanyang ama.

Sa unang pahina, may simpleng mga nota.

Sa huling pahina, may mga linyang walang laman.

Kinuha niya ang lapis.

Matagal niyang pinagmasdan ang mga blangkong guhit.

Pagkatapos, nagsimulang magsulat.

Hindi siya bihasa sa pormal na music notation.

May ilang bahagi na kailangan niyang burahin at ulitin.

Ngunit alam niya ang tunog na hinahanap.

Ang unang bahagi ay para sa mga umagang kasama ang kanyang ama.

Ang ikalawa ay para sa mga gabing naghuhugas siya ng kaldero habang nag-aalala sa kanyang ina.

Ang ikatlo ay para sa mga araw na sinubukan niyang maniwala sa mga taong nagsabing wala siyang mararating.

At ang huling bahagi—

Hindi niya pa alam.

Tumigil siya.

Nakatitig lamang sa mga tecla.

Maya-maya, may narinig siyang boses mula sa pintuan.

“Hindi mo kailangang madaliin.”

Si Mang Isko.

Dumating ang matanda upang tingnan ang isang teclang muling sumasablay.

“Manong, kayo po pala.”

“Ano’ng problema?”

“Hindi ko po alam ang ending.”

Lumapit ang matanda.

“Anong gusto mong maramdaman ng makakarinig?”

Nag-isip si Adrian.

“Gusto ko pong maramdaman nila na… kahit mahirap ang buhay, hindi pa tapos ang kuwento.”

Napangiti si Mang Isko.

“Kung ganoon, baka hindi mo kailangan ng pinakamalakas na nota.”

“Bakit po?”

“Minsan, ang pinakamagandang pagtatapos ay iyong nagpapaalala na may susunod pang umaga.”

Hindi sumagot si Adrian.

Ngunit nang umalis ang matanda, muling gumalaw ang kanyang mga daliri.

Sa pagkakataong iyon, mas marahan ang tugtog.

Mas simple.

At mas malinaw.

Dalawang araw bago ang graduation, pinatawag ni Principal Villanueva si Adrian.

Kinabahan ang binata nang makita ang opisina.

Dito niya unang narinig ang salitang hopeless.

Dito niya unang naramdaman na para siyang problemang kailangang alisin.

Umupo siya sa harap ng principal.

“Mendoza, kumusta ang nanay mo?”

Nagulat siya sa tanong.

“Mas maayos na po, Sir.

Nakauwi na po siya at may follow-up checkup.”

Tumango ang principal.

“Mabuti.”

Sandaling tumahimik.

Pagkatapos ay binuksan nito ang isang folder.

“May final academic record ka na.”

“Opo.”

“Alam mo bang muntik ka nang hindi makatapos?”

“Opo, Sir.”

“At alam mo bang hindi lahat ng estudyanteng nahihirapan ay nabibigyan ng ganitong pagkakataon?”

Napayuko si Adrian.

“Opo.”

Matagal siyang tiningnan ng principal.

Pagkatapos, dahan-dahan nitong isinara ang folder.

“Gusto kong linawin ang isang bagay.”

Napatingin ang binata.

“Hindi ka nakapasa dahil magaling kang tumugtog ng piano.

Nakapasa ka dahil natugunan mo ang mga kinakailangan sa mga asignatura mo.”

“Opo, Sir.”

“Tinulungan ka ng mga guro mo, pero ikaw ang gumawa ng mga output at kumuha ng assessments.”

“Opo.”

Huminga nang malalim ang principal.

“May mali rin akong nagawa.”

Hindi makapaniwala si Adrian sa narinig.

“Sir?”

“Hinuhusgahan kita noon ayon lamang sa nakikita ko sa classroom.

Nakita kong natutulog ka.

Nakita kong bagsak ang exams mo.

Pero hindi ko tinanong kung ano ang nangyayari sa labas ng paaralan.”

Tahimik ang binata.

“Hindi nito binabago ang mga pamantayan natin,” pagpapatuloy ni Villanueva.

“Pero dapat mas maaga nating tinanong kung anong suportang kailangan mo.”

Napansin ni Adrian ang pagod sa mukha ng principal.

Hindi ito ang galit na lalaking sumigaw sa kanya noong nakaraang buwan.

Isa itong taong tila nahihirapang tanggapin ang sarili niyang pagkukulang.

“Pasensiya na, Adrian.”

Napatitig ang binata.

Hindi niya inakalang maririnig niya iyon.

Ngunit hindi rin agad nawala ang sakit ng mga nakaraang buwan.

“Sir,” mahinahon niyang sabi, “noong sinabi ninyo pong wala akong mararating, naniwala po ako.”

Bahagyang napayuko ang principal.

“Alam ko.”

“May mga araw po na gusto ko nang huwag pumasok.”

Hindi sumagot si Villanueva.

“Pero gusto ko pong makatapos.

Gusto kong makita ni Mama na may diploma ako.”

Huminga si Adrian.

“Hindi po ako galit.

Pero sana po, kapag may susunod na estudyanteng katulad ko, tanungin ninyo muna kung bakit siya nahihirapan.”

Matagal na tumahimik ang principal.

Pagkatapos ay tumango.

“Tama ka.”

Hindi iyon isang mahimalang pagbabago.

Hindi biglang naging perpekto ang paaralan.

Ngunit sa maliit na opisinang iyon, may isang taong natutong makinig at isang batang natutong magsalita para sa sarili.

Dumating ang graduation day.

Maaliwalas ang umaga sa San Isidro.

Sa harap ng paaralan, may mga magulang na may hawak na bulaklak at mga cellphone.

May mga batang nakaayos ang buhok.

May mga gurong abala sa pag-aayos ng pila.

Sa gymnasium, nakasabit ang malaking tarpaulin ng graduating batch.

Nasa likod ng stage ang piano na hiniram mula sa isang kalapit na cultural center.

Mas maayos ito kaysa sa lumang instrumento sa music room.

Ngunit habang tinitingnan ni Adrian, mas lalo siyang kinakabahan.

“Bakit parang natatakot ka na naman?”

Si Bianca.

Nakapulang lipstick ito at maayos ang graduation gown.

“Hindi ako sanay sa ganito,” sagot niya.

“Sa piano?”

“Sa maraming tao.”

Napatawa ang dalaga.

“Normal lang iyan.”

“Kayo po kasi, sanay na sa stage.”

“Hindi rin.

Kinakabahan pa rin ako sa speech ko.”

Napalingon si Adrian.

“Talaga?”

“Oo.

Minsan pakiramdam ko kapag nagkamali ako, madidismaya ang lahat.”

Nagulat ang binata.

Sa buong taon, akala niya walang kinatatakutan si Bianca.

Palagi itong mataas ang marka.

Palaging handa.

Palaging pinapalakpakan.

“Hindi ko po akalaing ganyan din ang nararamdaman mo.”

Napangiti si Bianca.

“Magkaiba lang tayo ng pinanggagalingan.

Pero pareho tayong natatakot magkamali.”

Saglit silang natahimik.

Pagkatapos ay iniabot ni Bianca ang isang maliit na papel.

Nakasulat doon ang tatlong salita:

Kaya mong magsimula.

“Hindi ko sinabing kaya mong maging perpekto,” paliwanag niya.

“Sabi ko kaya mong magsimula.”

Napangiti si Adrian.

“Salamat.”

Nagsimula ang programa.

Isa-isang tinawag ang mga pangalan.

May mga magulang na umiiyak.

May mga estudyanteng nagtatawanan habang inaayos ang kanilang toga.

Nang marinig ni Adrian ang sariling pangalan, tila bumagal ang oras.

“Adrian R.

Mendoza.”

Tumayo siya.

Naglakad patungo sa stage.

Sa unang hanay, nakita niya ang kanyang ina sa wheelchair na hiniram para hindi ito mapagod sa paglalakad.

Katabi nito ang kanyang lola.

Pareho silang nakangiti.

Hindi niya napigilan ang pagluha.

Tinanggap niya ang diploma folder.

Nakipagkamay sa principal.

Pagkatapos ay tumingin muli sa kanyang pamilya.

Sa loob ng maraming taon, akala niya hindi siya makakarating sa araw na iyon.

Ngunit naroon siya.

Hindi bilang isang batang nakakuha ng pinakamataas na marka.

Hindi bilang isang estudyanteng may medalya.

Kundi bilang isang binatang hindi sumuko kahit halos mawalan na siya ng lakas.

Pagkatapos ng awarding ceremony, dumating ang oras ng special performance.

Lumapit si Clara kay Adrian sa backstage.

“Handa ka na?”

Huminga nang malalim ang binata.

“Hindi ko po alam.”

“Gusto mo pa ring tumugtog?”

Tumango siya.

“Opo.”

“Kung ganoon, iyon ang mahalaga.”

Iniabot ni Clara ang lumang kuwaderno.

Hindi ito kailangan ni Adrian para basahin ang mga nota.

Kabisado na niya ang piyesa.

Ngunit gusto niyang nasa tabi ito.

Parang kasama niya ang kanyang ama.

Bago siya umakyat, tumingin siya kay Clara.

“Ma’am, noong una niyo po akong nakita, akala ninyo ba wala rin akong mararating?”

Umiling ang guro.

“Ang una kong naisip, may batang pagod na pagod at kailangan kong malaman kung bakit.”

Napangiti si Adrian.

“Salamat po.”

“Mga magulang, guro, at mga nagsipagtapos,” anunsiyo ng emcee, “ang susunod nating pagtatanghal ay isang orihinal na piyesang sinimulan ng isang ama at ipinagpatuloy ng kanyang anak.”

Nagkaroon ng mahinang bulungan.

“Ang magtatanghal ay isa sa ating graduates, si Adrian Mendoza.”

May ilang estudyanteng nagulat.

May mga kaklaseng napalingon.

“Si Adrian?”

“Iyong laging natutulog noon?”

Ngunit walang narinig si Adrian.

Sa oras na umupo siya sa piano, unti-unting humina ang ingay sa kanyang paligid.

Ipinatong niya ang kuwaderno sa ibabaw ng instrumento.

Tiningnan ang unang pahina.

Umaga sa Bintana.

Hinawakan niya ang unang tecla.

At nagsimula.

Ang unang mga nota ay malumanay.

Payak ang himig.

Parang araw na unti-unting sumisilip sa isang maliit na bintana.

Naalala ni Adrian ang kanyang ama.

Nakita niya sa isip ang lumang keyboard sa kanilang bahay.

Ang kamay ni Ruben na ginagabayan ang kanyang maliliit na daliri.

Ang boses nitong nagsasabing:

“Hindi mo kailangang pindutin nang malakas ang lahat.

Pakinggan mo muna kung ano ang kailangan ng musika.”

Nagpatuloy ang piyesa.

Sa ikalawang bahagi, naging mas mabigat ang kaliwang kamay.

Paulit-ulit ang mababang tunog.

Parang mga hakbang ng isang batang naglalakad pauwi sa gitna ng ulan.

Naalala niya ang mga gabing naghuhugas ng kaldero.

Ang kirot sa likod.

Ang pagkaantok sa klase.

Ang mga test paper na may pulang zero.

Ang mga salitang hindi niya makalimutan.

Tamad.

Walang mararating.

Hopeless.

Bumilis ang himig.

Sumunod ang kanan niyang kamay sa mas mabilis na mga nota.

Ngunit hindi lamang galit ang naroon.

May pagod.

May pangungulila.

May tanong na matagal niyang hindi masagot.

May halaga pa rin ba ako kahit hindi ako katulad ng iba?

Sa gitna ng piyesa, huminto nang bahagya ang musika.

Hindi dahil nagkamali siya.

Bahagi iyon ng kanyang isinulat.

Isang katahimikang sinadya niyang ilagay.

Para sa mga araw na wala siyang masabi.

Para sa mga pagkakataong mas pinili niyang itago ang sariling nararamdaman.

Pagkatapos, may isang mahinang nota.

Sinundan ng isa pa.

At isa pa.

Unti-unting bumalik ang unang himig ng kanyang ama.

Ngunit ngayon, may bago nang kasamang melody.

Ang bahaging isinulat ni Adrian.

Mas maliwanag.

Mas maluwag ang paghinga ng musika.

Hindi lahat ng nota ay mabilis.

Hindi lahat ay malakas.

May mga bahaging halos bumubulong lamang.

Ngunit habang nagpapatuloy ang piyesa, unti-unting nabubuo ang isang damdaming mahirap ilarawan.

Pag-asa.

Sa unang hanay, nakaupo si Principal Villanueva.

Hindi siya gumagalaw.

Nasa kanyang kandungan ang printed program.

Matagal na siyang principal.

Marami na siyang estudyanteng nakita.

May matatalino.

May mahihirap turuan.

May palaban.

May tahimik.

Ngunit habang nakikinig sa piano, naalala niya ang isang tanong na hindi niya naitanong kay Adrian noon.

Anong nangyayari sa buhay mo?

Naalala niya ang mga test paper.

Ang galit niya.

Ang takot niyang bumaba ang performance rating ng paaralan.

Hindi niya itinatangging mahalaga ang mga marka at pamantayan.

Ngunit ngayon, mas malinaw niyang nakita na may mga batang hindi makakamit ang mga pamantayang iyon kung hindi muna mauunawaan ang mga hadlang na kinakaharap nila.

Sa kabilang bahagi ng gymnasium, nakaupo si Sir Paolo.

Naalala niya ang unang pagkakataong humingi si Adrian na ulitin ang isang Math problem.

Hindi pala kailangang maging pinakamahusay ang isang estudyante upang makapagpakita ng pagsisikap.

At si Bianca, na nakatayo sa tabi ng stage, ay tahimik na nakangiti.

Alam niyang hindi lahat ng tao ay makakakuha ng medalya.

Ngunit may mga tagumpay na hindi kasya sa maliit na espasyong inilaan para sa awards.

Sa huling bahagi ng piyesa, muling bumagal ang tempo.

Ang kanang kamay ni Adrian ay tumugtog ng simpleng melody.

Ang kaliwa ay sumuporta sa mahihinang chord.

Naalala niya ang boses ng kanyang ama sa recorder.

Mas marami ka pang maririnig sa mundo kaysa sa akin.

Ngunit ngayon, alam na ni Adrian ang gusto niyang sabihin.

Hindi kailangang palaging malakas ang musika para marinig.

Hindi kailangang palaging perpekto ang pagtugtog para maging totoo.

At hindi kailangang magkaroon ng medalya ang isang bata para masabing may halaga ang kanyang pangarap.

Pinindot niya ang huling chord.

Hinayaan niyang humaba ang tunog.

Pagkatapos, marahan niyang inalis ang mga kamay sa keyboard.

Tahimik ang gymnasium.

Isang segundo.

Dalawa.

Tatlo.

Biglang may tumayo.

Si Liza.

Tinulungan siya ng kanyang ina na tumayo mula sa wheelchair nang sandali, sapat lamang upang maipakita ang kanyang palakpak.

Nangingilid ang luha sa kanyang mga mata.

Sumunod ang lola ni Adrian.

Pagkatapos si Bianca.

Si Sir Paolo.

Si Clara.

Unti-unting tumayo ang iba pang mga magulang.

Nagpalakpakan ang mga estudyante.

Hanggang sa halos buong gymnasium ay nakatayo.

Hindi dahil perpekto ang bawat nota.

Hindi dahil naging pinakamagaling na pianist sa bansa si Adrian sa loob ng ilang minuto.

Kundi dahil may isang batang matagal nang hindi naririnig na sa wakas ay nagkaroon ng pagkakataong ibahagi ang kanyang kuwento.

Sa harap ng piano, natigilan si Adrian.

Hindi niya alam kung ano ang gagawin.

Sa huli, tumayo siya.

Bahagyang yumuko.

At umiyak.

Pagbaba niya ng stage, unang lumapit si Clara.

Hindi agad nagsalita ang guro.

Niyakap lamang niya ang binata.

“Salamat po, Ma’am,” bulong ni Adrian.

“Para saan?”

“Sa pakikinig.”

Napapikit si Clara.

Sa labindalawang taon niyang pagtuturo, marami na siyang natanggap na certificates at recognition.

Ngunit sa sandaling iyon, ang simpleng pasasalamat ni Adrian ang isa sa pinakamahalagang bagay na narinig niya.

Lumapit si Principal Villanueva.

Sa pagkakataong iyon, hindi siya nagdala ng folder.

Wala siyang test paper.

Wala siyang listahan ng mga marka.

“Adrian.”

Tumayo nang tuwid ang binata.

“Sir.”

“Maganda ang piyesa mo.”

“Salamat po.”

“May plano ka na ba pagkatapos ng graduation?”

Nag-alangan si Adrian.

“Gusto ko po sanang mag-aral ng music.

Pero hindi ko pa po alam kung kakayanin namin.”

Tumango ang principal.

“May ilang state universities na may music programs.

Maaari nating itanong kung anong admission requirements at financial assistance ang available.”

Napatingin si Adrian sa kanya.

“Tutulungan niyo po ako?”

“Tutulungan kitang hanapin ang tamang impormasyon.

Pero ikaw pa rin ang mag-aapply at maghahanda.”

Napangiti ang binata.

“Opo, Sir.”

Huminga nang malalim ang principal.

“At Adrian, may isa pa akong gustong sabihin.”

Tahimik silang dalawa.

“Hindi tama ang mga salitang sinabi ko sa iyo noon.”

Napayuko si Adrian.

“Sir, narinig ko na po ang paghingi ninyo ng tawad.”

“Alam ko.

Pero gusto kong siguraduhin mong hindi mo kailangang patunayan sa akin na may halaga ka.”

Tumingin ang binata sa principal.

Sa loob ng maraming buwan, hinintay niya ang sandaling mapatunayan na nagkamali ang lahat.

Ngunit ngayong naroon na siya, kakaiba ang naramdaman niya.

Hindi galit.

Hindi paghihiganti.

Kundi pagod na unti-unting nawawala.

“Sir,” mahina niyang sagot, “gusto ko lang pong makapagpatuloy.”

Tumango ang principal.

“Kung ganoon, iyon ang gawin mo.”

Hindi natapos ang kuwento ni Adrian sa isang standing ovation.

Pagkatapos ng graduation, bumalik pa rin siya sa maliit nilang bahay.

May mga gastusin pa rin.

May mga araw na kailangang dalhin ang kanyang ina sa ospital.

Hindi biglang gumaling si Liza.

Hindi rin biglang naging mayaman ang kanilang pamilya.

Ngunit may ilang bagay na nagbago.

Sa tulong ng guidance counselor at barangay social worker, naipagpatuloy nila ang pag-aasikaso ng mga programa para sa medical assistance.

Nakapag-adjust din ang may-ari ng karinderya sa oras ng trabaho ni Adrian.

Sa halip na magtrabaho hanggang madaling-araw, pumapasok siya sa mas maagang shift tuwing kailangan.

May mga araw na hindi sapat ang kita.

Ngunit natuto siyang humingi ng tulong at makipag-usap bago maubos ang sariling lakas.

Samantala, hindi niya itinigil ang musika.

Tuwing hapon, bumabalik siya sa paaralan kapag may pahintulot.

Nagsasanay sa lumang piano.

Nag-aaral ng basic music theory mula sa mga librong hiniram sa library at mga libreng aralin na naa-access niya sa computer room.

Tinulungan siya ni Mang Isko sa wastong pag-aalaga ng instrumento.

Si Bianca naman ay tumulong maghanap ng impormasyon tungkol sa entrance examinations at audition requirements.

Hindi madaling mag-apply sa isang music program.

Kailangan niya ng audition pieces.

May theory assessment.

May mga dokumentong dapat ihanda.

At higit sa lahat, kailangan niyang matutunang ang talento ay simula lamang, hindi kapalit ng disiplina.

May mga pagkakataong nahihirapan siyang bumasa ng mga piyesang mas komplikado kaysa sa dati niyang tinutugtog.

Minsan, naiinis siya sa sarili.

Minsan, gusto niyang bumalik sa pagtugtog lamang ng mga pamilyar na himig.

Ngunit kapag napapagod, naaalala niya ang unang aral ni Clara.

Hindi niya kailangang maging perpekto para magpatuloy.

Isang araw, may dumating na sulat mula sa isang state university na pinag-applyan niya.

Nakapasa siya sa initial screening at inimbitahang kumuha ng audition at iba pang kinakailangang assessment.

Hindi pa iyon admission.

Hindi pa scholarship.

Ngunit isa itong totoong pagkakataon.

Nang ipakita niya ang sulat sa kanyang ina, mahigpit siya nitong niyakap.

“Anak, subukan mo.”

“Ma, paano kung hindi ako makapasa?”

“Kung hindi, maghahanap tayo ng ibang paraan.”

“Paano kung hindi natin kayanin ang gastos?”

“Pag-uusapan natin.

Hindi mo kailangang sagutin lahat ngayon.”

Napangiti siya.

Sa unang pagkakataon, hindi niya naramdaman na isang malaking pagkabigo ang posibilidad ng hindi pagpasa.

Isa lamang itong bahagi ng paglalakbay.

Ilang buwan ang lumipas.

Dumating ang araw ng audition.

Maaga siyang nagising.

Maingat na plantsado ng kanyang lola ang puting polo niyang ginamit noong graduation.

Hindi bago ang kanyang sapatos.

Ngunit malinis.

Sa kanyang bag ay may dalang tubig, lapis, mga dokumento, at ang lumang kuwaderno.

Bago siya umalis, tinawag siya ng ina.

“Adrian.”

“Opo, Ma?”

“Anuman ang mangyari roon, proud ako sa iyo.”

Napakagat siya sa labi.

“Salamat po.”

“Hindi dahil magaling kang tumugtog.”

Napatingin siya.

“Kundi dahil natuto kang hindi sukuan ang sarili mo.”

Sa audition room, may malaking piano.

May tatlong evaluators na nakaupo sa harap.

Nagpakilala si Adrian.

Ipinaliwanag niyang magtatanghal siya ng mga kinakailangang piyesa at isang maikling orihinal na komposisyon.

Nang umupo siya, naramdaman niyang nanlalamig ang mga kamay niya.

Naalala niya ang faculty room.

Ang mga test paper.

Ang mga gabi sa karinderya.

Ngunit sa pagkakataong iyon, hindi niya pinayagang iyon ang maging buong kuwento niya.

Huminga siya.

At nagsimula.

Hindi naging perpekto ang audition.

May isang bahaging medyo bumilis siya.

May isang note reading exercise na nahirapan siyang sagutin.

Sa interview, inamin niyang marami pa siyang kailangang pag-aralan.

Ngunit nang tanungin kung bakit niya gustong kumuha ng music program, hindi siya nagbigay ng magarbong sagot.

“Gusto ko pong matutunan kung paano mas maayos na gamitin ang musika para makapagsabi ng mga bagay na nahihirapan akong ipaliwanag.”

Tinanong siya ng isang evaluator:

“Sa palagay mo ba, sapat ang talento?”

Umiling siya.

“Hindi po.

Kailangan ko pa pong magpraktis at mag-aral.

Ngayon ko pa lang po natututunang maging seryoso sa music.”

Tumango ang evaluator.

“Magandang malaman mo iyon.”

Ilang linggo ang lumipas bago dumating ang resulta.

Tinanggap si Adrian sa music program, matapos matugunan ang admission requirements.

Hindi niya nakuha ang lahat ng financial assistance na unang inasahan.

Ngunit may naaprubahang tulong sa ilang gastusin, at nagtulungan ang pamilya upang planuhin ang natitira.

Kailangan pa rin niyang mag-budget.

Kailangan pa rin niyang magtrabaho nang part-time kapag kaya ng schedule.

Hindi pa rin madali ang buhay.

Ngunit ngayon, may direksiyon na siya.

Nang bumalik siya sa San Isidro National High School upang ibalita iyon kay Clara, nakita niyang may mga batang naglilinis sa music room.

May bagong kurtina ang bintana.

May ilang upuang inayos.

At sa ibabaw ng piano ay may maliit na karatula:

Silid ng Musika — Bukas sa mga Estudyanteng Nais Matuto.

“Nagkaroon po ng music club?” tanong ni Adrian.

Tumango si Clara.

“Sa tulong ng mga guro at estudyante.

May simpleng schedule para hindi makaistorbo sa klase.”

Napangiti siya.

“Ang ganda po.”

“May gusto ka bang makilala?”

Tinawag ni Clara ang isang batang nasa sulok.

Payat ito.

Tahimik.

Hawak ang lumang notebook.

“Si Joel.

Grade Seven.

Mahilig gumawa ng mga kanta, pero nahihiya siyang tumugtog sa harap ng iba.”

Napatingin ang bata kay Adrian.

“Kayo po ba iyong tumugtog noong graduation?”

Tumango si Adrian.

“Oo.”

“Ang galing niyo po.”

Napangiti siya.

“Salamat.”

Napatungo si Joel.

“Gusto ko rin po sanang matuto.

Kaso hindi po ako marunong magbasa ng notes.”

Umupo si Adrian sa tabi ng piano.

“Hindi rin ako magaling noon.”

“Talaga po?”

“Oo.

At marami pa rin akong hindi alam hanggang ngayon.”

Nagulat ang bata.

“Pero marunong po kayong gumawa ng kanta.”

“Marunong ako ng ilan.

Pero hindi ibig sabihin na alam ko na ang lahat.”

Itinuro niya ang gitnang C.

“Gusto mong magsimula rito?”

Lumapit si Joel.

Dahan-dahang pinindot ang tecla.

Isang simpleng tunog ang umalingawngaw sa silid.

Ngumiti ang bata.

“Ang ganda po.”

Tumango si Adrian.

“Oo.

At marami pang puwede mong gawin mula sa isang nota.”

Sa pintuan, tahimik na nakatingin si Clara.

Naalala niya ang araw na unang nakita niya si Adrian sa labas ng opisina ng principal.

Ang batang halos hindi makatingin sa kanya.

Ang batang itinatago ang mga kamay sa ilalim ng bag.

Ngayon, ang mga kamay ding iyon ang nagtuturo sa iba kung paano magsimula.

Makalipas ang isang taon, nagkaroon ng bagong patakaran ang paaralan.

Kapag may estudyanteng paulit-ulit na bumabagsak o nakakatulog sa klase, kailangang magkaroon ng maagang pag-uusap sa pagitan ng adviser, guidance office, magulang o guardian, at mismong estudyante.

Hindi ito nangangahulugang awtomatikong papasa ang lahat.

Hindi rin ibig sabihin na mawawala ang mga pagsusulit at pamantayan.

Sa halip, mas sisikapin nilang tukuyin kung may problemang pangkalusugan, pampamilya, pangkabuhayan, o pangkatutong nakaaapekto sa pag-aaral.

May mga batang nangangailangan ng dagdag na tutorial.

May mga batang kulang sa tulog dahil sa trabaho.

May mga batang may problemang hindi kayang sabihin sa harap ng buong klase.

At may mga batang nangangailangan lamang ng isang taong magtatanong nang hindi agad humuhusga.

Si Principal Villanueva mismo ang nagmungkahi ng pagbabago matapos pag-aralan ang mga kaso ng mga estudyanteng nanganganib hindi makatapos.

Hindi niya ito ipinangalan kay Adrian.

Hindi niya ginawang palabas ang karanasan ng binata.

Ngunit alam ni Clara kung saan nagsimula ang pagnanais na iyon.

Isang maulan na hapon, bumisita si Adrian sa kanyang dating paaralan.

May dala siyang maliit na supot ng pandesal.

Nakita niya si Clara sa music room, abala sa pag-aayos ng mga lumang libro.

“Ma’am.”

Napalingon ang guro.

“Adrian!”

Ngumiti ito.

“Kumusta ang college?”

“Mahirap po.”

Napatawa si Clara.

“Ganoon talaga.”

“May mga subject po akong nahihirapan pa rin.

Lalo na sa theory.”

“At ano’ng ginagawa mo?”

“Nagtatanong po.

Nag-aaral.

Minsan, bumabagsak sa quiz, pero bumabawi.”

Tumango si Clara.

“Mabuti.”

Umupo si Adrian sa harap ng lumang piano.

Pinindot ang gitnang C.

Bahagyang sablay na naman ang tono.

Napatawa siya.

“Ma’am, parang kailangan na naman itong ipa-tune.”

“Alam ko.

Nasa listahan na.”

Saglit silang natahimik.

Pagkatapos ay inilabas ni Adrian ang kuwaderno ng kanyang ama.

Mas makapal na ito ngayon.

May mga bagong pahina.

May mga piyesang isinulat niya para sa kanyang ina.

May isang awit para sa lola niya.

At may komposisyong ginawa niya para sa mga batang nahihirapang maniwala sa sarili.

“Ma’am, may gusto po sana akong iparinig.”

“Anong pamagat?”

Napangiti siya.

“Hindi Pa Huli.”

Umupo nang maayos si Clara.

“Sige.

Makikinig ako.”

Nagsimulang tumugtog si Adrian.

Sa labas, bumabagsak ang ulan sa bubong.

May mga estudyanteng nagtatakbuhan patungo sa silungan.

May tunog ng kampana mula sa malayong simbahan.

At sa loob ng maliit na music room, may isang binatang dating hinusgahan dahil sa kanyang mga zero na ngayon ay tumutugtog ng isang piyesang siya mismo ang sumulat.

Hindi niya nakalimutan ang mga panahong bumagsak siya.

Hindi niya ikinahiya ang mga gabing kinailangan niyang magtrabaho.

At hindi niya itinuring na walang saysay ang mga taong nahirapan siyang mag-aral.

Bahagi iyon ng kanyang kuwento.

Ngunit hindi iyon ang kabuuan ng kanyang pagkatao.

Nang matapos ang piyesa, matagal na nakatingin si Clara sa dating estudyante.

“Alam mo, Adrian,” sabi niya, “marami ka pang mararating.”

Napangiti ang binata.

“Hindi ko pa po alam kung gaano kalayo.”

“Hindi mo naman kailangang malaman lahat ngayon.”

Tumingin siya sa bintana.

Sa kabila ng ulan, may manipis na sinag ng araw na sumisilip sa pagitan ng mga ulap.

Naalala niya ang kanyang ama.

Basta may umagang dumarating, may panibagong pagkakataon.

Dahan-dahan niyang isinara ang takip ng piano.

At sa unang pagkakataon, hindi na siya natakot sa mga bagay na hindi pa niya alam.

Dahil natutuhan niyang hindi kailangang makita agad ang buong daan para magkaroon ng lakas ng loob na gawin ang susunod na hakbang.

Kung kayo ang guro ni Adrian, ano ang una ninyong gagawin kapag may estudyanteng palaging bumabagsak at natutulog sa klase—papagalitan agad siya, o aalamin muna ang dahilan ng kanyang paghihirap?

WAKAS