Bahagi 3
Nang aminin ni Aling Nena na dinoble niya ang halamang gamot para dumami ang gatas ko, naintindihan ko kung bakit nalason si Miguel at kailangan ko siyang iligtas.
Nanlamig ang buong katawan ko nang marinig ko ang sinabi ng doktor. Hindi ko alam kung paano ako nakabalik sa tabi ng kama ni Miguel. Nakaupo ako roon, hawak ang kamay niyang malamig pa rin, at pinapanood ang pag-akyat-baba ng dibdib niya. Bawat paghinga niya ay parang hinihiling ko na sana ay magtuloy-tuloy lang.
Hindi pa rin siya gumigising. Ang swero ay patuloy na tumutulo. Ang mukha niya ay maputla pa rin, at ang labi niya ay tuyong-tuyo. Gusto kong gisingin siya, gusto kong marinig ang boses niya na nagsasabing ayos lang siya. Pero natakot din ako na baka kapag gumising siya ay hindi niya ako mapatawad.
Dumating si Aling Nena at umupo sa kabilang gilid. Hindi siya nagsasalita. Hawak niya ang bag na may gamit ni Mateo, at panay ang tingin niya kay Miguel. Alam kong natatakot din siya. Alam kong mahal niya ang anak niya. Pero hindi ko rin makalimutan ang sinabi niya sa pasilyo, na parang ako ang may kasalanan ng lahat.
“Nay, umuwi ka muna,” sabi ko nang mahina. “Si Mateo, kailangan niyang dumede. Bantayan mo muna siya. Ako ang magbabantay dito.”
Tumingin siya sa akin na parang gusto niyang magsalita, pero tumango lang siya at tumayo. Bago siya umalis, hinawakan niya ang paa ni Miguel at marahang hinaplos. Nakita ko ang panginginig ng kamay niya. Sa sandaling iyon, naalala ko na hindi lang ako ang natatakot. Siya rin ay isang ina.
Pagkaalis niya, dumating ang doktor. Tinanong niya ako kung may natira pa bang sabaw sa bahay. Tinanong niya kung may natira pang halamang gamot na hindi pa naluluto. Sinabi ko na mayroon pa sa kaldero at may ilang balot pa sa kusina. Sinabi niya na kailangan naming dalhin iyon para makita kung ano ang laman.
Nang gabing iyon, habang tulog si Miguel, umuwi ako saglit sa bahay namin sa Quezon City. Tahimik ang bahay. Amoy halamang gamot pa rin ang kusina. Nandoon pa ang kaldero na may itim na sabaw. Nandoon pa ang mga balot ng halamang gamot na nakalagay sa plastic. Kinuha ko ang isang malinis na lalagyan at nilagyan ko ng kaunting sabaw. Inilagay ko rin sa isang bag ang mga balot. Habang ginagawa ko iyon, nanginginig ang mga kamay ko. Hindi ko akalain na ang isang bagay na akala ko ay gamot ay magiging ganito kabigat.
Pagbalik ko sa ospital, nandoon na ulit si Aling Nena. May dala siyang lugaw at tubig. Gusto niyang pakainin ako, pero hindi ako makakain. Sinabi ko sa kanya na dinala ko ang sabaw. Biglang nanlaki ang mga mata niya.
“Bakit mo dinala? Mapapahiya tayo!” sabi niya, mahina pero madiin ang boses. “Baka isipin ng doktor na nilason natin si Miguel. Pamilya tayo, hindi natin kailangan sabihin lahat.”
Tiningnan ko siya. Sa unang pagkakataon, hindi ako yumuko. “Nay, kailangan malaman ng doktor. Si Miguel ang nakahiga dito. Kung itatago natin, paano siya gagaling?”
Hindi siya nakasagot. Umupo siya at napayuko. Nakita ko ang luha sa mga mata niya, pero pinipigilan niya.
Kinabukasan, kinausap kami ng doktor nang magkasama. Sinabi niya na ang atay ni Miguel ay napagod nang husto. Hindi ito dahil sa isang beses lang na pag-inom. Dahil ito sa sunod-sunod na araw ng pag-inom ng matapang na halamang gamot. Ang katawan ng bagong panganak na babae ay iba sa katawan ng lalaki, pero pareho silang pwedeng mapagod kung sobra ang dosis. Ang sabaw na para sana sa akin ay hindi dapat ininom araw-araw nang buo, lalo na ng taong hindi naman bagong panganak.
Nang marinig iyon ni Aling Nena, bigla siyang napahagulgol. “Ako ang may kasalanan,” sabi niya, at napaupo siya sa upuan. “Dinoble ko. Dinoble ko ang halamang gamot.”
Natigilan ako. Tiningnan ko siya nang hindi makapaniwala.
“Akala ko kasi, kung mas mapait, mas mabilis ang bisa,” patuloy niya, umiiyak. “Nakita ko na kaunti ang gatas mo. Natakot ako na magutom si Mateo. Natakot ako na sabihin ng mga tao na hindi ko inaalagaan ang apo ko. Kaya nagdagdag ako ng isang balot pa. Galing iyon sa kamag-anak natin sa Batangas. Sabi niya, pampalakas daw. Hindi ko alam na sobra na pala.”
Doon ko naintindihan. Hindi pala pareho ang sabaw na iniinom ko noong unang mga araw at ang sabaw na iniinom ni Miguel. Noong unang araw, isang balot lang. Pero nang makita ni Aling Nena na hindi ako gumagaling at kaunti ang gatas ko, nagdagdag siya. Ang akala niyang pagmamahal ay naging sobra. Ang akala niyang pag-aalaga ay naging pahirap.
At ang mas masakit, ang akala kong pagbuti ng mukha ko ay hindi dahil sa sabaw. Namula ang mukha ko kasi huminto na ako sa pag-inom. Gumaan ang pakiramdam ko kasi hindi na ako nasusuka araw-araw. Pero ipinagmalaki pa ni Aling Nena na dahil daw iyon sa sabaw. At naniwala kami.
“Alam mo ba, Liza,” sabi ni Aling Nena, “nung sinabi mong hindi na mapait, natuwa ako. Akala ko nasanay ka na. Hindi ko alam na si Miguel na pala ang umiinom. Hindi ko alam na siya na ang nagtitiis.”
Napaiyak din ako. Hindi ko alam kung sino ang mas dapat sisihin. Siya na nagdoble, o ako na naglihim. Pareho kaming natakot. Pareho kaming nag-isip na alam namin ang tama.
Nang gabing iyon, nagising si Miguel. Mahina ang boses niya, pero nakatingin siya sa akin. “Liza,” sabi niya. Agad kong hinawakan ang kamay niya. “Nandito ako, Miguel. Nandito ako.”
Tumingin siya kay Aling Nena, at pagkatapos ay sa akin. “Masakit ang ulo ko,” sabi niya. “Nitong mga nakaraang araw, masakit na ang ulo ko. Nahihilo ako. Hindi ako makatulog nang maayos. Pero hindi ko sinabi sa iyo kasi ayaw kitang alalahanin.”
Doon ko naalala ang sinabi niya na punong-puno siya ng lakas at hindi napapagod kahit mag-overtime. Akala namin ay bisa ng sabaw. Pero hindi pala lakas iyon. Kabog ng puso niya iyon. Hindi siya makatulog. Hindi siya mapakali. Ang katawan niya ay humihingi na ng tulong, pero itinago niya para hindi ako mag-alala.
“Patawad,” sabi ni Miguel, at tumulo ang luha niya. “Akala ko kaya ko. Akala ko kung ako ang iinom, ikaw ang magiging ligtas. Hindi ko alam na ako pala ang mapapahamak.”
Niyakap ko siya nang maingat, dahil may swero pa siya. “Hindi mo kasalanan mag-isa,” sabi ko. “Kasalanan ko rin. Ako ang nag-udyok sa iyo. Ako ang natawa habang nahihirapan ka. Patawad, Miguel.”
Umiyak kami nang magkasama. Si Aling Nena ay umiiyak din sa gilid. Sa sandaling iyon, wala nang nagmamataas. Wala nang nagpapanggap na matalino. Tatlo kaming sugatan, tatlo kaming takot, pero tatlo kaming nandoon para kay Miguel.
Sinabi ng doktor na kailangan pang manatili ni Miguel ng ilang araw sa ospital. Kailangan bantayan ang atay niya. Kailangan itigil ang lahat ng halamang gamot. Kailangan kumain ng magaan, uminom ng maraming tubig, at magpahinga. Sinabi rin niya na kailangan naming magbayad ng deposito na ₱50,000 para sa mga pagsusuri at gamot. Tumango ako, kahit mabigat sa dibdib. Hindi ko inisip ang pera noon. Ang inisip ko lang ay kung paano gagaling si Miguel.
Pagkatapos kausapin ang doktor, nagdesisyon ako ng isang bagay na maliit pero mahalaga. Kinuha ko ang isang maliit na notebook na nasa bag ko. Sinulatan ko doon ang lahat: kung kailan nagsimula ang sabaw, kung kailan ako huminto, kung kailan nagsimula si Miguel, kung ano ang naramdaman niya. Sinabi ko kay Aling Nena, “Mula ngayon, walang halamang gamot na papasok sa bahay natin nang hindi sinasabi ng doktor. Isusulat ko ang lahat. Ako ang kakausap sa doktor. Hindi na tayo maglilihim.”
Tumingin si Aling Nena sa notebook at tumango, kahit umiiyak pa rin. “Sige, Liza. Ikaw na ang magdesisyon. Pagod na rin ako. Natakot din ako.”
Tinawagan ko rin ang opisina ni Miguel. Sinabi ko na kailangan niyang magpahinga, na nasa ospital siya, at hindi siya makakapasok ng ilang araw. Hindi ko sinabi ang lahat ng detalye, pero sinabi ko na kailangan niya ng pahinga. Gusto kong protektahan ang trabaho niya, pero mas gusto kong protektahan ang katawan niya.
Nang gabing iyon, habang tulog si Miguel, nakaupo ako sa tabi niya at tinitingnan ang notebook ko. Naisip ko ang lahat ng nangyari. Naisip ko na kung nagsalita lang sana ako noong unang araw na nasuka ako, hindi sana umabot sa ganito. Kung sinabi lang sana ni Aling Nena na nagdagdag siya, hindi sana kami nagtawanan. Kung sinabi lang sana ni Miguel na masakit ang ulo niya, hindi sana siya bumagsak sa opisina.
Pero hindi na ako pwedeng bumalik. Ang pwede ko lang gawin ay maging malinaw ngayon. Masakit pa rin ang puso ko, pero mas malinaw na ang isip ko. Hindi na ako ang babaeng nagtatago ng mangkok sa tabi ng kama. Ako na ang babaeng magsasabi ng totoo, kahit nakakahiya, kahit masakit, para hindi na maulit.
Bago ako matulog sa maliit na upuan sa tabi ni Miguel, hinawakan ko ulit ang kamay niya at bumulong, “Miguel, hindi na ako maglilihim. Hindi na kita hahayaang mag-isa na magtiis.”
Salamat sa pagbabasa hanggang dito 🙏 Nasa comments section na ng page ang susunod na bahagi. I-click ang “View all comments” para mabasa ang Bahagi 4 👇📖
Bahagi 4
Hinarap ko si Aling Nena sa harap ni Miguel at sinabi kong hindi na ako tatahimik para protektahan ang asawa ko at ang kinabukasan namin.
Pagkalipas ng dalawang araw, pinayagan na si Miguel na umuwi, pero may mahigpit na bilin ang doktor. Kailangan niyang magpahinga, kumain ng magaan, uminom ng maraming tubig, at bumalik para sa follow-up. Hindi pa siya pwedeng mag-overtime. Hindi pa siya pwedeng mapagod. At bawal na bawal ang kahit anong halamang gamot na hindi galing sa doktor.
Pag-uwi namin sa bahay namin sa Quezon City, tahimik ang lahat. Si Mateo ay tulog sa kuwarto. Ang kusina ay malinis, pero nandoon pa rin ang amoy ng halamang gamot na hindi ko makalimutan. Umupo kami sa sala: ako, si Miguel, at si Aling Nena. Alam kong ito na ang oras para mag-usap nang totoo. Hindi na pwedeng iwasan.
Inilabas ko ang notebook ko at ang papel na binigay ng doktor. Inilagay ko sa mesa. “Nay, Miguel, mag-usap tayo,” sabi ko. Nanginginig ang boses ko, pero hindi ako tumigil. “Hindi na ako pwedeng manahimik. Muntik nang mawala si Miguel. Muntik nang mawalan si Mateo ng tatay. Kailangan nating ayusin ito.”
Tumingin si Aling Nena sa akin. Tumingin si Miguel sa akin. Pareho silang naghihintay.
“Una, ako ang magsisimula,” sabi ko. “Ako ang nag-udyok kay Miguel na uminom. Ako ang natawa habang nahihirapan siya. Akala ko matalino ako. Akala ko pagmamahal ang paglipat ng hirap. Pero mali ako. Kung nagsalita lang ako noong unang araw na nasuka ako, kung sinabi ko sa iyo, Nay, na hindi ko kaya, hindi sana nangyari ito.”
Umiyak ako, pero nagpatuloy ako. “Mula ngayon, ako ang magsasabi kung ano ang kakainin ko at kung ano ang kakainin ni Mateo. Hindi na ako iinom ng kahit anong gamot na hindi sinasabi ng doktor. At hindi na rin iinom si Miguel para sa akin.”
Pagkatapos, tumingin ako kay Miguel. “Miguel, ikaw naman. Sabihin mo ang totoo.”
Huminga nang malalim si Miguel. Mahina pa rin siya, pero malinaw ang boses niya. “Ma, Liza, patawad,” sabi niya. “Akala ko, kung ako ang iinom, mapoprotektahan ko si Liza. Akala ko, ang pagiging mabuting mister ay ang tahimik na pagtitiis. Pero mali pala. Dapat pala ay nagsalita ako. Dapat pala ay sinabi ko kay Mama na sobrang pait, na hindi kaya ni Liza, at humingi tayo ng ibang paraan. Sa halip, ako ang uminom nang patago, at ako rin ang nagtago ng sakit ng ulo ko.”
Tumingin siya sa kanyang ina. “Ma, mahal kita. Pero natakot akong magsalita sa iyo kasi ayaw kitang saktan. Natakot akong sabihin na nahihirapan si Liza, baka magalit ka. Kaya ako na lang ang nagtiis. At muntik na akong mawala.”
Napahagulgol si Aling Nena. “Miguel, anak, patawad. Ako ang nag-udyok sa inyo. Ako ang nagpilit.”
Doon na lumabas ang totoo na matagal niyang itinatago. “Hindi ko sinabi sa inyo ang lahat,” sabi niya, at yumuko siya. “Hindi ko talaga nakuha ang reseta diretso sa matandang manggagamot. Galing iyon sa kamag-anak natin sa Batangas. Sabi niya, galing daw iyon sa manggagamot. Pero hindi ko rin sigurado kung tama ang pagkakaalala niya. At nagdagdag pa ako ng isang balot na binili ko sa palengke sa Batangas. Pampalakas daw. Hindi ko sinabi sa inyo kasi nahiya ako. Gumastos ako, at akala ko, kapag mas marami, mas mabilis gagaling si Liza.”
Natigilan kami ni Miguel. Iyon ang butas na hindi namin nakita. Ang akala naming reseta mula sa kilalang manggagamot ay hindi pala sigurado. Ang akala naming gamot ay may dagdag na hindi namin alam. At ang akala naming pag-aalaga ay may halong hiya at takot na mapahiya.
“At may isa pa,” patuloy ni Aling Nena, umiiyak pa rin. “Napansin ko na malamig na lagi ang mangkok kapag binababa mo, Liza. Napansin ko na hindi ka na nagsusuka. Naisip ko na baka si Miguel na ang umiinom. Pero hindi ako nagsalita. Akala ko, kung maganda ang sabaw, maganda rin para kay Miguel. Ipinagmalaki ko pa na matulungin ang anak ko. Hindi ko pinigilan kasi gusto kong isipin na tama ako.”
Doon ko naramdaman ang bigat ng lahat. Hindi lang pala ako ang naglihim. Hindi lang pala si Miguel ang nagtago. Pati si Aling Nena ay nakakita ng senyales, pero pinili niyang hindi pansinin. Tatlo kaming naglihim, at tatlo kaming nagkamali.
“Alam mo ba, Nay,” sabi ko, “ang pinakamasakit ay hindi ang pait ng sabaw. Ang pinakamasakit ay ang pakiramdam na hindi ako pwedeng magsabi ng totoo sa sarili kong bahay. Na kapag sinabi kong nasusuka ako, sasabihin mo na mahina ako. Na kapag sinabi kong kaunti ang gatas ko, sasabihin mo na kasalanan ko. Natakot akong maging masamang ina, kaya tumahimik ako.”
Tumango si Aling Nena. “Patawad, Liza. Akala ko, kapag mahigpit ako, ibig sabihin ay mahal kita. Akala ko, kapag pinipilit kita, mapoprotektahan ko ang apo ko. Hindi ko naisip na ang pagiging mahigpit ay nakakasakal na pala. Hindi ko naisip na ang apo ko ay kailangan ng malusog na ina, hindi ng ina na pinipilit uminom ng hindi niya kaya.”
Tumingin siya kay Mateo na natutulog. “Kung nawala si Miguel, paano ko patatawarin ang sarili ko? Paano ko titingnan si Mateo at sasabihin na dahil sa sabaw ko, muntik siyang mawalan ng tatay?”
Sinabi ko sa kanya ang mga patakaran na kailangan naming sundin. Hindi ko ito sinabi nang galit. Sinabi ko ito nang malinaw, kasi kailangan naming protektahan ang pamilya namin. “Nay, pwede ka pa ring tumulong. Gusto pa rin namin na nandito ka. Pero mula ngayon, walang halamang gamot, walang dagdag na gamot, walang lihim na reseta na papasok sa bahay na ito nang hindi sinasabi ng doktor. Lahat ng kakainin ko at ni Mateo ay dadaan sa doktor. Ikaw ang magluluto ng lugaw, ng sabaw na malinaw, ng pagkain na magaan. Iyon ang tulong na kailangan namin.”
Tumango si Aling Nena. “Sige, Liza. Tatanggapin ko. Hindi na ako magluluto ng kahit ano nang hindi nagtatanong sa iyo. Hindi na ako magpipilit.”
Pagkatapos ay tumingin ako kay Miguel. “At ikaw, Miguel, hindi ka na babalik agad sa opisina. Sinabi ng doktor na kailangan mo ng pahinga. Ako ang tatawag sa opisina mo at magpapaliwanag. Ang ₱50,000 na binayaran natin sa ospital ay pinaghirapan natin. Hindi natin pwedeng ulitin ang gastos at pagod na iyon dahil lang sa hindi tayo nagsalita.”
Tumango si Miguel. “Sige, Liza. Hindi na ako magtatago ng sakit. Kapag masakit ang ulo ko, sasabihin ko agad. Kapag pagod ako, magpapahinga ako. Hindi na ako iinom para magpanggap na malakas ako.”
Si Aling Nena ay nag-alok na tumulong sa bayarin. “Ako ang magbabayad ng bahagi ng ₱50,000,” sabi niya. “Ako ang nagdagdag ng gamot. Ako ang may kasalanan.” Hinawakan ko ang kamay niya. “Nay, hindi ito tungkol sa pera lang. Pamilya tayo. Sabay nating haharapin. Pero kailangan mong tanggapin na hindi na ikaw ang magdedesisyon mag-isa sa pagkain at gamot. Magkasama tayo.”
Umiyak si Aling Nena, pero sa unang pagkakataon, parang gumaan ang mukha niya. “Salamat, Liza. Salamat at hindi mo ako pinalayas. Natakot ako na palalayasin mo ako. Natakot ako na hindi ko na makita si Mateo.”
“ Hindi kita palalayasin, Nay,” sabi ko. “Kailangan ka ni Mateo. Kailangan ka namin. Pero kailangan naming lahat na matutong makinig. Kailangan nating matutong magsabi ng totoo.”
Kinabukasan, dinala namin ang lahat ng natirang halamang gamot sa isang bag at itinapon namin nang magkasama. Walang natira sa kusina. Pinalitan namin ng mga prutas, ng malinis na tubig, ng lugaw. Si Aling Nena ang nagluto ng unang lugaw na walang halamang gamot. Magaan, mainit, at hindi mapait. Kinain namin nang magkasama sa mesa. Si Miguel ay kumain nang dahan-dahan, pero nakangiti. Si Mateo ay tulog sa tabi namin, payapa.
Sa mga sumunod na araw, bumalik kami sa doktor para sa follow-up. Sinabi ng doktor na bumababa na ang mga numero ni Miguel. Ang atay niya ay nagpapahinga at gumagaling. Kailangan pa rin ng pahinga, pero malaki na ang pinagbago. Nang marinig namin iyon, napaiyak ako sa tuwa. Hinawakan ni Miguel ang kamay ko at sinabi, “Liza, gagaling ako. Pangako.”
Si Aling Nena ay sumama rin sa doktor. Nakikinig siya, nagtatanong, at nagsusulat. Hindi na siya ang biyenan na nagsasabi na alam niya ang lahat. Naging biyenan siya na handang matuto. Isang araw, sinabi niya sa akin, “Liza, turuan mo ako kung paano mag-alaga nang hindi namimilit. Gusto kong matuto.”
Natuto rin akong magsabi ng totoo kay Miguel. Kapag pagod ako, sinasabi ko. Kapag nasusuka ako, sinasabi ko. Kapag kailangan ko ng tulong, humihingi ako. At natuto rin si Miguel na hindi tahimik na magtiis. Kapag masakit ang ulo niya, sinasabi niya agad. Kapag pagod siya sa opisina, nagsasabi siya na kailangan niyang magpahinga.
Isang gabi, habang pinapatulog ko si Mateo, lumapit si Aling Nena at marahang hinawakan ang balikat ko. “Liza, patawad ulit,” sabi niya. “Hindi ko alam na ang pagmamahal ko ay nakakasakit na pala. Ngayon, gusto kong magmahal nang tama.” Niyakap ko siya. Hindi na kami magkaaway. Hindi na kami nagtatago. Mag-ina na kami na natutong magpatawad.
Sa ikalawang buwan ni Mateo, naghanda kami ng maliit na salu-salo sa bahay. Walang malaking handa, lugaw lang, prutas, at malinis na tubig. Nandoon kami, ako, si Miguel na mas malakas na, si Aling Nena na mas malambing, at si Mateo na nakangiti. Tumingin si Miguel sa akin at bumulong, “Salamat at hindi ka sumuko sa atin.”
Ngumiti ako. “Salamat at natuto tayong magsalita.”
At habang pinapanood ko silang magkasamang natutulog nang payapa, alam kong sa wakas, natuto na kaming magmahal nang hindi na kailangang maglihim at magsakripisyo nang patago.
Salamat sa pagsama sa amin at pagbabasa ng kuwento hanggang dulo 🙏 Iwan sa comments ang iyong opinyon, reaksiyon o suhestiyon. Malaking tulong iyon para mapaganda pa namin ang mga susunod na kuwento. Huwag kalimutang i-follow ang page para hindi mo mapalampas ang mga bagong kuwento araw-araw 📖✨
