PINALAYAS AKO NG SARILI KONG AMA MATAPOS AKONG MAKAPASA SA UNIBERSIDAD DAHIL 18 NA RAW AKO—PERO NANG TUMIGIL SI LOLA SA PAGBABAYAD NG KANYANG BAHAY, SIYA NAMAN ANG NAGMAMAKAAWA!
PART 1 – ANG ANAK NA ITINAPON DAHIL NAG-18 NA
Kinabukasan matapos kong makapasa sa unibersidad, kinansela ng sarili kong ama ang lahat ng supplementary bank cards at online payment accounts na nakapangalan sa akin.
Pagkatapos, itinapon niya ang maleta ko sa labas ng bahay.
“Clara, sa ibang bansa, kapag labing-walo na ang anak, hindi na obligasyon ng mga magulang na buhayin siya!”
“Matanda ka na. Matuto kang magtrabaho at suportahan ang sarili mo. Simula ngayon, wala ka nang makukuhang kahit isang piso sa amin!”
Tumingin ako sa maleta kong nakahandusay sa harap ng pinto.
Hindi ako nakipagtalo.
Sa halip, kinuha ko ang mga gamit ko at dumiretso sa bahay ng lola ko.
Dahil sa buhay na ito, hindi ko na uulitin ang pagkakamaling muntik nang pumatay sa akin.
Sa nakaraan kong buhay, ganoon din ang ginawa ng tatay kong si Roberto.
Noong labing-walo ako, pinalayas niya ako dahil nakapasa ako sa kolehiyo at kailangan ko na raw maging independent.
Nakiusap ako. Kumatok ako nang paulit-ulit. Umiyak ako sa harap ng pinto.
Pero hindi niya ako pinapasok.
Mas malala pa, sinabi niya sa buong pamilya na huwag akong bigyan ng pera. Kapag may kamag-anak na palihim na tumulong sa akin, ituturing niya itong kaaway.
Wala akong ibang pagpipilian kundi magtrabaho.
Pagsapit ng ilang buwan, sabay-sabay kong pinasok ang anim na trabaho. Sa umaga, naglilinis ako ng restaurant. Sa tanghali, nagtitinda sa palengke. Sa gabi, nag-aayos ako ng mga paninda sa convenience store.
Halos wala na akong tulog.
Hanggang isang araw, habang naglalakad pauwi pagkatapos ng isa na namang mahabang shift, bigla akong nawalan ng malay.
Hindi na ako nagising.
Pero nang imulat ko ulit ang mga mata ko, bumalik ako sa araw na itinapon ng tatay ko ang maleta ko.
Kaya sa pagkakataong ito, hindi na ako nagmakaawa.
Diretso akong pumunta sa bahay ni Lola Elena.
Nasa plaza siya noon at sumasali sa kanilang morning dance exercise. Bitbit ko ang maleta ko at naghintay hanggang makita niya ako.
Paglapit niya, bigla akong napaiyak.
“Lola…”
Nagulat siya.
“Ay, Clara! Bakit may dala kang maleta? Anong nangyari sa iyo?”
“Lola, ayaw na po akong buhayin ni Papa. Sabi niya, dahil labing-walo na ako, kailangan ko nang maghanap ng sarili kong pera. Pinalayas niya po ako at pinagbabayad ng tuition sa kolehiyo.”
Nanlaki ang mga mata ni Lola.
“Anong ginawa ng anak kong iyon?”
Agad niyang kinuha ang cellphone at tinawagan si Papa.
“Roberto! Ano ba ang pumasok sa utak mo? Pinalayas mo ang apo ko?”
Pero kalmado lamang ang sagot ng tatay ko.
“Ma, huwag ka nang makialam. Labing-walo na siya. Sa ibang bansa, hindi na ginagastusan ang mga anak kapag ganitong edad. Tapos na ang responsibilidad ko.”
“Hindi mo na siya kailangang alalahanin.”
“Ma, huwag mo akong pangaralan. Desisyon ko ito.”
Pagkatapos, pinatay niya ang tawag.
Namula sa galit ang mukha ni Lola.
“Walanghiya talaga ang anak kong iyan! Huwag kang mag-alala, apo. Habang nandito ako, hindi ka magugutom.”
Pero may isang bagay akong hindi malimutan.
Sa nakaraang buhay ko, alam ni Mama ang lahat. Ilang beses ko siyang tinawagan at nakiusap na tulungan ako, pero palagi niyang sinasabi na huwag akong sumuway sa desisyon ng asawa niya.
Kaya sa pagkakataong ito, hindi na ako pupunta sa kaniya.
Hindi ko na rin hihilinging ipagtanggol niya ako.
Tinawagan ni Lola ang panganay niyang anak, ang tiyahin ko, pati si Lolo. Pinapunta niya silang lahat sa bahay.
Hindi nagtagal, dumating din si Papa.
Pagkapasok pa lang niya, nakataas na agad ang boses niya.
“Clara! Talaga bang dito ka pa nagpunta para magsumbong? Kahit sino ang lapitan mo, wala kang makukuha sa akin!”
Hindi nakapagsalita ang tiyuhin kong si Miguel at ang tiyahin kong si Teresa. Pareho nilang alam ang ginawa ni Papa at halatang galit na galit sila.
Pero pinigilan sila ni Lola.
“Tumigil muna kayong lahat. Ako ang magsasalita.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Ang tuition at allowance ng apo ko sa loob ng apat na taon ay ako ang sasagot.”
Pagkatapos, hinarap niya si Papa.
“Roberto, dahil ayaw mong akuin ang responsibilidad mo sa anak mo, huwag mo ring asahan na aalagaan ka niya kapag matanda ka na.”
“Ma!”
“Huwag mo akong tawaging Ma. Kung ayaw mong maging ama sa kaniya, hindi mo rin puwedeng pilitin siyang maging anak sa iyo kapag may kailangan ka.”
Nagulat si Papa, pero agad siyang nagmatigas.
“Sige! Putulin na natin ang lahat! Hindi ko na siya bibigyan ng kahit isang sentimo!”
“Magaling,” sagot ni Lola.
“Pero dapat malinaw rin sa lahat. Hindi lang si Clara ang hindi mo na susuportahan. Hindi ka rin puwedeng umasa sa kaniya sa hinaharap.”
Tumayo ang tiyuhin ko.
“Roberto, nag-iisip ka ba? Anak mo iyan! Hindi pa nga nakakapagsimula sa kolehiyo!”
“Kuya, huwag mong pakialaman ang pagpapalaki ko sa anak ko. Hindi tulad mo, hindi ako magpapalaki ng anak na umaasa lang sa magulang kahit trenta anyos na!”
Natawa nang mapait ang tiyuhin ko.
“Kung ganoon, sana panindigan mo ang sinasabi mo.”
Sumabat ang tiyahin ko.
“Ang yabang mong magsalita tungkol sa ibang bansa. Kung ganoon, bakit hindi mo na lang doon palakihin ang pamilya mo?”
Bago umalis, binigyan niya ako ng ₱5,000 bilang regalo sa pagpasa ko sa kolehiyo.
Tinanggap ko iyon.
Hindi dahil gusto kong umasa sa kaniya, kundi dahil alam kong kakailanganin ko ang bawat piso.
Maya-maya, nagsalita rin si Lolo.
“Kung iyan ang desisyon ng anak ko, isulat natin. Miguel, itala mo ang napagkasunduan. Roberto, maaari ka nang umalis.”
Hindi na nakipagtalo si Papa. Bago lumabas, muli niyang sinabi:
“Tandaan ninyo, hindi ko na susuportahan ang batang iyan!”
Nang gabing iyon, hindi ako nakatulog.
Maya-maya, nag-ingay ang family group chat namin.
Ang tiyahin kong si Teresa ang unang nagpadala ng mensahe.
“Roberto, ang galing ninyo ng asawa mo! Tamang-tama, ngayong kailangan ng anak ninyo ng pera, bigla ninyo siyang itinatakwil. Apat na taon kayong makakatipid sa tuition at allowance!”
Agad na sumagot si Papa.
“Wala akong pakialam! Sariling desisyon ni Mama na tulungan siya. Huwag ninyo akong sisihin!”
Hindi ko napigilang mag-type.
“Tita, huwag na po kayong makipagtalo. Desisyon na ni Papa iyon. Hihiramin ko lang po ang pera ni Lola at magtatrabaho rin ako ngayong bakasyon para makatulong.”
Nag-message ulit ang tiyahin ko.
“Clara, hindi ikaw ang problema. Ang tatay mo ang hindi marunong umako ng responsibilidad.”
Samantala, nagalit si Papa at sunod-sunod ang ipinadala niyang masasakit na salita.
Sa huli, tinanggal siya ni Tito Miguel sa family group chat.
Lumipas ang dalawang buwan. Nagtrabaho ako sa isang milk tea shop at kumita ng ₱12,000. Ginamit ko ang malaking bahagi nito sa enrollment at natira ang kaunting panggastos.
Nagbigay rin si Lola ng ₱10,000.
Sa wakas, nakapaghanda ako para sa kolehiyo.
Akala ko tapos na ang lahat.
Hanggang isang gabi, biglang nag-ring ang cellphone ni Lola.
Si Papa iyon.
Narinig ko ang nanginginig niyang boses.
“Ma, bakit hindi pumasok ang pera sa housing loan ko ngayong buwan?”
Tahimik na sumagot si Lola.
“Dahil itinigil ko na ang pagbabayad sa bahay mo.”
“Ma! Hindi puwede! Paano ako magbabayad? Hindi sasapat ang sahod ko sa buwanang hulog!”
Dahan-dahang inilapag ni Lola ang tasa ng kape.
“Roberto, sabi mo, ang mga anak na labing-walo ay dapat nang magsarili at hindi na umaasa sa magulang.”
Huminga siya nang malalim bago idinugtong ang mga salitang tuluyang nagpabago sa sitwasyon.
“Kung ganoon, ikaw na mahigit apatnapung taong gulang ay panahon na ring matutong mabuhay nang hindi umaasa sa pera ng nanay mo.”
At sa kabilang linya, unang beses kong narinig ang tatay kong hindi makasagot.
Pero hindi pa alam ni Papa na ang pagtigil ni Lola sa pagbabayad ng kaniyang bahay ay simula pa lamang ng mas malaking katotohanang malapit nang mabunyag.

PART 2 – ANG AMA NA GUSTONG MAGING INDEPENDENT ANG ANAK PERO AYAW MAGSARILI
“Ma, hindi mo puwedeng gawin ito sa akin!”
Halos mapasigaw si Papa sa kabilang linya.
“May kontrata ako sa bangko! Kapag hindi ako nakapagbayad, magkakaroon ako ng problema! Alam mo namang hindi sapat ang sahod ko para sa lahat ng gastusin!”
Hindi nagbago ang ekspresyon ni Lola.
“Hindi ba’t sinabi mong ang mga anak na labing-walo ay dapat nang magtrabaho para sa sarili nila? Ikaw naman ay apatnapu’t limang taong gulang na. Bakit hindi mo kayang gawin ang ipinapagawa mo sa anak mo?”
“Magkaiba naman iyon, Ma!”
“Anong pinagkaiba?”
“Anak kita! Natural lang na tulungan mo ako!”
Napatingin ako kay Lola.
Hindi niya agad sinagot ang tatay ko.
Sa halip, tinanong niya ito nang mahinahon.
“Kung natural lang na tulungan ng magulang ang anak, bakit hindi mo rin matanggap na responsibilidad mong tulungan ang sarili mong anak?”
Walang naisagot si Papa.
Pagkaraan ng ilang segundo, bigla niyang binaba ang tawag.
Nang gabing iyon, nalaman ko ang isang bagay na hindi ko kailanman naisip.
Sa loob ng maraming taon, si Lola pala ang nagbabayad ng malaking bahagi ng monthly amortization ng bahay nina Papa at Mama.
Noong bumili sila ng bahay, kulang ang ipon nila para sa down payment. Si Lola ang nagbigay ng malaking halaga. Nang tumaas ang buwanang hulog, siya rin ang tumulong.
Hindi lamang iyon.
Siya rin ang madalas na sumasagot sa ilang gastusin kapag nagkukulang ang sahod ni Papa.
Kaya pala napakadali niyang magsalita tungkol sa pagiging independent.
Sanay siyang may sasalo sa kaniya.
Kinabukasan, tinawagan ako ni Mama.
“Clara, ano ba ang nangyayari? Bakit hindi ka na umuuwi?”
“Mama, pinalayas ako ni Papa.”
“Alam ko. Pero bakit kailangan pang lumaki ang gulo? Hindi naman kayo dapat nag-aaway dahil lang sa pera.”
Napatawa ako nang mahina.
“Hindi lang po ito tungkol sa pera. Tungkol ito sa pag-aaral ko at sa responsibilidad ng mga magulang.”
“Anak, intindihin mo na lang ang tatay mo. Marami siyang iniisip.”
“Mama, noong kailangan ko ng tulong, ilang beses akong tumawag sa iyo. Bakit hindi mo ako tinulungan?”
Natigilan siya.
“Hindi naman ako ang nagdedesisyon sa pera sa bahay.”
“Pero hindi mo rin ako ipinagtanggol.”
Tahimik siya nang matagal.
Sa huli, sinabi niyang mag-usap na lamang daw kami kapag kumalma na ang lahat.
Hindi na ako nakipagtalo.
Ibinaba ko ang tawag.
Sa loob ng ilang araw, patuloy ang mga mensahe ni Papa kay Lola. Minsan galit, minsan nagmamakaawa.
Pero hindi na nagbago ang desisyon ni Lola.
Samantala, nagsimula na akong maghanda para sa kolehiyo.
Tuwing umaga, tumutulong ako sa mga gawaing bahay. Tuwing hapon, pumapasok ako sa milk tea shop. Kahit may tulong si Lola, gusto kong magkaroon ng sarili kong ipon.
Isang araw, dumating si Tito Miguel upang bisitahin kami.
“Clara, huwag mong isipin na pabigat ka sa pamilya. Mag-aral kang mabuti. Ang perang ibinigay namin ay regalo namin sa iyo.”
“Salamat po, Tito.”
“Isa pa, huwag mong akuin ang mga problema ng tatay mo. Siya ang gumawa ng desisyon niya.”
Tumango ako.
Alam kong hindi magiging madali ang mga susunod na buwan, pero mas mabuti nang mahirap ang buhay kaysa bumalik ako sa sitwasyong wala akong karapatang magdesisyon para sa sarili ko.
Nang magsimula ang pasukan, maayos akong nakapag-enroll.
Pinili kong mag-aral ng business administration. Gusto kong magkaroon ng sapat na kaalaman upang balang araw ay makapagtayo ng sarili kong negosyo.
Hindi ko hiniling na ibalik ako sa bahay namin.
Hindi ko rin hiniling na mag-sorry si Papa.
Gusto ko lang matapos ang pag-aaral ko.
Ngunit hindi pa rin natatapos ang gulo.
Isang Sabado, dumating si Papa sa bahay ni Lola.
Hindi siya nag-iisa. Kasama niya si Mama.
Pagpasok nila, diretso siyang naupo sa sala.
“Ma, kailangan nating mag-usap.”
“Kung tungkol iyan sa housing loan mo, wala akong babaguhin.”
“Hindi lang iyon. Hindi ko kayang bayaran ang lahat ng gastusin kung wala kang tulong.”
“Kung ganoon, magbawas ka ng gastusin.”
Napailing si Papa.
“Hindi ganoon kadali. May kuryente, tubig, pagkain, sasakyan, at iba pang bayarin. Hindi puwedeng bigla na lang akong magtipid.”
Doon nagsalita si Tito Miguel na dumalaw rin nang araw na iyon.
“Pero madali lang para sa iyo na tanggalin ang lahat ng panggastos sa anak mo?”
Hindi sumagot si Papa.
Nagpatuloy si Tito.
“Roberto, ilang taon ka nang tinutulungan ni Mama. Hindi ka ba nahihiya na ipinagmamalaki mong independent ka, pero ang sarili mong buhay ay nakasandal sa pera niya?”
“Kuya, huwag kang makialam!”
“Bakit? Hindi ba ikaw ang nagsabi na huwag kaming makialam sa pagpapalaki mo sa anak mo?”
Napayuko si Papa.
Doon inilabas ni Lola ang isang lumang folder.
“May isa pa akong gustong linawin.”
Binuksan niya iyon at inilabas ang ilang dokumento.
“Roberto, tandaan mo ba kung magkano ang naibigay ko noong binili ninyo ang bahay?”
“Oo, Ma.”
“Bukod sa down payment, may ilang beses din akong nagbayad ng inyong monthly amortization. May mga pagkakataong ako ang sumagot sa kulang ninyo.”
Tumango si Papa.
“Pero tulong mo iyon sa akin.”
“Tama. Tulong iyon. Hindi utang. Hindi rin obligasyon kong bayaran habambuhay.”
Pagkatapos, tumingin si Lola sa akin.
“Clara, gusto kong malaman mo kung bakit ako nagdesisyong tulungan ka. Hindi dahil gusto kong labanan ang tatay mo. Gusto kong magkaroon ka ng pagkakataong makapag-aral at mabuhay nang maayos.”
Pagkatapos ay bumaling siya kay Papa.
“Pero may isa pa akong tanong. Noong sinabi mong hindi mo na susuportahan ang anak mo, naisip mo ba kung ano ang mangyayari kapag ikaw naman ang nangangailangan?”
“Ma, hindi naman ako hihingi ng pera sa iyo habambuhay!”
“Pero nang tumigil ako sa pagbabayad ng bahay mo, ikaw mismo ang tumawag at nagmakaawa.”
Natahimik ang buong sala.
Maya-maya, nagsalita si Mama.
“Ma, sana naman huwag nating gawing malaking problema ang lahat. Kung tutuusin, pamilya pa rin tayo.”
Tumingin sa kaniya si Lola.
“Pamilya? Noong pinalayas ang apo ko, nasaan ka?”
Napayuko si Mama.
“Alam kong mali iyon…”
“Kung alam mong mali, bakit hindi mo pinigilan?”
Hindi siya nakasagot.
Sa unang pagkakataon, nakita kong wala nang maibigay na dahilan si Mama.
Pagkaraan ng ilang sandali, nagsalita si Papa.
“Ma, gusto ko lang namang matutong tumayo sa sarili niyang mga paa si Clara. Hindi ko naman siya pinabayaan.”
“Hindi mo siya pinabayaan?” tanong ni Lola.
“Pinalayas mo siya. Kinansela mo ang lahat ng paraan para magkaroon siya ng pera. Sinabihan mo ang buong pamilya na huwag siyang tulungan. Ano ang tawag mo roon?”
Nagsimulang mamula ang mukha ni Papa.
“Hindi ko naman alam na pupunta siya rito!”
“Kung hindi siya nakapunta rito, ano ang balak mong mangyari sa kaniya?”
Walang sagot.
Sa wakas, tumayo si Lola.
“Roberto, hindi ko hinihinging maging perpektong ama ka. Ang hinihingi ko lang ay huwag mong gamitin ang salitang independence para itago ang kawalan mo ng malasakit.”
Pagkatapos, itinuro niya ang folder.
“Narito ang mga tala ng mga naitulong ko sa iyo. Hindi ko ito inilabas para singilin ka. Gusto ko lang makita mong hindi ka kailanman naging independent gaya ng ipinagmamalaki mo.”
Hindi na nakapagsalita si Papa.
Pero bago sila umalis, may sinabi siyang hindi ko inaasahan.
“Clara, umuwi ka na. Tapos na ang lahat ng ito. Puwede ka namang mag-aral habang nakatira sa bahay natin.”
Tumingin ako sa kaniya.
“Papa, noong pinalayas ninyo ako, sinabi mong hindi na ako dapat gumastos ng pera ninyo. Hindi ko na babaguhin ang desisyon kong magsarili.”
“Anak, huwag kang matigas ang ulo. Hindi naman kita tuluyang itinakwil.”
“Pero hindi mo rin ako piniling panindigan noong kailangan kita.”
Napahinto siya.
“Hindi ko hinihinging bigyan mo ako ng lahat ng gusto ko. Gusto ko lang sanang magkaroon ng ama na hindi ako itatapon kapag naging abala na akong buhayin.”
Wala siyang naisagot.
Umalis silang dalawa ni Mama nang walang paalam.
Akala ko iyon na ang huling pag-uusap namin tungkol sa nangyari.
Ngunit makalipas ang ilang linggo, may isa na namang tawag na natanggap si Lola.
Si Papa iyon.
Sa pagkakataong ito, hindi na galit ang boses niya.
“Ma, puwede ba akong makahiram ng pera? May kulang pa ako sa bayarin sa bahay.”
“Magkano?”
“Mga ₱30,000 sana. Ibabalik ko rin kapag nakaluwag-luwag.”
Tahimik si Lola.
Pagkatapos ay tinanong niya:
“May trabaho ka pa ba?”
“Oo naman!”
“May sahod ka?”
“Oo.”
“Kung ganoon, bakit hindi mo pagkasyahin ang sahod mo?”
“Ma, hindi naman ganoon kadali!”
“Roberto, noong labing-walo ang apo ko, sinabi mong dapat na niyang pagkasyahin ang anumang mayroon siya. Bakit ngayong ikaw ang nahihirapan, hindi mo magawa?”
Hindi na sumagot si Papa.
Pero sa pagkakataong ito, hindi na siya nagmura o nagbanta.
Tahimik niyang ibinaba ang tawag.
Lumipas ang mga buwan.
Unti-unti akong nasanay sa buhay kolehiyo. May mga araw na pagod na pagod ako sa klase at trabaho, pero hindi na ako natatakot sa kinabukasan.
Nagpatuloy rin ako sa pagtitipid.
Hindi ko ginastos ang lahat ng perang ibinigay ni Lola. Nagtabi ako para sa mga libro, pamasahe, at mga proyekto sa paaralan.
Minsan, tinanong ako ni Lola kung gusto kong dagdagan niya ang allowance ko.
Umiling ako.
“Lola, sapat na po muna ito. Gusto ko ring matutong mag-budget.”
Ngumiti siya.
“Iyan ang tamang independence, apo. Hindi iyong basta itinatapon ang anak at pinababayaan na lang.”
Isang gabi, habang naghahapunan kami, may sinabi si Lola na hindi ko malilimutan.
“Clara, tandaan mo. Hindi kasalanan ng anak na ipinanganak siyang nangangailangan ng magulang. Hindi rin kahinaan ang tumanggap ng tulong habang nagsisimula pa lang sa buhay.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Ang tunay na pagiging independent ay ang matutong tumayo sa sarili mong mga paa nang hindi kinakailangang yurakan ang ibang tao.”
Napaluha ako.
Dahil sa unang pagkakataon, naramdaman kong may isang taong naniniwalang karapat-dapat akong mahalin kahit wala akong maibigay na kapalit.
Makalipas ang isang taon, nakatanggap ako ng magandang balita.
Nakapasa ako sa scholarship program ng unibersidad.
Hindi na kailangang akuin ni Lola ang malaking bahagi ng tuition ko.
Nang sabihin ko iyon sa kaniya, mas natuwa pa siya kaysa sa akin.
“Alam kong kaya mo, apo!”
Niyakap niya ako nang mahigpit.
Nang gabing iyon, nagpadala ako ng mensahe kay Papa.
Hindi para humingi ng pera.
Hindi para magreklamo.
Simple lamang ang sinabi ko:
“Papa, nakakuha po ako ng scholarship. Hindi na kailangang mag-alala si Lola sa tuition ko. Sana maging maayos din po ang kalagayan ninyo.”
Ilang minuto ang lumipas bago siya sumagot.
“Congratulations.”
Iyon lamang.
Hindi siya humingi ng tawad. Hindi rin niya binanggit ang nangyari.
Pero hindi ko na hinintay ang mga salitang iyon upang maging masaya.
Makalipas ang ilang araw, nagkita kami sa bahay ni Lola. Naroon din sina Mama at Tito Miguel.
Tahimik akong bumati.
Sa pagkakataong iyon, hindi na nagalit si Papa. Tiningnan niya ang mga libro ko at tinanong kung kumusta ang klase.
Sumagot ako nang maayos, pero hindi ako nagkunwaring walang nangyari.
Alam kong hindi agad mabubuo ang tiwalang winasak niya.
At hindi ko kailangang magmadali.
Pag-uwi namin ni Lola, nagtanong siya:
“Clara, galit ka pa rin ba sa tatay mo?”
Nag-isip ako bago sumagot.
“Hindi ko na po gustong dalhin ang galit habang buhay. Pero hindi rin ibig sabihin na kailangan kong kalimutan ang ginawa niya.”
Ngumiti si Lola.
“Tama. Puwede kang magpatawad nang hindi ibinibigay ulit sa isang tao ang pagkakataong saktan ka.”
Niyakap ko siya.
Sa wakas, naintindihan ko ang isang bagay.
Hindi ako naging matagumpay dahil pinalayas ako ng tatay ko.
Nagsimula akong maging matatag dahil natutunan kong hindi nakasalalay sa pagtanggap niya ang halaga ko bilang anak.
At habang unti-unti kong binubuo ang sarili kong kinabukasan, may isang bagay akong ipinangako sa sarili ko:
Kapag nagkaroon ako ng sariling pamilya, hindi ko gagamitin ang pagmamahal bilang gantimpalang kailangang paghirapan ng mga anak ko.
Hindi ko sila itatakwil dahil lamang naging labing-walo sila.
Tutulungan ko silang matutong tumayo sa sarili nilang mga paa, pero sisiguraduhin kong alam nilang may tahanan silang laging puwedeng balikan.
Dahil ang pagiging magulang ay hindi natatapos sa isang kaarawan.
At ang tunay na pagmamahal ay hindi basta kinansela na parang isang bank card.
